Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου ΕΠΙΚΑΙΡΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

2010-06-08T01:48:00.000-07:00

ΑΡΓΕΝΤΙΝΙΚΟ ΤΑΝΓΚΟ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 8.6.2010

Η χρεοκοπία της οικονομίας και οι αποκαλύψεις για πολιτική διαφθορά συμπαρασύρουν το σύνολο της πολιτικής τάξης στη γενική κατακραυγή. Η οργή της κοινωνίας για τη βίαιη συρρίκνωση του βιοτικού επιπέδου, σε συνάρτηση με τον πλουτισμό πολιτικών διά της μίζας, στρέφεται εναντίον του πολιτικού προσωπικού, ανεξαρτήτως κομματικής προέλευσης. Στο πλαίσιο αυτό η πορεία της κυβέρνησης Παπανδρέου εξαρτάται κατά βάση από δύο παραμέτρους, δηλαδή από την επιτυχία των πολιτικών για τη διάσωση της οικονομίας και από τη διαχείριση των σκανδάλων. Εάν, πάντως, τα επώδυνα μέτρα αποδειχθούν αναποτελεσματικά και η κατακρήμνιση της οικονομίας συνεχιστεί, τότε η αποδυνάμωση του ΠΑΣΟΚ είναι απολύτως προβλέψιμη, ακόμη και αν ο Γ. Παπανδρέου αποφασίσει να λειτουργήσει ως Ροβεσπιέρος.
Ωστόσο από μια τέτοια εξέλιξη δεν θα επωφεληθεί το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, παρότι επέλεξε τον ανακόλουθο δρόμο να μην υπερψηφίσει τους όρους υπαγωγής στον μηχανισμό στήριξης. Οι ευθύνες της Νέας Δημοκρατίας για την κατάντια της χώρας αποδείχθηκαν τόσο βαριές ώστε όσες επικοινωνιακές προσπάθειες διαφοροποίησης από την καραμανλική περίοδο και αν καταβάλει ο νέος αρχηγός της, η ταύτιση στο «εκλογικό υποσυνείδητο» θα διαρκέσει επί μακρόν.
Το μοναδικό πολιτικό κόμμα που όχι απλώς δεν φαίνεται να υφίσταται τη φθορά του κομματικού συστήματος, αλλά ίσως τελικά βγει ενισχυμένο, είναι ο ΛΑΟΣ. Το εκλογικό του ακροατήριο, δηλαδή αγανακτισμένοι ψηφοφόροι από χαμηλά και μικρομεσαία κοινωνικά στρώματα, διευρύνεται σταθερά. Τα ρατσιστικά και ξενοφοβικά σύνδρομα εντείνονται ως παράπλευρη συνέπεια της οικονομικής κρίσης, ενώ η απαξίωση των κομμάτων εξουσίας προσφέρει κατάλληλο έδαφος για τον ακροδεξιό, λαϊκιστικό του λόγο.
Από την άλλη πλευρά, διασώζεται το ΚΚΕ, που επέδειξε μια συνεπή, αντισυστημική περιχαράκωση απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Αυτήν τη στάση ευφυώς προβάλλει εσχάτως ακόμη πιο προκλητικά, ακριβώς για να καταστεί σαφέστερη η διαφοροποίηση από τα υπόλοιπα κόμματα. Όσο για τον ΣΥΡΙΖΑ, η παρατεταμένη εσωστρέφεια και πολυγλωσσία, σε συνάρτηση με την αδυναμία άρθρωσης αξιόπιστων εναλλακτικών προτάσεων για έξοδο από την κρίση, δεν επιτρέπουν ευοίωνες προβλέψεις.
Μεγάλος κερδισμένος, όπως αναδεικνύεται στις έρευνες κοινής γνώμης, εμφανίζεται το «κόμμα του Κανένα», που έπειτα από δύο χρόνια επανακάμπτει ως πρώτη προτίμηση και, πιθανόν, αυτήν τη φορά ήρθε για να μείνει. Η εκλογική δυναμική του ΠΑΣΟΚ, που είχε ξεκινήσει στα τέλη του 2008, μοιάζει, λόγω της δημοσιονομικής κατάρρευσης και της κυβερνητικής φθοράς, να έχει κλείσει τον κύκλο της. Ο ασκός του Αιόλου άνοιξε, δικαίως ή αδίκως, για παλαιά και νέα κυβερνητικά στελέχη, τροφοδοτώντας ένα νέο κυνήγι μαγισσών και δημόσιας διαπόμπευσης, που επενεργεί ως αντίδοτο στη σημερινή οικονομική ένδεια και στην αξιακή μιζέρια της ελληνικής κοινωνίας αλλά και στη μαζική κατάθλιψη που προκάλεσε το απότομο τέλος της καταναλωτικής ευφορίας. Οικονομική-αξιακή χρεοκοπία και κομματική απαξίωση σφιχταγκαλιάζονται σε ένα αργεντίνικο τανγκό, εξακτινώνοντας τις αβεβαιότητες για το μέλλον της χώρας.

2010-06-01T06:39:00.000-07:00

ΠΟΛΙΤΙΚΗ "ΟΜΕΡΤΑ";
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 1.6.2010

Ο Τάσος Μαντέλης βάλλεται πανταχόθεν επειδή διέρρηξε τη συνωμοσία σιωπής που επικρατεί στην πολιτική τάξη σχετικά με τη χρηματοδότησή της από ιδιωτικά κέντρα οικονομικής ισχύος. Και μάλιστα προχώρησε στην ομολογία ότι εισέπραξε χρήματα για να καλύψει προεκλογικές ανάγκες, τη στιγμή ακριβώς που η κρίση αντιπροσώπευσης και νομιμοποίησης της πολιτικής είχε ήδη λάβει απρόβλεπτες διαστάσεις, ως αποτέλεσμα ιδίως της οικονομικής χρεοκοπίας.
Τι είπε όμως ο Τ. Μαντέλης, που δεν ήταν προ πολλού γνωστό; Το πρόβλημα του πολιτικού χρήματος στην Ελλάδα έχει επισημανθεί κατ’ επανάληψη και όλα τα κόμματα έχουν καταθέσει προτάσεις για την αντιμετώπισή του, μεταξύ των οποίων και η τροποποίηση του εκλογικού συστήματος, την οποία εξήγγειλε η κυβέρνηση, με βασικό επιχείρημα τη διαφάνεια στις εκλογικές δαπάνες και τη μείωση της εξάρτησης των βουλευτών από επιχειρηματικά κέντρα που τους χρηματοδοτούν, άμεσα ή έμμεσα.
Ο Τ. Μαντέλης μίλησε ανοιχτά για κάτι που όλοι γνωρίζουν και κανείς δεν παραδέχεται. Ότι, δηλαδή, οι πολιτικοί είναι αναγκασμένοι, στο πλαίσιο του εκλογικού ανταγωνισμού, να δέχονται «δώρα» από την ιδιωτική οικονομία. Αυτές οι «χορηγίες» τους δημιουργούν, ενδεχομένως, απροσδιόριστες δεσμεύσεις έμμεσης υποστήριξης των επιχειρηματικών επιδιώξεων των χρηματοδοτών τους.
Τα όρια μεταξύ της θεωρούμενης ως ανεκτής και μη ανεκτής στήριξης των ιδιωτικών αυτών συμφερόντων εμφανίζονται στην πράξη θολά και αδιευκρίνιστα. Δεν παύουν, βέβαια, οι εν λόγω πρακτικές να είναι καταφανώς αντίθετες στη νομιμότητα, στην ηθική, σε οποιαδήποτε έννοια δεοντολογίας. Παρ’ όλα αυτά συνεχίζουν εδώ και πολλές δεκαετίες να αποτελούν παγιωμένο μηχανισμό εκλογικής χρηματοδότησης. Και σε μεγάλο βαθμό όλα τα προηγούμενα συνιστούν την αιτία που δεν ανανεώνεται επαρκώς το πολιτικό προσωπικό, αφού όποιος αρνείται να αποδεχθεί τους όρους αυτού του εκλογικού παιχνιδιού κατά κανόνα δεν έχει καμία τύχη στην πολιτική.
Το πολιτικό και κομματικό μας σύστημα έχει οικοδομηθεί λοιπόν σε σαθρά θεμέλια. Οι αθέμιτες συναλλαγές, σε πολλαπλά επίπεδα, αποτελούν τον κανόνα. Η υποκρισία και η συνενοχή, αυτή η ιδιότυπη πολιτική «ομερτά», συνιστούν τις προϋποθέσεις για την αυτοσυντήρηση και την αναπαραγωγή του πολιτικού προσωπικού. Ωστόσο από την καφενειακού τύπου κουβέντα «όλοι τα παίρνουν» μέχρι τη δημόσια παραδοχή ενός κατ’ επανάληψη υπουργού και βουλευτή ότι «τα πήρε», η απόσταση είναι αβυσσαλέα.
Ο Μαντέλης ήδη διαπομπεύεται, προτού να ριφθεί στην πυρά. Η χριστιανική ρήση «ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω» δεν φαίνεται πως θα τον σώσει. Πρόκειται για τη μοίρα όσων παραβιάζουν την ομερτά. Όμως η στιγμή της δημόσιας ομολογίας του Μαντέλη θα μείνει στην Ιστορία. Τίποτα πλέον δεν μπορεί να είναι όπως πριν. Αν δεν υπάρξουν το ταχύτερο ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στους κανόνες λειτουργίας του πολιτικού παιχνιδιού, τότε δεν αποκλείεται σύντομα να σαρωθεί στο σύνολό του το σημερινό πολιτικό προσωπικό ή και να καταρρεύσει το πολιτικό σύστημα.

2010-05-25T06:45:00.001-07:00

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΚΟΥΡΕΛΟΧΑΡΤΑ;
Ξενοφών Ι. Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 25.5.2010

Μία από τις βασικές δεσμεύσεις του κυβερνώντος κόμματος υπήρξε η αποκατάσταση της συνταγματικής νομιμότητας, που είχε πολλαπλά τρωθεί από τις κυβερνήσεις Καραμανλή. Αποτελεί άλλωστε προνομιακό πεδίο ιδεολογικοπολιτικής υπεροχής της Κεντροαριστεράς η επίκληση της απαρέγκλιτης τήρησης του Συντάγματος, ιδίως των ατομικών ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων, αλλά και της ενίσχυσης του ρόλου της Βουλής ως θεσμικού επίκεντρου της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Ωστόσο οι δεσμεύσεις αυτές φαίνεται πως παραμερίστηκαν, εν όψει της οικονομικής χρεοκοπίας της χώρας.
Οι έκτακτες συνθήκες που διαμορφώθηκαν μετά την υπαγωγή της Ελλάδας στον μηχανισμό στήριξης και την υπογραφή του επαχθούς Μνημονίου με την «Τρόικα», δεν νομιμοποιούν σε καμία περίπτωση την παραβίαση της συνταγματικής τάξης. Μέσα στην ευρύτερη κοινωνική και πολιτική ένταση της περιόδου αυτής, οι ενίοτε ακραίες συνταγματικές εκτροπές ελάχιστα προβλήθηκαν από τα μέσα επικοινωνίας. Ταυτόχρονα διαπιστώνεται, για άλλη μία φορά, ότι η ελληνική κοινωνία διαθέτει μειωμένα αντανακλαστικά συνταγματικού πατριωτισμού ή και ακτιβισμού, ενδεχομένως ως αποτέλεσμα και της ευρύτερης απαξίωσης των πολιτικών θεσμών.
Αυτή η στάση του κράτους και της κοινωνίας λειτουργεί αμφίδρομα: από τη μια πλευρά αφαιρεί από τους ίδιους τους πολίτες ένα ισχυρό νομικό και συμβολικό όπλο προστασίας έναντι της κρατικής αυθαιρεσίας, όπως είναι το Σύνταγμα, ενώ παράλληλα υποσκάπτει το κύρος και την αξιοπιστία της συνταγματικής τάξης, ως έσχατου οχυρού απέναντι στις κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης. Η οικονομική κρίση και η επιβολή επαχθέστατων όρων από την κυβέρνηση, υπό την πίεση των διεθνών δανειστών, δεν σημαίνει όμως ότι αίφνης καθίσταται επιτρεπτή η παράκαμψη των συνταγματικών εγγυήσεων.
Η κατάργηση ή η συρρίκνωση μέχρι την ουσιαστική εξαφάνιση του γενικού κατώτατου ορίου αποδοχών, η θεσμοθέτηση των επαναλαμβανόμενων συμβάσεων μαθητείας με εξευτελιστικούς εργασιακούς όρους, η ασαφής διάκριση μεταξύ μετάθεσης και μετακίνησης δημόσιων υπαλλήλων συνιστούν ορισμένες όψεις αντισυνταγματικών νομοθετικών ρυθμίσεων, που ψηφίστηκαν από το Κοινοβούλιο παρά τις ισχυρές ενστάσεις της ίδιας της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής ως προς τη συνταγματικότητά τους. Εξίσου απαράδεκτη, τόσο από συνταγματική όσο και από πολιτική σκοπιά, υπήρξε η μαζική άρση του απορρήτου των επικοινωνιών σε ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα.
Το Σύνταγμα δεν αποτελεί ένα διακοσμητικό κείμενο, που μας θυμίζει απλώς ότι η Ελλάδα είναι κυρίαρχο, δημοκρατικό και κοινωνικό κράτος δικαίου, αλλά τον αυξημένης τυπικής ισχύος νόμο που θέτει το πλαίσιο άσκησης της κρατικής εξουσίας. Ακόμη λοιπόν και μια ενδεχόμενη περαιτέρω επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης δεν συγχωρεί την παραβίασή του. Η προβαλλόμενη συνεργασία των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων για την αντιμετώπιση της κρίσης δεν μπορεί παρά να εμφορείται από θεμελιώδεις αξίες οργανωμένης πολιτειακής συμβίωσης, οι οποίες αποτυπώνονται κατ’ αρχήν στο συνταγματικό κείμενο. Καταστρατηγώντας το Σύνταγμα και μετατρέποντάς το συστηματικά σε κουρελόχαρτο, αποδυναμώνεται τελικά ο πατριωτισμός των Ελλήνων, του οποίου η επίκληση είναι για πρώτη φορά, τα τελευταία 35 χρόνια, τόσο αναγκαία.

2010-05-18T07:45:00.001-07:00

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΜΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 18.5.2010

Για όλες τις γενιές Ελλήνων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο, ιδίως όμως για όσους μεγαλώσαμε με τις παραστάσεις της Ελλάδας της Μεταπολίτευσης, όσα συμβαίνουν τις τελευταίες εβδομάδες συνιστούν την κατάρρευση ενός πλέγματος αδιαπραγμάτευτων βεβαιοτήτων. Με την ουσιαστική οικονομική και ηθική χρεοκοπία της χώρας δεν τελειώνει μόνο ο μύθος της ισχυρής Ελλάδας, της διαρκούς ανάπτυξης και αναβάθμισης του βιοτικού επιπέδου, της καταναλωτικής ευμάρειας που ξεκίνησε τη δεκαετία του ‘80 και κορυφώθηκε από τα τέλη της δεκαετίας του ‘90, αλλά ιδίως ο μύθος περί αποτελεσματικών δημοκρατικών θεσμών και περί αταλάντευτης κοινωνικής ειρήνης.
Ξαφνικά η ελληνική κοινωνία ξύπνησε σε έναν νέο κόσμο. Έναν κόσμο ανασφάλειας και εντεινόμενων κοινωνικών συγκρούσεων, απαξίωσης του πολιτικού συστήματος, κατάρρευσης θεμελιωδών εγγυήσεων στην εργασία και την κοινωνική προστασία, αρνητικής οικονομικής ανάπτυξης και, κυρίως, διάλυσης ενός ήδη σαθρού συστήματος αξιών και αντιλήψεων για τον τρόπο ζωής, του λεγόμενου «life style».
Δεν μπορεί κανείς πλέον να προβλέψει την εξέλιξη των πραγμάτων. Ηδη όμως γίνονται ορατές οι πρώτες επώδυνες επιπτώσεις της οικονομικής, αλλά κατ’ ουσίαν και πολιτικής κηδεμονίας, την οποία υφίσταται η ελληνική πολιτεία. Το πλέον προφανές είναι τα λουκέτα και οι απολύσεις, η αγωνία στα μάτια των εργαζόμενων, η μειωμένη κίνηση στους εμπορικούς δρόμους. Ταυτόχρονα καθίσταται αισθητή η οργή όσων ανήκουν στα χαμηλά και μεσαία κοινωνικά στρώματα, αποκαλύπτοντας τα σημάδια μιας δύσκολης προσαρμογής σε μορφές στέρησης που παρέμειναν ξεχασμένες εδώ και τουλάχιστον τριάντα χρόνια.
Κατ’ αρχάς, μεσοπρόθεσμα φαίνεται αναπόφευκτο να διογκωθούν η εγκληματικότητα και η τυφλή βία, με θύματα όλους αδιακρίτως, ακόμη και για ευτελούς αξίας λεία. Παράλληλα προδιαγράφεται μια νέα μορφή μετανάστευσης προς τις ισχυρές χώρες της Δύσης, όχι μόνο εκείνων των οποίων οι επιδόσεις υπόσχονται υψηλού επιπέδου επιστημονική ή επιχειρηματική εξέλιξη, αλλά νέων Ελλήνων που θα διεκδικούν απλώς μια θέση εργασίας επαρκή για να διασφαλίσουν αξιοπρεπείς όρους διαβίωσης. Μαζί με τα προηγούμενα, τείνει να διαφοροποιηθεί πλήρως ο σεβασμός και το κανονιστικό περιεχόμενο των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, ενός συνταγματικού και πολιτικού πολιτισμού που αλλοιώνεται και δέχεται τις ισχυρότερες πιέσεις μετά την πτώση της χούντας.
Ζούμε το τέλος μιας εποχής. Για όσους βρίσκονται σε ηλικία που δεν επιτρέπει να ξεκινήσουν μια επαγγελματική σταδιοδρομία από την αρχή, εντός ή εκτός συνόρων, αλλά είναι ταυτόχρονα αρκετά νέοι για να αποσυρθούν, δεν αρκεί η αναζήτηση του τι έφταιξε για τη λεγόμενη ελληνική τραγωδία, αλλά απαιτείται να γίνει αντιληπτό ότι τα «παλιά κόλπα» δεν περνάνε πλέον, ότι η εποχή του εύκολου πλουτισμού και του χρεωμένου καταναλωτισμού ανήκει στο παρελθόν. Ζητούμενο, και μάλιστα επιτακτικό, αποτελεί η εκ νέου θεμελίωση του πολιτικού, διοικητικού και αναπτυξιακού μοντέλου της χώρας, ιδίως όμως του αξιακού συστήματος.

2010-05-17T07:48:00.000-07:00

ΑΚΡΙΒΗ "ΑΓΟΡΑ" ΕΛΠΙΔΑΣ
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 17.5.2010

Το κορυφαίο γεγονός του 2010 μπορεί από τώρα να θεωρηθεί πως είναι, για τη χώρα μας, η κατάρρευση της διεθνούς πιστοληπτικής ικανότητας του ελληνικού δημοσίου, η οποία κατέστησε απαραίτητη την προσφυγή στον «μηχανισμό στήριξης» από την ΕΕ και το ΔΝΤ.
Ωστόσο το νομοσχέδιο για την εφαρμογή του «μηχανισμού» αυτού, το οποίο ψήφισε πρόσφατα η Βουλή, περιέχει πλειάδα μη ρεαλιστικών παραδοχών, όπως εισπράξεις 1.300 εκατομμυρίων ευρώ από φορολόγηση των αυθαίρετων κτισμάτων και από το τέλος διατήρησης ημιυπαίθριων χώρων. Αυτά, με δεδομένη τη δυσλειτουργία των δημόσιων πολεοδομικών υπηρεσιών (πολύ περισσότερο σήμερα, υπό καθεστώς απαγόρευσης νέων διορισμών και μείωσης μισθών) έχουν τόση πιθανότητα να εισπραχθούν όσα είχαν και τα 2.500 εκατομμύρια ευρώ των αντίστοιχων ρυθμίσεων Σουφλιά πριν από έναν χρόνο.
Άλλο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρόβλεψη για είσπραξη 600 εκατομμυρίων ευρώ από αυξήσεις στις αντικειμενικές αξίες των ακινήτων, όταν είναι φανερό ότι υπάρχει καθίζηση της κτηματαγοράς και ολοένα και λιγότερες μεταβιβάσεις. Το νομοσχέδιο εξάλλου προβλέπει και μέτρα τα οποία θα ήταν εφικτά από λογιστική άποψη, αλλά αν υλοποιηθούν θα οδηγήσουν σε κοινωνική έκρηξη, όπως η περικοπή κατά 500 εκατομμύρια ευρώ το 2012 των επιδομάτων ανεργίας (!), ενώ στο μεταξύ ο αριθμός των ανέργων θα έχει εκτιναχθεί λόγω της ύφεσης, ή μέτρα που κινούνται στον χώρο της φαντασίας, όπως τα «μη καθορισμένα» του 2014, με στόχο, ούτε λίγο ούτε πολύ, 5.750 εκατ. ευρώ (!) το έτος εκείνο. Το πιθανότερο πάντως είναι ότι η εφαρμογή του προγράμματος θα έχει ναυαγήσει πολύ νωρίτερα, συμπαρασύροντας ολόκληρη την εθνική οικονομία.
Το χειρότερο είναι ότι ο μηχανισμός στήριξης καταλήγει στο να υποκατασταθούν στη θέση των ως τώρα ιδιωτών δανειστών του ελληνικού κράτους, τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών, τα κράτη- μέλη της ευρωζώνης και το ΔΝΤ. Είναι προφανές ότι η έστω και προσωρινή αθέτηση διακρατικών υποχρεώσεων θα είναι νομικά και πολιτικά δυσκολότερη για την υπερχρεωμένη Ελλάδα, από ό,τι ήταν ως τώρα μια αναδιάρθρωση-επαναδιαπραγμάτευση χρεών προς ιδιωτικούς πιστωτικούς φορείς.
Ο μηχανισμός στήριξης είναι μια ακριβή «αγορά» ελπίδας, δηλαδή της ελπίδας ότι σύντομα θα λήξει η παγκόσμια οικονομική κρίση και θ’ αλλάξει άρδην το δυσμενές κλίμα στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Τέτοια προοπτική δυστυχώς δεν διαφαίνεται προς το παρόν. Ίσως να αποδειχθεί από τις εξελίξεις ότι η αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους, την οποία τελικά είναι μάλλον απίθανο να αποφύγουμε, θα ήταν προτιμότερο να είχε αρχίσει τώρα. Τέτοιες τολμηρές κινήσεις όμως ξεπερνούν όχι μόνο τις δυνατότητες, αλλά ακόμη και τη φαντασία του πολιτικού μας συστήματος. Ακριβώς αυτό το σύστημα άλλωστε μας οδήγησε στο σημερινό αδιέξοδο και τώρα περιμένει να σωθεί χάρη στην ξένη επέμβαση, με τίμημα την προαναγγελθείσα από τον τρίτης γενιάς πρωθυπουργό μας απώλεια εθνικής κυριαρχίας.

2010-05-11T02:18:00.001-07:00

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 11.5.2010

Είναι αβέβαιο, όπως εκτιμούν κορυφαίοι οικονομολόγοι, εάν η Ελλάδα θα αποφύγει τελικά τη χρεοκοπία. Κατ’ ουσίαν, βέβαια, η χρεοκοπία έχει ήδη συντελεστεί και οι συνέπειές της δεν επιμερίζονται κατά τρόπο δίκαιο στην ελληνική κοινωνία. Δικαιολογημένη εμφανίζεται, λοιπόν, η διογκούμενη οργή των πολιτών και η αναζήτηση ευθυνών, πρωτίστως από την πολιτική τάξη.
Στο πλαίσιο αυτό, οι συνθήκες εμφανίζονται πρόσφορες για να τεθούν υπό αμφισβήτηση τα ίδια τα θεμέλια της οργανωμένης κοινωνικής συμβίωσης, μεταξύ των οποίων το Σύνταγμα, που ρυθμίζει και οριοθετεί την άσκηση της κρατικής εξουσίας με αυξημένη κανονιστική και συμβολική δύναμη. Όταν η οικονομική κρίση αντιμετωπίζεται με όρους αποδόμησης της κοινωνικής συνοχής και εξελίσσεται σε μια απρόβλεπτων διαστάσεων απαξίωση του πολιτικού συστήματος, δεν θα πρέπει να εκπλήσσουν οι φωνές που στρέφονται εναντίον του Συντάγματος και των πολιτειακών συντεταγμένων που αυτό θέτει, είτε προέρχονται από την πλευρά μιας μερίδας της Αριστεράς είτε από μια «πεφωτισμένη» αλλά και λαϊκίζουσα Δεξιά.
Φταίει, ωστόσο, το Σύνταγμα για την υποβάθμιση της ελληνικής πολιτείας; Και, κατ’ επέκταση, πρέπει να συμπεριληφθεί μεταξύ των πρωτοβουλιών για την έξοδο από την πολυδιάστατη κρίση η αναθεώρησή του ή, όπως απαιτούν οι ποικιλώνυμοι τιμητές του, η κατάργησή του και η σύγκληση μιας Συντακτικής Εθνοσυνέλευσης για την παραγωγή νέου Συντάγματος; Πραγματικά, είναι εντυπωσιακό πόσο αβασάνιστα και επιπόλαια ορισμένοι κύκλοι, είτε από πολιτική υστεροβουλία είτε από επιπόλαιο λαϊκισμό και θεσμική απαιδευσία, εμπλέκουν στον περί κρίσεως λόγο ζητήματα που απαιτούν ιδιαίτερη σοβαρότητα.
Τα παιχνίδια με το Σύνταγμα είναι επικίνδυνα. Η ισχύουσα συνταγματική τάξη αποτελεί το θεμέλιο του δημοκρατικού και κοινωνικού κράτους δικαίου, τη σημαντικότερη εγγύηση των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και το έσχατο καταφύγιο μπροστά σε εκτροπές από το δημοκρατικό πολίτευμα. Απαλλαγμένη από τις συνταγματικές της δεσμεύσεις, μια πολιτική τάξη κατώτερη των περιστάσεων, όπως αποδείχθηκε η ελληνική, θα συρόταν πιθανόν σε πολύ ευρύτερες ανατροπές από αυτές που βιώνουμε.
Το πρόβλημα της ελληνικής πολιτείας δεν εντοπίζεται στο Σύνταγμα, αλλά στον τρόπο που εφαρμόζεται ή, ορθότερα, που δεν εφαρμόζεται. Τόσο οι συνταγματικές διατάξεις περί θεμελιωδών δικαιωμάτων όσο και εκείνες που ρυθμίζουν την οργάνωση του κοινοβουλευτικού συστήματος χαρακτηρίζονται ως εφάμιλλης ή υψηλότερης θεσμικής αποτελεσματικότητας σε σύγκριση με τις αντίστοιχες των Συνταγμάτων των άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Αν εξαιρέσουμε ίσως την υπερπροστατευτική συνταγματική ρύθμιση περί ποινικής ευθύνης του πολιτικού προσωπικού, ουδέν ουσιωδώς χρήσιμο θα είχε να κομίσει στην παρούσα συγκυρία μια συνταγματική μεταρρύθμιση.
Αντίθετα, η αμφισβήτηση του Συντάγματος, ως του τελευταίου οχυρού νομιμότητας και νομιμοποίησης της πολιτειακής συμβίωσης, θα μπορούσε να επισωρεύσει δεινά παρόμοια προς τη δοκιμασία των δημοκρατικών θεσμών στην Ευρώπη κατά τον Μεσοπόλεμο. Ας μην ξεχνάμε το ιστορικό παράδειγμα της κατάλυσης του Συντάγματος της Βαϊμάρης, εν μέσω παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.

2010-05-04T01:02:00.000-07:00

ΤΙΣ (ΤΕΛΙΚΑ) ΠΤΑΙΕΙ;
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 4.5.2010

Η προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης και, κατ’ επέκταση, στο ΔΝΤ υπήρξε κατ’ αρχάς αποτέλεσμα της αποτυχίας της πολιτικής τάξης να τιθασεύσει τις κερδοσκοπικές πιέσεις και να «πείσει» τις αγορές για την απαρέγκλιτη εφαρμογή του προγράμματος σταθερότητας. Υπήρξε επίσης συνέπεια της πεισματικής άρνησης του ευρωπαϊκού διευθυντηρίου να αντιληφθεί ότι ένας μηχανισμός στήριξης με τη συμμετοχή του ΔΝΤ αλλοιώνει τη φυσιογνωμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθιστώντας τη «συνέταιρο» ενός διεθνούς οργανισμού που φέρει στο DNA του νεοφιλελεύθερα ιδεολογικά χαρακτηριστικά και έχει συνδέσει την ιστορία του με ακραία κοινωνική αναλγησία, αλλά και με σοβαρές οικονομικές αποτυχίες στα κράτη όπου παρενέβη.
Ασφαλώς την ευθύνη γι’ αυτή την αποτυχία δεν θα ήταν ορθό να επωμιστεί η σημερινή κυβέρνηση. Η κατάσταση της χώρας δεν προέκυψε εν μιά νυκτί, αλλά συνυφαίνεται με τη χρεοκοπία ενός συγκεκριμένου μοντέλου ανάπτυξης και τη στρεβλή λειτουργία του πολιτικού συστήματος επί δεκαετίες. Παραμένει, βέβαια, ανοικτό το ερώτημα αν προσφέρονταν εναλλακτικές λύσεις. Και αυτό το οποίο επιχειρείται να προβληθεί από ποικίλα κέντρα ισχύος είναι ότι άλλη λύση πέρα από την προσφυγή στον συγκεκριμένο μηχανισμό δεν υπήρχε. Αν δεχθούμε όμως μια τέτοια εκδοχή, τότε η πολιτική χάνει κάθε νόημα, η δημοκρατία μετατρέπεται σε διεκπεραιωτική επιλογή μεταξύ διαχειριστών και η λήψη αποφάσεων για τα μείζονα ζητήματα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής ανατίθεται εν πολλοίς σε αλλοδαπούς τεχνοκράτες, υπαλλήλους διεθνών οργανισμών.
Όταν το 1874 ο Χαρίλαος Τρικούπης δημοσίευσε στην εφημερίδα «Καιροί» το περίφημο άρθρο του με τον τίτλο «Τις πταίει», που αποτέλεσε αφορμή για κρίσιμους μετασχηματισμούς στη λειτουργία του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, το κεντρικό ερώτημα που έθετε ήταν «μη τυχόν πταίει το έθνος;». Μήπως, δηλαδή, έφερε ευθύνη η κοινωνία για τις αντικοινοβουλευτικές εκτροπές και την αυθαιρεσία του στέμματος; Μήπως η ευθύνη της κοινωνίας εντοπιζόταν στο γεγονός ότι δεν εκδηλώνονταν ισχυρές λαϊκές αντιδράσεις απέναντι στην πολιτική αυθαιρεσία; Εμμέσως πλην σαφώς ο Τρικούπης, θέτοντας το δίλημμα «υποταγή στην αυθαιρεσία ή επανάσταση», θεωρήθηκε υποκινητής λαϊκής εξέγερσης, διώχθηκε και φυλακίστηκε.
Κατ’ αντιστοιχία μπορεί να τεθεί σήμερα το ερώτημα αν ευθύνεται η σημερινή ή οι προηγούμενες κυβερνήσεις ή η αναπαραγόμενη με τις γνωστές διαδικασίες πολιτική τάξη στο σύνολό της και τα στερούμενα ουσιαστικής εσωτερικής δημοκρατίας πολιτικά κόμματα. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι για την υπερχρέωση της χώρας και τη θλιβερή εικόνα της οικονομίας και του κράτους δεν ευθύνονται οι κερδοσκόποι. Δεν θα ήταν πάντως άτοπο να αναλάβει μέρος της ευθύνης η ελληνική κοινωνία, που συνέπραξε με ποικίλους τρόπους στη χρεοκοπία, είτε μετέχοντας στο πελατειακό παίγνιο, φοροδιαφεύγοντας, διαφθείροντας και διαφθειρόμενη, καταναλώνοντας υπερδανειζόμενη, ψηφίζοντας και νομιμοποιώντας τη συγκεκριμένη πολιτική τάξη, είτε απλώς σιωπώντας από αδιαφορία ή συνενοχή. Η απάντηση λοιπόν στο «τις πταίει» είναι πως η ευθύνη κατανέμεται συλλογικά. Και μόνο με συλλογική ευθύνη μπορεί να αντισταθεί η χώρα στην περαιτέρω υποβάθμιση.

2010-04-27T02:33:00.001-07:00

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΧΡΕΟΚΟΠΙΑΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 27.4.2010

Οι δύο ιστορικές χρεοκοπίες της ελληνικής οικονομίας, το 1893 και το 1932, συνοδεύτηκαν από την αποπομπή και την εκούσια εξορία των δύο μεγαλύτερων πολιτικών ηγετών της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας, του Χαρίλαου Τρικούπη και του Ελευθέριου Βενιζέλου.

Επί πρωθυπουργίας τους κηρύχθηκε πτώχευση του ελληνικού κράτους ως αποτέλεσμα της αδυναμίας να επιφέρουν τις αναγκαίες αλλαγές στη διάρθρωση της οικονομίας. Είναι αξιοσημείωτο ότι η δεύτερη ελληνική χρεοκοπία συντελέστηκε εν μέσω διεθνούς οικονομικής κρίσης, τρία χρόνια μετά το κραχ του 1929.
Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το πολιτικό μέγεθος του Τρικούπη και του Βενιζέλου, ούτε το γεγονός ότι οι μεταρρυθμίσεις που προώθησαν άλλαξαν ριζικά την εικόνα της Ελλάδας.
Ούτε, όμως, μπορούν να αγνοηθούν οι ευθύνες τους, ιδίως οι παραλείψεις τις κρίσιμες περιόδους που οδήγησαν στην πτώχευση. Όλα αυτά έχουν αναλυθεί διεξοδικά από ιστορικούς και οικονομολόγους. Μόνο μια τελευταία ιστορική αναφορά: τις πτωχεύσεις ακολούθησαν κοινωνικές αναταράξεις, ενίσχυση του αγροτικού και εργατικού κινήματος και, ασφαλώς, τεράστια οπισθοδρόμηση της χώρας.
Σε τι χρησιμεύουν σήμερα οι προηγούμενες επισημάνσεις; Μήπως προσφέρουν απλά παραδείγματα για το μέλλον των πολιτικών ηγεσιών, που επί των ημερών τους συντελείται μια εθνική χρεοκοπία; Όταν ακόμη και γίγαντες της πολιτικής αποπέμφθηκαν, ποια θα είναι η τύχη των σημερινών κρατούντων;

Στα ερωτήματα αυτά οι απαντήσεις δεν προκύπτουν μόνο με αναφορά στην ελληνική ιστορία, αφού πολλές «επεμβάσεις» του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ανά τον κόσμο οδήγησαν σε παρεμφερή πολιτικά και οικονομικά αποτελέσματα.
Στην Αργεντινή κυριάρχησε το εμβληματικό σύνθημα «να φύγουν όλοι, να μη μείνει κανείς» για την πολιτική τάξη που παρέδωσε τη χώρα στο ΔΝΤ, υποβαθμίζοντας την οικονομία και προκαλώντας έξαρση των κοινωνικών ανισοτήτων, της ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

Στην Ουγγαρία οι σοσιαλδημοκράτες κατέρρευσαν εκλογικά, αφού θεωρήθηκαν πολιτικά υπεύθυνοι για την προσφυγή στο ΔΝΤ και τα δεινά που τη συνόδευσαν. Την ίδια στιγμή τα ποσοστά της Ακροδεξιάς σημείωσαν εκρηκτική άνοδο.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται νομοτελειακά. Θα μπορούσε ασφαλώς να υποστηριχτεί πειστικά ότι αφού την ευθύνη για την κηδεμονία της χώρας δεν φέρει η κυβέρνηση Παπανδρέου, αλλά οι προηγούμενες κυβερνήσεις, ιδίως αυτή του Κ. Καραμανλή, οι πολίτες δεν θα «τιμωρήσουν» τη σημερινή κυβέρνηση.
Είναι, όμως, έτσι τα πράγματα; Η μελέτη της Ιστορίας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τελικά την ευθύνη επωμίζονται και εκείνοι που θέτουν τη χώρα σε κηδεμονία ή κηρύσσουν τη «χρεοκοπία», υπό τυπική ή ουσιαστική έννοια, ανεξάρτητα από το μερίδιο ευθύνης τους. Και ότι η οργή της κοινωνίας μεταφράζεται σε συνολική απαξίωση της πολιτικής τάξης, αν όχι ευρύτερα του πολιτικού συστήματος.
Σε τελική ανάλυση οφείλουν όλοι να προετοιμάζονται για μια πολιτική, οικονομική και κοινωνική κοσμογονία, από την οποία θα προκύψει μια εντελώς νέα πραγματικότητα.

2010-04-06T00:28:00.000-07:00

ΕΓΚΛΗΜΑ ΧΩΡΙΣ ΤΙΜΩΡΙΑ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 6.4.2010

Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σήμερα σε κρίσιμη καμπή. Από τη μία πλευρά, η απότομη αποκάλυψη της δεινής οικονομικής θέσης της χώρας τον περασμένο Οκτώβριο και οι έκτοτε αλλεπάλληλες «δυσάρεστες εκπλήξεις» έχουν ασφαλώς προσγειώσει όσους συνέχιζαν να διαβιούν με τον μύθο περί ισχυρής Ελλάδας. Ούτε η είσοδος στην ΟΝΕ και η ασφάλεια του ευρώ αποδείχθηκαν πανάκεια ούτε ο παρατεταμένος καταναλωτικός - δανειακός ευδαιμονισμός, ακόμη και μη εχόντων, και η παρασιτική αναπαραγωγή συντεχνιακών προνομίων μπορούν να παραταθούν περαιτέρω. Η πενταετία 2004-2009 αποτέλεσε ίσως την τελευταία περίοδο κατασπατάλησης της δημόσιας περιουσίας και υπερχρέωσης της ελληνικής οικονομίας προς όφελος κουμπάρων και τζαμπατζήδων. Ξαφνικά η Ελλάδα έπαυσε πλέον να αποτελεί τη χώρα των θαυμάτων.
Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, η παρατεινόμενη διεθνής ταπείνωση της χώρας δεν αρκούσε για να καταστεί πλήρως αντιληπτό ότι για αυτή την κατάρρευση δεν ευθύνεται απλώς ένας αποτυχημένος, ανεπαρκής πρωθυπουργός της Νέας Δημοκρατίας και οι περί αυτόν, αλλά ευρύτερα το πολιτικό και διοικητικό σύστημα και ένα συγκεκριμένο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης. Ορισμένοι συνεχίζουν να αναζητούν τα αίτια της σύγχρονης «ελληνικής τραγωδίας» αποκλειστικά στην παγκοσμιοποίηση, στους διεθνείς κερδοσκόπους, στις άπληστες κεφαλαιαγορές, στα πλεονασματικά κράτη του ευρωπαϊκού Βορρά με τις κεντροδεξιές κυβερνήσεις.
Όλα τα προηγούμενα χωρίς αμφιβολία είναι καθοριστικά. Ίσως όμως πιο απλό, σίγουρα πάντως πιο χρήσιμο, θα ήταν να αναζητηθούν ευθύνες και από την εγχώρια πολιτική ελίτ, από ένα πολιτικοθεσμικό σύστημα που κυοφόρησε τη διαφθορά, την αναποτελεσματικότητα και τη σπατάλη των κρατικών μηχανισμών και εξέθρεψε μια κρατικοδίαιτη και αντιπαραγωγική οικονομία χωρίς καινοτομική δυναμική, εγκλωβισμένη σε γραφειοκρατικά βάρη και συντεχνιακές δουλείες. Ωστόσο, στην πραγματικότητα ευθύνες, με την ουσιαστική έννοια του όρου, δεν μπορούν πλέον να αναζητηθούν από κανέναν, ούτε καν από όσους διέπραξαν ποινικά αδικήματα εις βάρος του ελληνικού κράτους κατά τη θητεία τους σε πολιτικά αξιώματα, αφού η πολιτική τάξη έχει μεριμνήσει σε ανύποπτο χρόνο να θωρακίσει, με ένα υπερπροστατευτικό θεσμικό πλαίσιο, τους επίορκους. Στην πράξη, όπως αποδείχθηκε, τα πολιτικά πρόσωπα δεν είναι δυνατόν να διωχθούν ποινικά. Το γεγονός ότι στην πλειονότητά τους παραμένουν στην πολιτική σκηνή δεν αμβλύνει την αναξιοπιστία τους.
Δεν απομένει, λοιπόν, παρά η καταμέτρηση των θυμάτων. Το νεοφιλελεύθερης αντίληψης πρόγραμμα λιτότητας και η αρνητική ανάπτυξη οδηγούν αναπόφευκτα σε μαζικές απολύσεις, σε περαιτέρω συρρίκνωση των μεσαίων και χαμηλών εισοδημάτων, σε περιστολή των κοινωνικών δικαιωμάτων, στο σύγχρονο δουλεμπόριο της ανασφάλιστης εργασίας και, το χειρότερο από όλα, στην απογείωση της ανεργίας και της απαξίωσης των νέων. Όσοι πανηγυρίζουν για τη διάσωση της χώρας από τη χρεοκοπία ίσως βιάστηκαν. Ακόμη και αν αποσοβηθεί η παύση πληρωμών από το ελληνικό δημόσιο, η ηθική και πολιτική χρεοκοπία της πολιτείας έχει συντελεστεί και οι κοινωνικές της συνέπειες θα είναι οδυνηρές και, πιθανόν, ανεπανόρθωτες.

2010-03-23T01:16:00.001-07:00

Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΗ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 23.3.2010

Η Αριστερά και η Κεντροαριστερά στην Ευρώπη εμφανίζονται αμήχανες μπροστά στη χρηματοπιστωτική κρίση. Εξίσου αμήχανο είναι κατ’ ουσίαν το συνδικαλιστικό κίνημα. Σε όσες ευρωπαϊκές χώρες την εξουσία κατέχουν κεντροαριστερά κόμματα, οι πολιτικές που εφαρμόζουν τείνουν να χαρακτηριστούν ως εν τοις πράγμασι νεοφιλελεύθερες. Όπου τα κόμματα αυτά παραμένουν στην αντιπολίτευση, η κριτική που ασκούν αξιολογείται ως μάλλον υποτονική.
Το κυριότερο, πάντως, πρόβλημα του αριστερού πολιτικού λόγου σήμερα είναι ότι δεν προτείνει συγκεκριμένες λύσεις εξόδου από την κρίση. Είτε ως κυβερνώσα πλειοψηφία είτε ως αντιπολίτευση, η Κεντροαριστερά και η Αριστερά αρθρώνουν έναν λόγο που δεν πείθει. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, πρόκειται για την αναπαραγωγή κεϊνσιανών στερεοτύπων, διανθισμένων με την επωδό τετριμμένων παραινέσεων περί παγκόσμιας διακυβέρνησης και υπερεθνικών κανόνων ρύθμισης των αγορών. Συγκεκριμένες, όμως, θέσεις και δημόσιες πολιτικές σχετικά με τη δημοσιονομική σταθεροποίηση, τη μείωση του δημόσιου χρέους και των ελλειμμάτων χωρίς εκτόξευση της ανεργίας, συρρίκνωση των δικαιωμάτων και διόγκωση των φαινομένων κοινωνικού αποκλεισμού δεν έχουν υποστηριχθεί κατά τρόπο συνεκτικό.
Για την Αριστερά και την Κεντροαριστερά το συγκριτικό πλεονέκτημα, που διασφάλισε την ιδεολογική της ηγεμονία για αρκετές δεκαετίες στην Ευρώπη, αποτέλεσε η νομιμοποιητική λειτουργία και η ηθική υπεροχή που απέρρεαν από τη συγκρότηση ισχυρών μηχανισμών κοινωνικής ασφάλειας και προστασίας της εργασίας, διαμορφώνοντας το λεγόμενο ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Τα πλήγματα που δέχεται αυτό το μοντέλο είναι τους τελευταίους μήνες συντριπτικά, ενώ, όπως φαίνεται, οι συνέπειες της κρίσης θα γίνουν τα επόμενα χρόνια ακόμη πιο επώδυνες για τα μεσαία και χαμηλά κοινωνικά στρώματα. Η αδυναμία της αριστερής και κεντροαριστερής πολιτικής επιχειρηματολογίας και δράσης να προσφέρουν, αν όχι ισχυρές αντιστάσεις, έστω μια τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι στην αποσάθρωση του κοινωνικού κράτους, λειτουργεί ως στοιχείο εσωτερικής διάβρωσης της αξιοπιστίας της. Πιο ελκυστική υπό αυτές τις συνθήκες αποδεικνύεται για ολοένα περισσότερους εκλογείς η λαϊκιστική ρητορεία της ακροδεξιάς, που εμφανίζεται ενισχυμένη από την οικονομική κρίση.
Για την Αριστερά η κρίση μετατρέπεται, λοιπόν, από προνομιακό πεδίο άρθρωσης ενός λόγου υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης και αναδιανομής, σε παγίδα απώλειας των κοινωνικών της ερεισμάτων. Μόνο η ανανέωση του ιδεολογικοπολιτικού της οπλοστασίου μπορεί να αποτρέψει αυτή την απίσχνανση και την κατάρρευση της πολιτικής της αξιοπιστίας. Πέρα από τα προηγούμενα, δεν πρέπει να υποτιμάται η υποχώρηση μιας σειράς άλλων διεκδικήσεων, που παραδοσιακά συνιστούσαν κεντρικό πεδίο αναφοράς του αριστερού λόγου: Τα αιτήματα για διεύρυνση της δημοκρατικής συμμετοχής και ενδυνάμωση της προστασίας των ατομικών ελευθεριών βρίσκουν ολοένα μικρότερη απήχηση στις «κρισιακές» κοινωνίες του φόβου και της ανασφάλειας. Η ψυχολογία της κρίσης καθιστά τους πολίτες πιο ευάλωτους ως προς τη συρρίκνωση των ατομικών δικαιωμάτων και ενισχύει τις τάσεις ιδιώτευσης. Η δεξαμενή μαχητικών, ενεργών πολιτών μοιάζει να στερεύει για την Αριστερά και την Κεντροαριστερά. Και αυτό συνιστά ίσως το ισχυρότερο πλήγμα.

2010-03-22T01:17:00.000-07:00

ΤΟ ΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩ
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 22.3.2010

Οι πρόσφατες δηλώσεις Ευρωπαίων πολιτικών για το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου και/ή αποκλεισμού δημοσιονομικά «απείθαρχων» χωρών από την Ευρωζώνη καταδεικνύουν την προχειρότητα με την οποία σχεδιάσθηκε η ευρωπαϊκή οικονομική και νομισματική ενοποίηση.
Η τελευταία θεωρήθηκε ότι αποτελεί μονόδρομο, με αποτέλεσμα να μην προβλεφθεί στη Συνθήκη του Μάαστριχτ καμία οδός είτε επιστροφής είτε διαφυγής. Ετσι οι ευρωπαϊκές Συνθήκες, με τελευταία τη Συνθήκη της Λισαβόνας που μόλις πριν από μερικούς μήνες τέθηκε σε ισχύ, δεν αντιμετωπίζουν καν το ενδεχόμενο ένα κράτος-μέλος να αποχωρήσει από το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα. Προβλέπεται μόνο το ενδεχόμενο εξόδου συνολικά από την Ευρωπαϊκή Ενωση, αλλά και σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να συμφωνήσουν όλα τα κράτη-μέλη. Κατά συνέπεια, η «απόδραση» ενός κράτους-μέλους από την Ευρωζώνη, με ταυτόχρονη μετατροπή του δημοσίου χρέους του από ευρώ σε εθνικό νόμισμα και κατόπιν τούτου υποτίμηση του τελευταίου, ώστε να υποτιμηθεί έμμεσα και το χρέος και έτσι να μπορέσει να εξυπηρετηθεί, ουσιαστικά απαγορεύεται.
Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, δεν προβλέπεται μηχανισμός οικονομικής ενίσχυσης μεταξύ των κρατών της Ευρωζώνης, αντίστοιχης π.χ. με τη λεγόμενη «δημοσιονομική εξισορρόπηση» (Finanzausgleich) μεταξύ των ομόσπονδων χωρών (Lander) που συγκροτούν την ομοσπονδιακή Γερμανία. Το ενωσιακό δίκαιο περιέχει μόνο διατάξεις για τα δημοσιονομικά και οικονομικά μεγέθη κάθε χώρας (έλλειμμα, χρέος, πληθωρισμός) και κυρώσεις σε περίπτωση υπέρβασης ορισμένων τιμών των τελευταίων.
Οι κυρώσεις αυτές μπορούν να φθάσουν έως την επιβολή προστίμων, η οποία προφανώς στερείται νοήματος αν το κράτος-μέλος έχει οδηγηθεί σε παύση πληρωμών, λόγω αδυναμίας δανεισμού από τις κεφαλαιαγορές.
Το χειρότερο είναι ότι μεταβολές σε αυτό το δυσλειτουργικό, όπως αποδεικνύεται στην πράξη, θεσμικό πλαίσιο δεν μπορούν να επέλθουν παρά μόνο με νέα μεταρρυθμιστική ευρωπαϊκή Συνθήκη. Αν αναλογισθεί κανείς τις πολυετείς περιπέτειες με τη θνησιγενή Συνθήκη για το «Σύνταγμα της Ευρώπης», εύκολα μπορεί να αντιληφθεί ότι ένα τέτοιο εγχείρημα δεν μπορεί να αποτελέσει χρονικά επίκαιρη απάντηση στο πρόβλημα υπερχρέωσης ενός κράτους-μέλους.
Απομένουν εμβαλωματικές λύσεις, όπως η φημολογούμενη συνεννόηση μεταξύ κρατικών τραπεζών των πιο εύρωστων χωρών για την αγορά ομολόγων της «άσωτης» χώρας, οι οποίες εκ των πραγμάτων (αν δηλαδή ληφθούν υπόψη τα αριθμητικά μεγέθη) δεν μπορούν να δώσουν κάτι περισσότερο από μια ολιγόμηνη παράταση ζωής στον ασθενή. Ακόμη και η προσφυγή στο ΔΝΤ, δεν αποτελεί πανάκεια, αφού ούτε αυτό έχει ανεξάντλητα διαθέσιμα και οι «πτωχεύσεις» κρατών όπου επενέβη στο παρελθόν ήταν σε τάξη μεγέθους δεκάδων και όχι εκατοντάδων δισ. δολαρίων. Αλλωστε ο δανεισμός από το Ταμείο αυτό δεν γίνεται δωρεάν, αλλά με υψηλά επιτόκια.
Συμπερασματικά, το οικοδόμημα του ευρώ στηρίχθηκε σε υπεραισιόδοξες παραδοχές, ενώ διορθωτικές παρεμβάσεις στα θεμέλιά του είναι πολιτικά και νομικά δυσχερείς.
Η παγκόσμια οικονομική κρίση ενδέχεται να αποδειχθεί πως είναι μια σεισμική δόνηση υπερβολικά ισχυρή για τις αντοχές αυτού του οικοδομήματος.

2010-03-21T05:26:00.000-07:00

ΠΟΣΟ ΣΥΜΦΕΡΕΙ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΖΩΝΗ;
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 21.3.2010

Τον τελευταίο καιρό με αφορμή τη μεγάλη δημοσιονομική κρίση που εκδηλώθηκε στις περιφερειακές οικονομίες των χωρών-μελών της Ευρωζώνης (Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία) τίθενται δύο κρίσιμα ερωτήματα. Το πρώτο τίθεται από ορισμένους κύκλους κυρίως της αριστεράς μέσα στις ίδιες τις προαναφερόμενες χώρες και αφορά στο κατά πόσο ωφελεί ή βλάπτει συμμετοχή των χωρών αυτών στην ευρωζώνη προκειμένου να αντιμετωπίσουν την σημερινή κρίση. Το δεύτερο ερώτημα τίθεται από διάφορους διεθνείς παρατηρητές και αφορά στη δυνατότητα των περιφερειακών χωρών- μελών της Ε.Ε να συμμετέχουν στην Ευρωζώνη.
Στο πρώτο ερώτημα υπάρχουν απαντήσεις που δεν μπορούν εύκολα να αμφισβητηθούν. Η χρησιμότητα της συμμετοχής των χωρών αυτών στο Ευρώ είναι προφανής προκειμένου να ξεπεράσουν τη σημερινή κρίση και μόνον επειδή η συμμετοχή στο Ευρώ εμποδίζει την υποτίμηση του νομίσματός τους σε χαμηλά επίπεδα, οι οποία θα οδηγούσε σε δυσθεώρητους ρυθμούς πληθωρισμού και σε ακόμη μεγαλύτερες υποτιμήσεις που θα εκτίνασσαν στα ύψη το κόστος δανεισμού. Παράλληλα τα επιτόκια θα ανέρχονταν, ως συνέπεια των προηγούμενων εξελίξεων, και το κόστος του δανεισμού θα αυξανόταν ακόμη περισσότερο, ενώ το σημερινό τους χρέος σε ευρώ θα ήταν σε συνάλλαγμα .Στο δεύτερο ερώτημα οι απαντήσεις είναι περισσότερο περίπλοκες. Η αμφισβήτηση της δυνατότητας των περιφερειακών χωρών-μελών της Ευρωζώνης να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που συνεπάγεται η υιοθέτηση του Ευρώ βρίσκει έρεισμα στη σημερινή κατάσταση ανισορροπίας των οικονομιών τους. Βεβαίως, το δεύτερο ερώτημα μπορεί να τεθεί με διαφορετικό τρόπο. Δηλαδή αν οι προαναφερόμενες χώρες είναι ικανές να συμμετέχουν στην υφιστάμενη Ευρωζώνη, η οποία σχεδιάστηκε με ορισμένο τρόπο χωρίς δηλ. κοινοτική δημοσιονομική αλληλεγγύη, πράγμα που εξυπηρετεί μόνο τις χώρες που είχαν εξασφαλίσει ένα ήδη υψηλό επίπεδο παραγωγικότητας και αμοιβών πριν από τη συμμετοχή τους στη νομισματική ένωση (π.χ. Γερμανία, Ολλανδία, κ.ά.) και μπορούσαν έτσι να εφαρμόσουν συγκρατημένη εισοδηματική και δημοσιονομική πολιτική.
Στις περιφερειακές χώρες ,όπως η Ελλάδα, ούτε οι οικονομικές συνθήκες (υψηλά επίπεδα παραγωγικότητας και αμοιβών ) υπήρχαν ούτε το πολιτικό σύστημα μπορούσε να συγκρατήσει τις αμοιβές σε επίπεδα που επέτρεπε η παραγωγικότητα, να τιθασεύσει τον συνεχώς αυξανόμενο και ελάχιστα παραγωγικό δημόσιο τομέα και να προχωρήσει στις απαιτούμενες διαρθρωτικές αλλαγές προκειμένου να αυξηθεί η παραγωγικότητα και να συλληφθεί η φοροδιαφυγή. Αντίθετα η επιθυμία για κατανάλωση –λόγω της εξάπλωσης καταναλωτικών προτύπων από χώρες-μέλη με υψηλή παραγωγικότητα– και συνεπώς η πίεση μεγάλου μέρους πληθυσμού για αύξηση των αμοιβών πέρα από τα όρια της παραγωγικότητας, οι εκλογικοί σχεδιασμοί και οι πελατειακές σχέσεις οδήγησαν σε χαλάρωση της εισοδηματικής, της δημοσιονομικής και της φορολογικής πολιτικής με αποτέλεσμα τη μείωση της αποταμίευσης και των επενδύσεων, την κατάρρευση της ανταγωνιστικότητας την αύξηση των εισαγωγών και της διαφθοράς και τελικά τον υπέρμετρο δανεισμό. Ταυτόχρονα, τα χαμηλά επιτόκια (λόγω συμμετοχής στην Ευρωζώνη) αντί να συμβάλλουν στην αύξηση των επενδύσεων και της παραγωγικότητας συνέβαλαν στην αύξηση της κατανάλωσης και του δανεισμού.
Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι συμφέρει η συμμετοχή στην ευρωζώνη και σε χώρες με χαμηλότερο επίπεδο ανάπτυξης με δύο προϋποθέσεις ότι προβλέπονται δημοσιονομικές αντισταθμίσεις, προς τις χώρες αυτές ως αναγκαίο συμπλήρωμα της νομισματικής ένωσης και ότι το πολιτικό τους σύστημα μπορεί και θέλει να εφαρμόσει τις απαιτούμενες πολιτικές.

2010-03-14T05:24:00.000-07:00

ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΙ ΔΙΣΤΑΓΜΟΙ ΚΑΙ Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΕΝΝΑΙΟΔΩΡΙΑ
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 14.3.2010

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ακινησία στην διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης. Η φιλόδοξη προσπάθεια για μια Συνταγματική Συνθήκη προσέκρουσε στις εσωτερικές πολιτικές αντιθέσεις της Γαλλίας με αποτέλεσμα το γνωστό αρνητικό δημοψήφισμα, που μαζί με το Ολλανδικό ανάλογο, ανέτρεψαν την δυναμική της περιόδου εκείνης. Η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη διέσωσε τα βασικά σημεία της Συνταγματικής Συνθήκης, χωρίς τους ενοποιητικούς συμβολισμούς, που έχουν μεγάλη σημασία για το ευρωπαϊκό εγχείρημα.
Σήμερα διαπιστώνει κανείς, με αφορμή την παγκόσμια οικονομική κρίση, αρνητική διάθεση σε οποιαδήποτε προσπάθεια δημιουργίας μιας κοινής δημοσιονομικής πολιτικής ακόμη και αύξησης των πόρων του κοινοτικού προϋπολογισμού. Μια τέτοια προοπτική, όμως, μαζί με κοινή άμυνα και κοινή εξωτερική πολιτική θα μπορούσαν να συγκροτήσουν τις βάσεις για μια πολιτική ένωση. Παρατηρείται απροθυμία κυρίως της Γερμανίας, η οποία ενθαρρύνεται και από την παραδοσιακά αντίθετη στην πολιτική ένωση της Ευρώπης Μ. Βρετανία, ενώ η Γαλλία εμφανίζεται υπέρμαχος της ενοποίησης της Ευρώπης. Τι συμβαίνει; Υπάρχει διάσταση απόψεων μεταξύ των δυο χωρών; Υπάρχει ρήγμα στο γαλλογερμανικό άξονα; Πρόκειται για αναβίωση του Γερμανικού Εθνικισμού, όπως γράφει ο Ν. Κοτζιάς (Ελευθεροτυπία 7/3/10) ή για ραγδαία αλλαγή των δεδομένων στο ευρωπαϊκό επίπεδο ή και τα δύο; Είναι βέβαιο ότι συντελείται σταδιακά αλλαγή των δεδομένων μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου. Η Γερμανία ενώνεται, αυξάνει την επιρροή της στην Ανατολική Ευρώπη μετά τη διεύρυνση, ισχυροποιείται σημαντικά και κυρίως αρχίζει να λειτουργεί ως κανονικό εθνικό κράτος απαλλαγμένη από όποιες ενοχές του παρελθόντος. Η νομισματική ένωση, ως προϊόν γερμανικής έμπνευσης, είχε πολύ θετικά αποτελέσματα γι αυτήν, ενώ δυσκολεύει άλλες χώρες-μέλη συμπεριλαμβανομένης και της Γαλλίας. Η εμβάθυνση της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης φαίνεται να μην είναι πλέον η πρώτη προτεραιότητα της Γερμανίας, όπως ήταν στο παρελθόν. Η Ευρώπη μοιάζει να μην της είναι απολύτως απαραίτητη. Αντίθετα, η εμβάθυνση της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης φαίνεται να ενδιαφέρει σήμερα περισσότερο τη Γαλλία, η οποία δεν κέρδισε τόσο όσο η Γερμανία ούτε από την διεύρυνση ούτε από την νομισματική ένωση με τη σημερινή μορφή της, ενώ η παραδοσιακή επιρροή της στη Μεσόγειο δεν φαίνεται να είναι πολύ αποδοτική. Βεβαίως, η στάση της Γερμανίας στο ζήτημα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μπορεί να συνδέεται και με τις διαθέσεις των πολιτών πού καλούνται να πληρώσουν σε περίοδο κρίσης ιδίως μετά τις οικονομικές θυσίες που υπέστησαν για την ενσωμάτωση της Ανατολικής Γερμανίας. Όμως, αν η στάση της Κυβερνήσεων των χωρών-μελών της Ε.Ε. βρισκόταν πάντα σε αρμονία με τις διαθέσεις των πολιτών τους, τότε δεν θα είχε υπάρξει Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση από την οποία αναμφισβήτητα έχουν ωφεληθεί πολλαπλά όλοι οι Ευρωπαίοι πολίτες και ιδιαίτερα οι Γερμανοί.
Όπως και να έχει το ζήτημα, φαίνεται ότι δύσκολα θα προχωρήσουν οι διαδικασίες για τη συμπλήρωση της νομισματικής ένωσης με μηχανισμούς δημοσιονομικής στήριξης σε περίοδο κρίσης προς όφελος των λιγότερο ισχυρών οικονομιών των χωρών–μελών της με βάση τους σημερινούς συσχετισμούς και τη διαφαινόμενη απόκλιση των συμφερόντων στο Γερμανογαλλικό άξονα. Μέχρι τότε οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες- μέλη της Ευρωζώνης, όπως η Ελλάδα, πρέπει να στηρίζονται περισσότερο στον εαυτό τους για την αντιμετώπιση των κρίσεων και λιγότερο σε μια κοινή ευρωπαϊκή αντιμετώπιση των οικονομικών δυσκολιών τους.

2010-03-10T01:50:00.000-08:00

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΝΑΓΚΗΣ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 10.3.2010

Λίγο μετά τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου είχαμε επισημάνει από αυτήν τη στήλη (βλ. «Εθνος» 16/12/2009) ότι η επιτυχία της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ δεν θα εξαρτηθεί από την πιστή τήρηση του προεκλογικού προγράμματός της, αλλά από την ικανότητά της να αντιμετωπίσει την κατάσταση έκτακτης δημοσιονομικής ανάγκης στην οποία περιήλθε η χώρα, ύστερα από την καταστροφική εμπειρία της πενταετούς διακυβέρνησής της από τη Νέα Δημοκρατία και τον Κώστα Καραμανλή.
Εξάλλου, κατά την παρούσα ιστορική φάση, που χαρακτηρίζεται από την ταχύτητα και την αβεβαιότητα των οικονομικών και κοινωνικών σεναρίων και την αλληλεξάρτηση μεταξύ των κρατών και των αγορών, είναι σχεδόν αδύνατο να υπάρξει προεκλογικό ή κυβερνητικό πρόγραμμα χωρίς τροποποιήσεις και προσαρμογές, ανάλογα με τις περιστάσεις. Και, τελικά, αυτό που μετράει για την αξιολόγηση των κυβερνώντων από το εκλογικό σώμα είναι η ικανότητά τους να υπηρετήσουν αποτελεσματικά το γενικό συμφέρον, κάτι που εξηγεί και τη συντριβή της Νέας Δημοκρατίας στις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου, αφού έγινε αντιληπτό στην κοινωνία -έστω και με κάποια καθυστέρηση- ότι η ηγετική ομάδα αυτού του κόμματος στην κυβέρνηση, τη Βουλή και τη Δημόσια Διοίκηση ήταν κατά βάθος αδιάφορη για την τύχη και το μέλλον της χώρας και αυτό που την ενδιέφερε περισσότερο, μέχρι την τελευταία στιγμή, ήταν η μεγιστοποίηση του κομματικού οφέλους, μέσα από τη χρήση -και την κατάχρηση- των κρατικών πόρων (ως μέρος που ισχύει για το όλο μπορεί να αναφερθεί η παραδειγματική στη φαυλότητά της περίπτωση των πολιτικών διορισμών στη Βουλή).
Υπό τις σημερινές συνθήκες το δίλημμα δεν είναι, λοιπόν, ανάμεσα στο γενικό συμφέρον, δηλαδή στην αποσόβηση της χρεοκοπίας της χώρας, και στη διαφύλαξη της πολιτικής και της ιδεολογικής καθαρότητας του ΠΑΣΟΚ. Το ΠΑΣΟΚ είναι ιστορικά υποχρεωμένο να θυσιάσει τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντά του, ακόμη και να δυσαρεστήσει την κοινωνική και εκλογική του βάση, λαμβάνοντας αντιδημοφιλείς αλλά εθνικά αναγκαίες αποφάσεις, για να μην καταρρεύσει η χώρα. Η ηθική στην πολιτική -μια καινούργια ιδέα για τη μεταπολιτευτική Ελλάδα- σημαίνει μεταξύ άλλων και αυτό: ότι τα κόμματα, και ιδίως το εκάστοτε κυβερνών κόμμα, πρέπει να προτιμούν το εθνικό καλό από το δικό τους καλό. Πιστεύω ότι μέσα από αυτήν τη δοκιμασία το ΠΑΣΟΚ θα βγει τελικά ενδυναμωμένο στο εκλογικό σώμα, αλλά ακόμη και αν δεν συμβεί αυτό, όταν θα φτάσει η ώρα του εκλογικού ελέγχου, θα έχει εκπληρώσει μια σπουδαία εθνική αποστολή.
Η κυβέρνηση δεν θα πρέπει, βέβαια, να αγνοεί τις ενστάσεις των μελών της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της (αν και είναι μάλλον παράδοξο αυτές να εκφράζονται από τον εκπρόσωπο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, ο οποίος αναπληρώνει τον πρωθυπουργό μέσα στη Βουλή), τις ανησυχίες της κομματικής βάσης του ΠΑΣΟΚ, τις κινητοποιήσεις των συνδικάτων. Θα πρέπει, όμως, να διατηρήσει έναν βαθμό ανεξαρτησίας από αυτές τις πιέσεις και να μην υποκύψει στην παραδοσιακή μεταπολιτευτική λογική του «πολιτικού κόστους».

2010-03-09T00:41:00.000-08:00

Η ΚΡΙΣΗ ΩΣ ΠΡΟΣΧΗΜΑ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 9.3.2010

Μονότονα επαναλαμβάνεται, από διαφορετικές πλευρές, το σύνθημα ότι η κρίση συνιστά ευκαιρία. Ασφαλώς φαίνεται να υπονοείται μια ευκαιρία για ανασυγκρότηση του κράτους και της οικονομίας. Ενδεχομένως μάλιστα ευκαιρία, υπό μία ευρύτερη οπτική, για να αντιληφθεί και να αναλάβει η ελληνική κοινωνία και κάθε πολίτης ξεχωριστά το βάρος των ευθυνών που τους αναλογούν, στο πλαίσιο της σημερινής συγκυρίας. Οι συλλογισμοί που υποστηρίζονται πίσω από το σύνθημα της μόδας είναι απλοί: Η οικονομική κρίση, που έχει οδηγήσει τη χώρα στα όρια της χρεοκοπίας, λειτουργεί ως μηχανισμός αφύπνισης της πολιτείας και ενεργοποίησης ενός συλλογικού ενστίκτου επιβίωσης.
Δεν αμφισβητείται, βέβαια, ότι η κρίση και οι κερδοσκοπικές πιέσεις που ασκούνται στην ελληνική οικονομία καθιστούν επιτακτική την αντιμετώπιση χρόνιων παθογενειών, όπως οι οργανωτικές δυσλειτουργίες της Δημόσιας Διοίκησης, οι πελατειακές πρακτικές, η φοροδιαφυγή, το στρεβλό οικονομικό μοντέλο, τα φαινόμενα διαφθοράς, η ανορθολογική διάρθρωση του κοινωνικού κράτους και η φθίνουσα πορεία του εκπαιδευτικού συστήματος. Ωστόσο, κατ’ ουσίαν το σύνθημα «η κρίση ως ευκαιρία» χρησιμοποιείται ολοένα συστηματικότερα με τρόπο μονόπλευρο. Τα συμφραζόμενά του παραπέμπουν, εντέχνως, σε μια νεοφιλελεύθερη προσέγγιση των προβλημάτων. Οσο βαθαίνει η κρίση και εντείνονται οι πιέσεις από το ευρωπαϊκό Διευθυντήριο, τα αίτια της κρίσης αναλύονται με οικονομίστικους όρους: Ποιος φταίει, σύμφωνα με την αντίληψη αυτή; Το σπάταλο κράτος, οι παρασιτούντες δημόσιοι υπάλληλοι, οι άμυαλοι καταναλωτές. Και η απάντηση έρχεται αβίαστα, με βάση τη νεοφιλελεύθερη αυτή λογική: Συρρίκνωση του κράτους, άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων, περικοπές εισοδημάτων για όλους, ιδίως βέβαια για τα χαμηλά και μικρομεσαία στρώματα.
Ετσι όμως η κρίση μετατρέπεται σε ευκαιρία χειραγώγησης της κοινωνίας, καταστρατήγησης βασικών κοινωνικών δικαιωμάτων και παράδοσης στρατηγικών δημόσιων λειτουργιών σε ιδιωτικά κερδοσκοπικά συμφέροντα, υπό την απειλή της πτώχευσης. Η ευκαιρία για καλύτερο κράτος μεταμορφώνεται σε μηχανισμό επιβολής του λιγότερου κράτους, της εργασιακής ανασφάλειας, της οριακής επιβίωσης, της εξουθένωσης των λιγότερο ευνοημένων κοινωνικών ομάδων.
Σε τελική ανάλυση, η κρίση δεν θα μπορούσε να αποτελεί ευκαιρία, εφόσον δεν συνοδεύεται από τη συγκρότηση ενός νέου πολιτικού λόγου, από τον οποίο να εμφορείται ο μετασχηματισμός του κράτους και της οικονομίας και να εμπνέεται η κοινωνία. Ενας τέτοιος λόγος θεμελιώθηκε το 1974 στο αίτημα για δημοκρατία, το 1981 στην Αλλαγή, το 1996 στον εκσυγχρονισμό, ακόμη και το 2004 στην ψευδεπίγραφη επίκληση των «μεταρρυθμίσεων». Σήμερα ένας αντίστοιχος λόγος απουσιάζει και υποκαθίσταται από την «ψυχολογία της κρίσης» και τον φόβο της οικονομικής κατάρρευσης. Δυστυχώς, όμως, το ιδεολογικοπολιτικό κενό δεν μπορεί να καλυφθεί μόνο με συνθήματα του τύπου «η κρίση ως ευκαιρία». Μια τέτοια ευκαιρία είναι απατηλή. Εγκυμονεί τον κίνδυνο να μετατραπεί σε μηχανισμό νομιμοποίησης πολιτικών επιλογών που δεν συνάδουν ούτε με τις προγραμματικές δηλώσεις της σημερινής κυβέρνησης, ούτε καν με τις συνταγματικά κατοχυρωμένες εγγυήσεις του κοινωνικού κράτους δικαίου.

2010-03-08T05:59:00.000-08:00

ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 8.3.2010

Οι περικοπές μισθών και οι αυξήσεις της φορολογίας που εξήγγειλε ο πρωθυπουργός στις 3 Μαρτίου και έσπευσε να ψηφίσει η κοινοβουλευτική πλειοψηφία σηματοδοτούν την πλήρη αναίρεση των προεκλογικών εξαγγελιών του ΠΑΣΟΚ, πέντε μήνες μετά τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009. Αποδεικνύεται έτσι στην πράξη ότι καθοριστική σημασία για τον τρόπο άσκησης της εξουσίας, ιδίως σε μια υπερχρεωμένη χώρα, έχουν τα κελεύσματα των κεφαλαιαγορών και όχι οι προτιμήσεις του κατ’ επίφαση μόνο «κυρίαρχου» λαού.

Τα νέα μέτρα, στο σύνολό τους, έχουν πυροσβεστικό χαρακτήρα. Δεν θίγουν τις βάσεις του πελατειακού συστήματος που παράγει την υπερχρέωση, όπως π.χ. το πλεονάζον προσωπικό που εντάχθηκε κατά καιρούς με «φωτογραφικές» διαδικασίες εκτός ΑΣΕΠ σε υπηρεσίες και οργανισμούς του Δημοσίου, η μικρή (υπαλληλική) και η μεγάλη (πολιτική) διαφθορά κ.λπ. Δεν σταματούν τη δημοσιονομική αιμορραγία από δεκάδες ελλειμματικές, για τους ίδιους ακριβώς λόγους, επιχειρήσεις, οι οποίες ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα από το κράτος. Δεν περιορίζουν τη διασπάθιση του δημοσίου χρήματος μέσω της διαρκώς αυξανόμενης συνταγογράφησης άχρηστων και επικίνδυνων φαρμάκων προς όφελος των φαρμακευτικών επιχειρήσεων. Με άλλες λέξεις, τα μέτρα είναι μια μεγάλη και κοπιαστική (για την κοινωνία) προσπάθεια να ρίξουμε νερό σε ένα βαρέλι χωρίς πάτο.

Επιπλέον, η «δοσολογία» των μέτρων είναι άδικη και αντιπαραγωγική. Ετσι π.χ. η πολιτική «τάξη», η οποία δημιούργησε το πρόβλημα με την ανεύθυνη συμπεριφορά της, διατηρεί άθικτα τα σκανδαλώδη προνόμιά της, όπως το αφορολόγητο των βουλευτικών αποδοχών, και εμπαίζει το κοινωνικό σύνολο, καταθέτοντας ψιχία στο «Ταμείο Στήριξης της Ελλάδας». Από την άλλη πλευρά, όμως, επιβάλλεται αύξηση στα ήδη υψηλά, σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ποσοστά του ΦΠΑ, ενός φόρου δηλαδή που επιβαρύνει το ίδιο τον εύπορο και τον άπορο καταναλωτή, την κερδοφόρο και τη ζημιογόνο επιχείρηση. Και ακόμη, με τον τρόπο αυτό αναζωπυρώνεται ο πληθωρισμός και άρα υποβαθμίζεται ακόμη περισσότερο η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.

Το χειρότερο, όμως, είναι ότι τα μέτρα της 3ης Μαρτίου δίνουν μια προσωρινή μόνο ανάσα στο κράτος, που κινδυνεύει από δημοσιονομική ασφυξία. Την επομένη της εξαγγελίας τους η νέα προσπάθεια δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου τυπικά επέτυχε, αφού συγκέντρωσε το μικρό (συγκριτικά με τις ανάγκες του επόμενου διμήνου) ποσό το οποίο ζητήθηκε από τις αγορές, αλλά ουσιαστικά απέτυχε, αφού το επιτόκιο δανεισμού εκτοξεύτηκε σε ακόμη υψηλότερο επίπεδο, υπερδιπλάσιο π.χ. από το επιτόκιο δανεισμού της ανταγωνίστριάς μας Ισπανίας την ίδια μέρα. Είναι φανερό ότι η ελληνική οικονομία δεν μπορεί να αντέξει για πολύ ακόμα να δανείζεται με τόσο επαχθείς όρους και ότι τα επιτόκια αρχίζουν να μοιάζουν με μια αυτοεπαληθευόμενη προφητεία πτώχευσης. Η τελευταία, εφόσον επέλθει, ενδέχεται να συμπαρασύρει σε κατάρρευση ολόκληρο το οικογενειοκρατικό και κλεπτοκρατικό σύστημα εξουσίας και έτσι μακροπρόθεσμα να αποτελέσει το έναυσμα για την ανοικοδόμηση της ελληνικής κοινωνίας και πολιτικής σε πιο υγιείς βάσεις.

2010-03-07T05:20:00.000-08:00

ΑΠΡΟΘΥΜΗ Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 7.3.2010

Είναι γνωστό ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει μια νομισματική ένωση χωρίς να υπάρχει κάποιας μορφής δημοσιονομική αλληλεγγύη μεταξύ χωρών–μελών της, ιδίως όταν αυτές έχουν διαφορετικό επίπεδο ανάπτυξης. Ακόμη και στο επίπεδο εθνικού ομοσπονδιακού κράτους, όπως στη Γερμανία, έχουν προβλεφθεί σημαντικές δημοσιονομικές μεταβιβάσεις από τα πλουσιότερα στα φτωχότερα κρατίδια προκειμένου να αντισταθμίζονται οι διαφορές στην ανταγωνιστικότητα, στο επίπεδο ανάπτυξης και στη φοροδοτική ικανότητα στα κρατίδια αυτά. Μια τέτοια δημοσιονομική αλληλεγγύη προϋποθέτει ένα ορισμένο βαθμό πολιτικής ενοποίησης, δηλ. κοινή δημοσιονομική πολιτική, που στη σημερινή Ε.Ε δεν υπάρχει.
Όμως μεταξύ της δημοσιονομικής αλληλεγγύης ομοσπονδιακού τύπου και της ανυπαρξίας οποιασδήποτε δημοσιονομικής αλληλεγγύης υπάρχει μεγάλη απόσταση. Στο επίπεδο της Ευρωζώνης θα έπρεπε να υπάρχει ένας μηχανισμός δημοσιονομικής υποστήριξης με αυστηρό έλεγχο οποιαδήποτε αναιτιολόγητης χαλαρότητας της δημοσιονομικής πολιτικής από τις Χώρες-μέλη της. Βεβαίως, υπάρχει ο δημοσιονομικός περιορισμός του Συμφώνου της Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ο οποίος όμως δεν μπόρεσε να τηρηθεί, γιατί οι χώρες -μέλη είχαν διαφορετικούς ρυθμούς αύξησης παραγωγικότητας και αμοιβών, οι οποίοι οδήγησαν τελικά σε διαφορετική ανταγωνιστικότητα και δημοσιονομική πολιτική.
Η Γερμανία και η Ελλάδα αποτελούν ίσως τα δύο ακραία παραδείγματα. Στη Γερμανία ακολουθήθηκε πολύ συγκρατημένη εισοδηματική και δημοσιονομική πολιτική με αποτέλεσμα συνεχή βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της και του εμπορικού ισοζυγίου της, ενώ στην Ελλάδα έγιναν ακριβώς τα αντίθετα προς όφελος προφανώς της πρώτης. Μια εξήγηση θα μπορούσε να αποτελέσει, πέρα από την αδεξιότητα και τους πολιτικούς υπολογισμούς των κυβερνήσεων των τελευταίων ετών, το γεγονός ότι τα καταναλωτικά πρότυπα διαχέονται από τις πλουσιότερες στις φτωχότερες χώρες με πολύ μεγαλύτερη ευκολία από ότι τα παραγωγικά πρότυπα. Οι Έλληνες δηλαδή επιδιώκουν το ίδιο επίπεδο αμοιβών και κατανάλωσης που απολαμβάνουν οι Γερμανοί, ενώ το επίπεδο παραγωγικότητας είναι χαμηλότερο στην Ελλάδα. Αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς να προκαλεί συνεχή υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, μεγάλες κρατικές δαπάνες, φοροδιαφυγή, μεγάλα δημοσιονομικά και εξωτερικά ελλείμματα και συνεπώς δανεισμό.
Σήμερα βιώνουμε αυτό που ήταν σύμφωνα με την οικονομική λογική αναμενόμενο όταν Χώρες με τόσο διαφορετικό επίπεδο ανάπτυξης, παραδόσεων και συμπεριφορών υιοθετούν κοινό νόμισμα χωρίς να φροντίζουν να υπάρχει κάποιος μηχανισμός δημοσιονομικής αντιστάθμισης .Όμως η Νομισματική Ένωση δημιουργήθηκε με πολιτικά και όχι με αυστηρά οικονομικά κριτήρια και συνεπώς η δημοσιονομική κρίση που διέρχεται η Ελλάδα και οι άλλες λιγότερο αναπτυγμένες χώρες–μέλη (Πορτογαλία Ισπανία, Ιρλανδία κ.ά.) ανεξαρτήτως ευθυνών, θα αντιμετωπισθεί τελικά, παρά τους δισταγμούς και την απροθυμία της Ε.Ε με πολιτικά κριτήρια, εφόσον οι δημιουργοί της νομισματικής ένωσης επιθυμούν πραγματικά να μην καταρρεύσει το οικοδόμημα του Ευρώ. Αυτό θα γίνει με οδυνηρές θυσίες από την πλευρά των πολιτών της Ελλάδας και των άλλων λιγότερο αναπτυγμένων χωρών με απροσδιόριστες πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες προκειμένου να περιοριστεί η διαφορά μεταξύ παραγωγικών δυνατοτήτων των οικονομιών τους και επιθυμητής κατανάλωσης των πολιτών τους. Η αναπόφευκτη και επώδυνη προσαρμογή των χωρών αυτών μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία για τις αναγκαίες δομικές αλλαγές στην οικονομία, στις κοινωνικές συμπεριφορές και στο πολιτικό τους σύστημα , ενώ ταυτόχρονα μπορεί να αποτελέσει αφορμή για τον επανασχεδιασμό της νομισματικής ένωσης της Ε.Ε. σε πιο στέρεες βάσεις.

2010-02-26T02:41:00.000-08:00

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ: ΤΕΛΟΣ ΕΠΟΧΗΣ;
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 26.2.2010

Όπως ήταν αναμενόμενο, η διεθνής οικονομική κρίση έπληξε με διαφορετικό τρόπο τις οικονομίες των χωρών-μελών της Ευρωζώνης με αποτέλεσμα οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες να έχουν και τα μεγαλύτερα προβλήματα (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισπανία). Ειδικά στην περίπτωση της Χώρας μας με δική της ευθύνη το δημοσιονομικό έλλειμμα έχει ξεπεράσει το αντίστοιχο έλλειμμα των άλλων λιγότερο αναπτυγμένων χωρών της Ευρωζώνης φθάνοντας στο 12,7% του ΑΕΠ το 2009.

Αυτή η κατάσταση έχει οδηγήσει την ελληνική οικονομία σε αυστηρή επιτήρηση από την Ε Ε προκειμένου να εφαρμοσθεί μια δημοσιονομική πολιτική που θα μειώνει το έλλειμμα στο 3% μέσα σε 3 χρόνια. Ταυτόχρονα, οι διεθνείς αγορές αυξάνουν τα επιτόκια δανεισμού ενώ στο βάθος υπάρχει μια πιθανότητα άρνησης δανεισμού από το φόβο μιας πιθανής πτώχευσης δηλ. παύσης πληρωμών των δανείων. Η πίεση από την ΕΕ και τις αγορές που ασκείται στη χώρα μας να μειώσει τις κρατικές δαπάνες και να αυξήσει τα φορολογικά έσοδα με εξαιρετικά δραματικό τρόπο μπορεί να έχει μια σειρά συνέπειες οικονομικές και κοινωνικές. Η μείωση των δαπανών και η αφαίμαξη αγοραστικής δύναμης μέσω της φορολογίας μπορεί, μαζί με την εξυγίανση, να οδηγήσει σε μεγαλύτερη ύφεση και ανεργία και συνεπώς σε κοινωνική αναταραχή. Δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι υψηλές κρατικές δαπάνες (επιδοτήσεις, χαριστικές ρυθμίσεις, διόγκωση του δημοσίου τομέα κά) και η φορολογική «ασυλία» μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων σε λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, όπως η Ελλάδα, δεν συντηρούν μόνο το πλέγμα των πελατειακών σχέσεων και της διαφθοράς, συμβάλλουν ταυτόχρονα στην κοινωνική ειρήνη και στην ομαλή εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία και έτσι εξασφαλίζουν, με μεγάλο βεβαίως κόστος, την λειτουργία της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Bεβαίως, μέσα στις νέες ευνοϊκές συνθήκες που δημιούργησε η συμμετοχή της χώρας μας στην Ευρωζώνη, ο παραδοσιακός αυτός ρόλος των δημοσίων δαπανών και της φορολογικής «ασυλίας» θα έπρεπε να αντικατασταθεί σταδιακά από μια υγιή αναπτυξιακή διαδικασία με διεύρυνση της παραγωγικής βάσης της χώρας και αύξηση, μέσω της τεχνολογικής προόδου, της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων στην εγχώρια και στη διεθνή αγορά. Η εξασφάλιση χαμηλών επιτοκίων λόγω του Ευρώ θα έπρεπε να είχε συμβάλει στην αύξηση των επενδύσεων και στην γενικότερη παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας μας με αύξηση των εξαγωγών και βελτίωση του ισοζυγίου πληρωμών. Δυστυχώς αντί των παραπάνω, τα χαμηλά επιτόκια οδήγησαν σε υπέρμετρο δανεισμό για κατανάλωση, η μείωση των δασμών και η άρση του συναλλαγματικού περιορισμού (λόγω Ευρώ) στη ραγδαία αύξηση των εισαγωγών, ενώ η σταθερότητα και η ανατίμηση του Ευρώ διεθνώς συνέβαλαν στη συρρίκνωση των εξαγωγών. Η διαφορά μεταξύ εγχώριας παραγωγής και εθνικής δαπάνης ξεπέρασε κάθε προηγούμενο με την παραγωγή να μειώνεται και τη δαπάνη να αυξάνεται. Η κατάσταση αυτή της επίπλαστης ευημερίας κατέρρευσε με τα πρώτα σύννεφα της διεθνούς κρίσης.

Παράλληλα, η αδυναμία της Ε Ε να συγκροτήσει μια ευρωπαϊκή απάντηση στην οικονομική κρίση αντί κάθε χώρα –μέλος να αφήνεται στην τύχη της, (όπως είχε επισημανθεί από καιρό βλ. Ελευθεροτυπία 28/3/09) γίνεται πλέον προφανής με οδυνηρό τρόπο. Η απροθυμία των εταίρων μας στην Ευρωζώνη να αναλάβουν ένα μέρος της ευθύνης για το δημοσιονομικό πρόβλημα της Χώρας μας με τρόπο που να περιορίζει το κόστος δανεισμού, χωρίς να επιβάλλονται τόσο δραματικά μέτρα μείωσης της δαπάνης και αύξησης της φορολογίας ( που οδηγούν στην ύφεση και στην ανεργία) είναι, ίσως, χαρακτηριστική της νέας εποχής που διανύει η διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης . Η εποχή της κοινοτικής αλληλεγγύης και της ευρωπαϊκής οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της δεκαετίας του 80 φαίνεται να αποτελεί ένδοξο παρελθόν.

2010-02-23T03:17:00.000-08:00

ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΕΛΠΙΣ...
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 23.2.2010

Η πολιτική ηγεμονία του ΠΑΣΟΚ είναι σήμερα αναμφισβήτητη. Ο Γιώργος Παπανδρέου έπεισε την ελληνική κοινωνία ότι προσφέρει τη μόνη αξιόπιστη λύση για το μέλλον της χώρας. Η Νέα Δημοκρατία φαίνεται πως θα απαιτηθεί μακρύς πολιτικός χρόνος μέχρι να επιτύχει την κομματική της ανασυγκρότηση και να αρθρώσει ισχυρό αντιπολιτευτικό λόγο. Είναι προφανές ότι ούτε η ηγεσία Σαμαρά έχει ακόμη σταθεροποιηθεί ούτε η Νέα Δημοκρατία πρόκειται μεσοπρόθεσμα να αποτελέσει εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.
Από την πλευρά της Αριστεράς, ο ΣΥΡΙΖΑ διανύει μια παρατεταμένη περίοδο εσωστρέφειας, κινούμενος στα όρια της διάσπασης, ενώ το ΚΚΕ παραμένει προσκολλημένο σε μια εξωσυστημική ιδεολογική πλατφόρμα, που διασφαλίζει την κομματική του αναπαραγωγή, χωρίς όμως να επιτρέπει ανοίγματα σε ευρέα κοινωνικά στρώματα. Στον αντίποδα, ο ΛΑΟΣ ωθείται σταδιακά σε έναν πολιτικό λόγο «δεξιότερο της Δεξιάς», προκειμένου να αποτρέψει τη διαρροή ψηφοφόρων προς τη Νέα Δημοκρατία, που στη μετακαραμανλική της φυσιογνωμία τείνει να εγκαταλείψει τη ρητορεία περί μεσαίου χώρου υπέρ μιας πιο παραδοσιακής, εθνοπατριωτικής και λαϊκίστικης αντίληψης.
Όλα τα προηγούμενα συνθέτουν ένα κομματικό τοπίο εντελώς διαφορετικό από αυτό που αποτυπωνόταν μέχρι πριν από έναν περίπου χρόνο. Κι όμως, παρά την πρόσφατη, ευρύτατη εκλογική κατίσχυση του ΠΑΣΟΚ και την πλήρη εσωκομματική επικράτηση του ηγέτη του, οι πολίτες εμφανίζονται να αποδέχονται μεν τα σκληρά μέτρα, όμως δυσπιστούν ως προς την ικανότητα της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση, να αναδιοργανώσει το κράτος, να προωθήσει τις αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές, να καταπολεμήσει τη διαφθορά, να ανακόψει το κύμα ανεργίας και συρρίκνωσης των εισοδημάτων. Στις έρευνες κοινής γνώμης η απελπισία και οι δυσμενείς προγνώσεις για το μέλλον υπερισχύουν, ιδίως μεταξύ των νέων, έναντι της ελπίδας και της αισιοδοξίας. Ασφαλώς για την απογοήτευση, την απελπισία ή την περαιτέρω απομάκρυνση της κοινωνίας από την πολιτική θα ήταν λάθος να κατηγορηθεί το κυβερνών κόμμα. Το ΠΑΣΟΚ δεν ευθύνεται ούτε για τη διεθνή οικονομική κρίση, ούτε για την εικόνα αποσύνθεσης του κράτους, ούτε για τα άδεια ταμεία. Ο πρωθυπουργός δεν είναι μάγος, για να μεταβάλει τους όρους του παιχνιδιού σε λίγους μήνες.
Οι καθυστερήσεις στη στελέχωση του κρατικού μηχανισμού και στην παραγωγή κυβερνητικού και νομοθετικού έργου δικαιολογούνται, σε σημαντικό βαθμό, από το αίτημα για διαφάνεια, διαβούλευση και επιδίωξη κοινωνικής συναίνεσης, που εισάγουν στη χώρα μας μια νέα, πρωτοποριακή κουλτούρα πολιτικής ηγεσίας και κυβερνητικής πράξης. Όμως, το έλλειμμα ελπίδας στην ελληνική κοινωνία διογκώνεται. Χωρίς έστω μια χαραμάδα ελπίδας, η επιβολή των αναγκαίων μέτρων σταθεροποίησης της οικονομίας δεν θα οδηγήσει παρά σε κοινωνικές εκρήξεις και πολιτική αποσταθεροποίηση. Οφείλει λοιπόν η κυβέρνηση να ανατρέψει την «ψυχολογία της κρίσης» και να αναδείξει, πειστικά, με ποιες ακριβώς παρεμβάσεις θα επιφέρει συγκεκριμένα αποτελέσματα, όχι μόνο με όρους οικονομικών αλλά ιδίως κοινωνικών δεικτών, και σε ποιο χρονικό διάστημα.

2010-02-10T03:26:00.000-08:00

Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 10.2.2010

Η επανεκλογή του Κάρολου Παπούλια στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας με 266 ψήφους αποτελεί αναμφίβολα ένα θετικό πολιτικό γεγονός. Γύρω από την υποψηφιότητά του διαμορφώθηκε μια ευρεία πλειοψηφία που αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού συστήματος (ΠΑΣΟΚ, Νέα Δημοκρατία, ΛΑΟΣ).
Με τον τρόπο αυτόν ικανοποιήθηκε η απαίτηση του άρθρου 32 του Συντάγματος, το οποίο θέλει κατά τη διαδικασία εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας να επιδιώκεται η μεγαλύτερη δυνατή πολιτική συναίνεση. Φαίνεται επίσης να ισχυροποιείται στη συνταγματική πρακτική η τάση για επανεκλογή του απερχόμενου Προέδρου της Δημοκρατίας, όπως συνέβη και στην περίπτωση του Στεφανόπουλου. Φυσικά, η επανεκλογή του ίδιου προσώπου, την οποία επιτρέπει το Σύνταγμα, αλλά για μια μόνο φορά, προϋποθέτει τη θετική αξιολόγηση της πρώτης θητείας του. Οι πολιτικές δυνάμεις που στήριξαν την επανεκλογή του Κάρολου Παπούλια εκτίμησαν θετικά τη συνολική του συμπεριφορά κατά την άσκηση των συνταγματικών του λειτουργιών. Αλλά και η στάση του ΚΚΕ και του ΣΥΡΙΖΑ δεν φαίνεται να είχε το νόημα της απόρριψης της υποψηφιότητας του Παπούλια, αλλά εξέφρασε μια γενικότερη «αντι-συστημική» πολιτική τοποθέτηση, ανεξάρτητη από πρόσωπα.

Η δεύτερη θητεία του Κάρολου Παπούλια ξεκινά λοιπόν με τους καλύτερους οιωνούς. Η πολιτικο-συνταγματική αντιδικία για το αν το άρθρο 32 Συντ. περικλείει τη δυνατότητα χρήσης του για την πρόκληση πρόωρων εκλογών μοιάζει αρκετά μακρινή (βλ. πάντως μια ανθολογία συνταγματικών μελετών πάνω στο θέμα αυτό στο βιβλίο «Η διαδικασία εκλογής Προέδρου Δημοκρατίας και οι ερμηνευτικές της αμφιλογίες», εκδόσεις Σάκκουλα, 2010, με επιμ. Α. Μανιτάκη. Σχετικό αφιέρωμα ετοιμάζει και το νομικό περιοδικό «Δικαιώματα του Ανθρώπου», με επιμ. Π. Παραρά).
Ωστόσο, εξακολουθεί να είναι πάντοτε επίκαιρη η συζήτηση για το νόημα του προεδρικού θεσμού στο ελληνικό συνταγματικό σύστημα. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν χρειάζεται να έχει περισσότερες εξουσίες από αυτές που τυπικά έχει. Αλλωστε, μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και μια σημαντική εξουσία συνταγματικού ελέγχου, το δικαίωμα αναπομπής των νόμων στη Βουλή, η οποία όμως βρίσκεται «εν υπνώσει», παρότι κατά το παρελθόν και ιδίως κατά την περίοδο 2004 - 2009 υπήρξαν περιπτώσεις που δικαιολογούσαν την άσκησή της. Κυρίως, όμως, έχει την άτυπη εξουσία, υπό την ιδιότητά του ως εκφραστή της εθνικής ενότητας, να νουθετεί και να συμβουλεύει την Κυβέρνηση και τους υπουργούς και να «εξωτερικεύει» τις πολιτικές σκέψεις και απόψεις του, με όποιο μέσο θεωρεί κατάλληλο, επισημαίνοντας τα πολιτικά και θεσμικά προβλήματα της χώρας, όχι σε αντιπαράθεση αλλά σε μια διαλεκτική σχέση με την πολιτική τάξη και το σύστημα των κομμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, έχει τη δυνατότητα μέσα από τη «συμβολική» και «παιδαγωγική του δραστηριότητα να επηρεάζει και τη διαδικασία διαμόρφωσης των πολιτικών αποφάσεων.
Όπως έλεγε ο Αριστόβουλος Μάνεσης, «ο θεσμός του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν είναι μια αδειανή πολυθρόνα...». Το νόημα της φράσης αυτής δεν έχει ίσως ακόμη πλήρως κατανοηθεί.

2010-02-09T03:37:00.000-08:00

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 9.2.2010

Οι διαπραγματεύσεις και τα σενάρια για τη «διάσωση» της ελληνικής οικονομίας από τους Ευρωπαίους εταίρους αποτελούν τις τελευταίες εβδομάδες το πρώτο θέμα στην πολιτική και οικονομική ατζέντα, τόσο στη χώρα μας όσο και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, εν μέσω ενός κερδοσκοπικού τσουνάμι που δεν επηρεάζει μόνο την εγχώρια αγορά αλλά και την τιμή του ευρώ.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες και οι αξιωματούχοι των κοινοτικών οργάνων πιέζουν την ελληνική κυβέρνηση να εφαρμόσει άμεσα μέτρα σκληρής λιτότητας, εις βάρος των εισοδημάτων των εργαζομένων, ιδίως των μεσαίων στρωμάτων, ως προϋπόθεση για να εκδηλωθεί η περιβόητη «κοινοτική αλληλεγγύη» προς τη χώρα μας. Αυτό που αποδεικνύεται, όμως, για ακόμη μία φορά είναι η παντελής αδιαφορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατ’ ουσίαν δηλαδή του Διευθυντηρίου των ισχυρών κρατών-μελών που κινούν τα νήματα των κοινοτικών αποφάσεων, για την τύχη των λιγότερο ευνοημένων κοινωνικών στρωμάτων στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπερηφανευόταν ανέκαθεν για τους θεσμούς κοινωνικής πολιτικής που οικοδομήθηκαν στα κράτη-μέλη της. Το λεγόμενο ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη διαφοροποίηση της Ευρώπης από το μοντέλο ανάπτυξης των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας και της Κίνας. Αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης για όλους, σύνθετοι μηχανισμοί κοινωνικής ασφάλειας και προστασίας της εργασίας, κρατική μέριμνα για την ασφάλιση, την υγεία και την απασχόληση. Όλα αυτά, ωστόσο, φαίνεται σταδιακά να καταρρέουν.
Η Ευρώπη μεταμορφώνεται σταθερά από την ήπειρο των ανεπτυγμένων κοινωνικών κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση του κοινωνικού ελλείμματος. Η εκχώρηση κυριαρχικών εξουσιών στον οικονομικό τομέα από τα κράτη-μέλη προς τα ενωσιακά όργανα δεν συνοδεύτηκε από ανάλογη μέριμνα για κοινοτικές παρεμβάσεις στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής. Τα κράτη-μέλη εμφανίζονται αποδυναμωμένα, ανήμπορα να διατηρήσουν τους μηχανισμούς κοινωνικής ασφάλειας. Η Ευρώπη της κοινωνικής ευημερίας μετατρέπεται σε Ευρώπη της ανεργίας και της κοινωνικής αναλγησίας. Κι αυτό αποτελεί, εκτός των άλλων, έναν σοβαρό παράγοντα απονομιμοποίησης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Σήμερα η ανεργία στην ευρωζώνη ανέρχεται, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, σε 10%, δηλαδή στα υψηλότερα επίπεδα από το 1998, και αυξάνεται διαρκώς. Στους νέους το ποσοστό της ανεργίας αγγίζει το 25%. Οι θέσεις μερικής απασχόλησης έχουν διπλασιαστεί την τελευταία τριετία. Η πραγματική ανεργία είναι σημαντικά υψηλότερη από αυτήν που εμφανίζουν τα επίσημα στοιχεία. Ο αριθμός των κοινωνικά αποκλεισμένων και όσων διαβιούν σε συνθήκες φτώχειας υπερβαίνει το 20% του πληθυσμού. Ακόμη και μια ενδεχόμενη κοινοτική ενίσχυση προς τις πλέον δοκιμαζόμενες οικονομίες της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας δεν φαίνεται ότι θα επηρεάσει προς το καλύτερο τους κοινωνικούς δείκτες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διευθυντήριό της ενδιαφέρονται για οικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη χωρίς κοινωνικό πρόσωπο. Η άκαμπτη ευρωπαϊκή απαίτηση για μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, χωρίς αντισταθμιστικές κοινοτικές επενδύσεις, σε περίοδο οικονομικής κρίσης αναπόφευκτα θα εκτινάξει την ανεργία. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο καταρρέει, κατ’ επιλογήν των ευρωπαϊκών ηγεσιών.

2010-01-29T03:40:00.000-08:00

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 29.1.2010

Τα αίτια της διαμαρτυρίας των αγροτών είναι πολύ γνωστά. Συμπυκνώνονται στη συνεχή μείωση των αγροτικών εισοδημάτων, που είναι αποτέλεσμα της συρρίκνωσης της αγροτικής παραγωγής, λόγω έλλειψης διεθνούς ανταγωνιστικότητας των αγροτικών προϊόντων. Όλο και πιο δύσκολα τα ελληνικά προϊόντα μπορούν να ανταγωνισθούν ομοειδή σε τιμές και ποιότητα, τα οποία ελεύθερα σχεδόν εισάγονται όχι μόνο από την Ε.Ε. των 27 αλλά και από όλο τον Κόσμο. Τα προβλήματα που οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση είναι διαρθρωτικά και σχετίζονται με τη μικρή κλίμακα παραγωγής, με το γερασμένο και ελάχιστα εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό, με την ανυπαρξία υποστηρικτικών συμβουλευτικών υπηρεσιών για τις τεχνικές και την οργάνωση της παραγωγής, με την αδυναμία των συνεταιριστικών δομών να οργανώσουν την εμπορία των προϊόντων προς όφελος των αγροτών, με την ολιγοπωλιακή διάρθρωση της αγοράς εισροών και συνεπώς των υψηλών τιμών τους, με τις αυξημένες τιμές αγοράς και ενοικίασης αγροτικής γης κ.ά.. Όλα αυτά τα προβλήματα, που οδηγούν σε υψηλό κόστος παραγωγής και χαμηλές τιμές παραγωγού και συνεπώς σε χαμηλά εισοδήματα, δεν είναι ούτε νέα ούτε αναλύονται για πρώτη φορά. Όμως, σταθερά επιδεινούμενα, οδήγησαν στις πρώτες κινητοποιήσεις το 1994 ,όταν σταδιακά περιοριζόταν η γενναιοδωρία της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και άρχισε να απελευθερώνεται το διεθνές εμπόριο αγροτικών προϊόντων μέσω των διαδικασιών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.
Το μέγα ζήτημα είναι ότι η πολιτική διαχείριση του αγροτικού τομέα. Όλα αυτά τα χρόνια και μέχρι σήμερα η αγροτική πολιτική ασκήθηκε με περισσότερο κοινωνικούς και λιγότερο με αναπτυξιακούς όρους (όπως εξάλλου και ολόκληρο το σύστημα εφαρμογής πολιτικών στη χώρα μας, εκτός από μικρά διαλλείματα) με στόχο την κοινωνική συναίνεση και όχι την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Σχεδόν κανένα από τα προαναφερθέντα διαρθρωτικά προβλήματα δεν βρήκε ευτυχή λύση, με αποτέλεσμα σήμερα, λόγω της αποδόμησης της ΚΑΠ, της απελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου και της δημοσιονομικής ασφυξίας, τα προβλήματα αυτά να παίρνουν εκρηκτικές διαστάσεις. Με βάση τα σημερινά δεδομένα και την εμπειρία του παρελθόντος η αντιμετώπιση όλων αυτών των προβλημάτων του αγροτικού τομέα ακόμη και αν είναι εύστοχη και αποτελεσματική, θα χρειασθεί χρόνο προκειμένου να ανακόψει την αρνητική πορεία, ενώ είναι αμφίβολο αν θα οδηγήσει στην αύξηση των αγροτικών εισοδημάτων μέσα στον εντεινόμενο διεθνή ανταγωνισμό.
Συνεπώς, παράλληλα με την προσπάθεια να αντιμετωπιστούν τα διαρθρωτικά προβλήματα της αγροτικής παραγωγής τόσο από την Πολιτεία όσο και από τους αγρότες, πρέπει να σχεδιασθεί και να εφαρμοσθεί μια ευρύτερη στρατηγική για την ανάπτυξη της Υπαίθρου. Μια τέτοια στρατηγική θα συμβάλει στην απορρόφηση της αυξανόμενης ανεργίας στον αγροτικό χώρο, λόγω της συρρίκνωσης της γεωργίας και θα προσφέρει ικανοποιητικά εισοδήματα στους κατοίκους της Υπαίθρου τα οποία δεν μπορεί να προσφέρει πλέον η αγροτική παραγωγή. Η στρατηγική για την Ανάπτυξη της Υπαίθρου πρέπει να στηρίζει και τις άλλες, εκτός της γεωργίας, παραγωγικές δραστηριότητες που αναπτύσσονται στην Ύπαιθρο, όπως ο τουρισμός, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η μικρή βιομηχανία και βιοτεχνία, οι κατασκευές δεύτερης κατοικίας, οι νέες υπηρεσίες αναψυχής, η αξιοποίηση του περιβάλλοντος και του φυσικού πλούτου κ.λπ. Κύριος στόχος μιας τέτοιας στρατηγικής είναι να δημιουργήσει ελκυστικό περιβάλλον στις αγροτικές περιοχές με τη βελτίωση των κοινωνικών υποδομών και των υπηρεσιών για την παρακίνηση νέων δυναμικών ανθρώπων, που επιλέγουν την ποιότητα ζωής στην Ύπαιθρο, να επιχειρήσουν στους προαναφερόμενους τομείς. Η στρατηγική αυτή έχει ήδη εφαρμοσθεί σ’ άλλες Ευρωπαϊκές Χώρες και διευκολύνεται σήμερα από την σχεδιαζόμενη διοικητική αποκέντρωση και την στροφή της Κ.Α.Π. περισσότερο προς την ενίσχυση της ανάπτυξης της Υπαίθρου και λιγότερο των αγροτικών εισοδημάτων.

2010-01-27T06:10:00.000-08:00

ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 27.1.2010

Σε αυτήν τη δύσκολη και γεμάτη αγωνία περίοδο που διανύουμε χρειάζεται ίσως να ανακαλύψουμε ξανά μια λησμονημένη, σχεδόν, συνταγματική διάταξη. Αναφερόμαστε εδώ στο άρθρο 25 παρ. 4 του Συντάγματός μας, το οποίο ορίζει ότι «το Κράτος δικαιούται να αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της εθνικής και κοινωνικής αλληλεγγύης». Η αντίληψη των συντακτών του Συντάγματος του 1975, ότι η αλληλεγγύη των πολιτών προς το Κράτος θα έπρεπε να πάρει τη μορφή συνταγματικού κανόνα, ερχόταν σίγουρα σε αντίθεση με το «πνεύμα της εποχής».
Μετά την επταετία και την οριστική κατάρρευση του «Κράτους των εθνικοφρόνων», το ζητούμενο ήταν η πλήρης κατοχύρωση των ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων και όχι βέβαια η συνταγματική επιβολή ενός γενικού καθήκοντος αλληλεγγύης των πολιτών προς το Κράτος. Η αρχή «κανένα δικαίωμα χωρίς υποχρεώσεις», ακόμη κι αν είναι σωστή στη θεωρία, δεν ήταν εκείνη την περίοδο σωστή στην πράξη. Για τον λόγο αυτόν, οι περισσότεροι Έλληνες συνταγματολόγοι αντιμετώπισαν με καχυποψία το άρθρο 25 παρ. 4, περίπου ως ένα πρόσχημα που θα μπορούσε να επικαλεστεί η κρατική εξουσία προκειμένου να χρησιμοποιήσει το Σύνταγμα εναντίον των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών.
Έτσι επικράτησε μια μινιμαλιστική ερμηνεία τής συνταγματικής αρχής της αλληλεγγύης, που συνέδεσε την αρχή αυτή με τα κατ’ ιδίαν συνταγματικά καθήκοντα (στρατιωτική υποχρέωση, φορολογική υποχρέωση, τήρηση του Συντάγματος και των νόμων, καθήκον της ψήφου κ.λπ.), χωρίς να προσθέτει κάτι ιδιαίτερο σε αυτά. Η ερμηνεία αυτή έγινε δεκτή και από τη νομολογία.
Ωστόσο, το περιεχόμενο της αρχής της αλληλεγγύης δεν εξαντλείται στον κατάλογο των συνταγματικών καθηκόντων του πολίτη. Κατ’ αρχάς, δεν αφορά μόνο τα καθήκοντα αυτά, αλλά προσδιορίζει συγχρόνως και το νόημα της αρχής του κοινωνικού Κράτους, που κατοχυρώνεται ρητά σε μια ξεχωριστή διάταξη, στο άρθρο 25 παρ. 1. Η αρχή της αλληλεγγύης αποτελεί το κανονιστικό φίλτρο για να διακριθούν τα γνήσια κοινωνικά δικαιώματα, τα οποία πρέπει να γίνονται σεβαστά στον βαθμό που αυτό είναι δημοσιονομικά δυνατό, από τα προνόμια και τις πελατειακές παροχές που έχουν αποσπάσει από το δημόσιο ταμείο ορισμένες ισχυρές κοινωνικές ομάδες.
Αυτά τα προνόμια έχουν γίνει πλέον δυσβάστακτα για το κοινωνικό σύνολο και η κατάργησή τους δεν σημαίνει αποδιάρθρωση του κοινωνικού Κράτους, αλλά στοιχειώδη εξυγίανσή του. Από την άλλη, όμως, πλευρά, η αρχή της αλληλεγγύης περιέχει και μια ύστατη συνταγματική έκκληση προς τους πολίτες για αυτοπεριορισμό των δικαιωμάτων και των διεκδικήσεών τους, ιδίως σε κρίσιμες ιστορικές στιγμές όπως η σημερινή. Το μέλλον αυτής της χώρας εξαρτάται για μίαν ακόμη φορά από τον πατριωτισμό των Ελλήνων, στις σημερινές συνθήκες, από την κοινωνική υπευθυνότητά τους.

2010-01-26T07:07:00.000-08:00

Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 26.1.2010

Η ελληνική κοινωνία βιώνει τους τελευταίους μήνες ένα σύνδρομο διογκούμενου φόβου. Φόβου για τη χρεοκοπία της οικονομίας και τον εγκλωβισμό της χώρας σε καθεστώς διεθνούς κηδεμονίας, για τη γεωμετρική αύξηση της ανεργίας, για απροσδιόριστης έκτασης και επιπτώσεων φορολογικές επιβαρύνσεις όλων των κοινωνικών στρωμάτων, ιδίως των μεσαίων. Φόβου για την κατάρρευση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, για τη μείωση του πραγματικού εισοδήματος, για τη συνολική αποδιάρθρωση του μοντέλου ανάπτυξης αλλά και των κρατικών μηχανισμών.
Η παρατεταμένη διασπορά ενίοτε αλληλοδιαψευδόμενων φημών και σεναρίων, η επίμονη προβολή από την πλευρά της ίδιας της νέας κυβέρνησης του «χάους» που παρέλαβε, οι απαξιωτικές εκτιμήσεις αξιωματούχων της ΕΕ, του ΔΝΤ ή ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων τροφοδοτούν σύνδρομα φόβου και ανασφάλειας. Ταυτόχρονα, τα κυβερνητικά μέτρα μοιάζουν να καθυστερούν, τα κερδοσκοπικά παιχνίδια της αγοράς έχουν αποσυντονίσει τη θεσμική λειτουργία της οικονομίας, ενώ τα ΜΜΕ διαχειρίζονται την κατάσταση κατά τρόπο που αντί να εξισορροπεί και να «προσγειώνει» με νηφάλιες αναλύσεις, συχνά επιτείνει τη συνωμοσιολογία και την καταστροφολογία.
Την ίδια στιγμή δεν έχει παύσει να διαχέεται ο φόβος της πανδημίας της νέας γρίπης, παρότι αποδείχθηκε ότι οι προβλέψεις ήταν υπερβολικές, με αποτέλεσμα ο πανικός που προκλήθηκε να αποφέρει μεν υψηλότατα κέρδη σε συγκεκριμένες εταιρείες, όμως να λειτουργεί προσθετικά στα φοβικά αντανακλαστικά του πληθυσμού. Πρωτίστως, η διαχείριση της πανδημίας προκάλεσε ισχυρά πλήγματα στην αξιοπιστία των φορέων, διεθνών και εθνικών, που είχαν εμπλοκή στο ζήτημα του εμβολιασμού. Πέρα από τα προηγούμενα, η ψυχολογία της κρίσης συνδιαμορφώθηκε από την έξαρση των φαινομένων τρομοκρατικής βίας, που εκδηλώνονται πλέον σε εβδομαδιαία βάση, συνθέτοντας ένα σκηνικό αλληλένδετων φοβικών συμπεριφορών και αντιδράσεων. Οι συνέπειες της ψυχολογίας της κρίσης είναι εξαιρετικά σοβαρές. Ο φόβος για τη ζωή, την υγεία και την ασφάλεια των πολιτών συνδυάζεται με την αγωνία για τη διατήρηση της απασχόλησης, της ασφάλισης και ενός αξιοπρεπούς εισοδήματος, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις. Πρώτα απ’ όλα προκαλεί την κατάρρευση της ζήτησης, καθώς οι καταναλωτές βλέπουν το εισόδημά τους να συρρικνώνεται ή να είναι επισφαλές. Περαιτέρω, την καθίζηση της επιχειρηματικότητας αλλά και τη διόγκωση της αναξιοπιστίας των θεσμών. Μέσα σε αυτό το κλίμα απαισιοδοξίας, ανασφάλειας και αποστέρησης της ελπίδας κυοφορείται η σταδιακή κατάρρευση του κοινωνικού ιστού.
Παράλληλα, ο φόβος αποτελεί το κατάλληλο υπόβαθρο για την περιστολή των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και τη χειραγώγηση της κοινωνίας. Η ψυχολογία της κρίσης υποθάλπει, σε τελική ανάλυση, τη δημαγωγία των αντισυστημικών κομμάτων της ακροδεξιάς. Ίσως όσοι φρονούν ότι αυτός ο «ψυχολογικός πόλεμος» εναντίον της κοινωνίας προσφέρει μεγαλύτερη ευχέρεια χειρισμών ή απόσειση ευθυνών να αγνοούν ότι ενδέχεται να καταλήξει σε απρόβλεπτες αναταράξεις. Τη στιγμή που ο φόβος μετατρέπεται σε απόγνωση και οργή, η ψυχολογία της κρίσης παύει να λειτουργεί ως μηχανισμός χειραγώγησης.

2010-01-25T04:06:00.000-08:00

Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ...
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 25.1.2010

Ο αποκλεισμός διαφόρων κομβικών σημείων στις εθνικές οδούς από διαμαρτυρόμενους αγρότες αποτελεί συνηθισμένη πρακτική από δεκαετίες, την ίδια περίπου εποχή κάθε χρόνο (δηλ. τον χειμώνα, οπότε δεν υπάρχουν γεωργικές εργασίες). Η πρακτική αυτή είναι βέβαια καταφανώς παράνομη και μάλιστα αξιόποινη (άρθρο 292 του Ποινικού Κώδικα, παρακώλυση συγκοινωνιών). Είναι επίσης αντισυνταγματική, επειδή παρεμποδίζει την οικονομική ελευθερία τρίτων προσώπων (άρθρο 5 παρ. 1 Σύντ.), ενώ δεν καλύπτεται από το δικαίωμα συνάθροισης (άρθρο 11 Σύντ.), διότι η συνάθροιση έχει εξ ορισμού παροδικό χαρακτήρα.
Το κωμικοτραγικό στοιχείο στην όλη υπόθεση είναι ότι σ’ εκείνους που διεκδικούν μ’ έναν τέτοιο ακραίο τρόπο την ικανοποίηση των αιτημάτων τους, αδιαφορώντας για τη ζημία που προκαλούν στην εθνική οικονομία, περιλαμβάνονται και πολλά στελέχη και οπαδοί των δύο μεγάλων κομμάτων. Διερωτάται λοιπόν κανείς πώς είναι δυνατόν οι αγρότες, από τη μια, να υποστηρίζουν ότι οι κυβερνητικές πολιτικές τούς οδηγούν στην εξαθλίωση και, από την άλλη, να ψηφίζουν ή και να συμμετέχουν ενεργά στα κόμματα που εναλλάσσονται στην εξουσία και εφαρμόζουν τις πολιτικές αυτές.
Η πραγματικότητα είναι ότι η παρανομία τόσο στο συγκεκριμένο ζήτημα όσο και σε πολλά άλλα ανθεί στην Ελλάδα επειδή την υποθάλπει η ίδια η εξουσία. Οι αποκλεισμοί εθνικών οδών από τους αγρότες επαναλαμβάνεται σε ετήσια βάση, επειδή οι αυτουργοί τους όχι μόνο δεν τιμωρούνται, αλλά και ανταμείβονται, αποσπώντας διάφορες παραχωρήσεις και προνόμια από τις εκάστοτε κυβερνήσεις. Το ίδιο συμβαίνει όμως και με πολλές άλλες μορφές παραβατικότητας προερχόμενες από κοινωνικές ομάδες που για διάφορους λόγους βρίσκονται de facto σε θέση ισχύος και την εκμεταλλεύονται στο έπακρο, σε βάρος των δημόσιων ταμείων. Το ελληνικό πολιτικό σύστημα αδυνατεί να αντιμετωπίσει τα φαινόμενα αυτά, επειδή και το ίδιο είναι δομημένο κατά παρόμοιο τρόπο, δηλ. με την «αποικιοποίηση» του δημόσιου χώρου από ιδιωτικά ή μερικά συμφέροντα, τα οποία οδηγούν στον εκφεουδαρχισμό της πολιτικής και στη λεηλασία των δημόσιων ταμείων.
Η επιδίωξη ενός κοινωνικού σχηματισμού με αυτά τα χαρακτηριστικά να ανταγωνιστεί με ίσους όρους τις μητροπολιτικές καπιταλιστικές κοινωνίες και οικονομίες της Ευρώπης, συμμετέχοντας στην ευρωζώνη, αποτελούσε μια μετανεοτερική επανέκδοση της «Μεγάλης Ιδέας». Οπως η τελική έκβαση του πρωτοτύπου ήταν η Μικρασιατική Καταστροφή, έτσι και η σημερινή μας οικονομική και δημοσιονομική περιπέτεια κινδυνεύει να έχει τραγικό τέλος, με την αδυναμία δανεισμού και τη συνακόλουθη παύση πληρωμών του ελληνικού δημοσίου και μετά ταύτα την αναγκαστική επάνοδο σε μια αναδρομικά και σωρευτικά υποτιμημένη δραχμή. Ακόμη κι αν υπάρχει χρόνος για αλλαγή πορείας, η ελληνική κοινωνία δεν φαίνεται να έχει ούτε τη δυνατότητα ούτε τη διάθεση για κάτι τέτοιο, αφού μοιάζει να θεωρεί κεκτημένο δικαίωμα το να καταναλώνει πολύ περισσότερα απ’ όσα παράγει. Η ελπίδα ότι θα μας σώσουν οι Ευρωπαίοι εταίροι μας έχει σήμερα τόση βάση όση είχε το 1920-22 η προσδοκία βοήθειας ή μεσολάβησης από τους ίδιους. Η ώρα της αλήθειας πλησιάζει.

2010-01-24T05:59:00.000-08:00

ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "ΒΗΜΑ", 24.1.2010

Οι αγρότες είναι στους δρόμους διεκδικώντας, όπως κάθε χρόνο, αύξηση των αγροτικών τιμών, μείωση του κόστους παραγωγής και αύξηση των επιδοτήσεων προκειμένου να αυξηθούν τα εισοδήματα τους. Όμως, το ζήτημα των χαμηλών εισοδημάτων οφείλεται στα δομικά προβλήματα του ελληνικού αγροτικού τομέα και δεν αντιμετωπίζεται με καταπραϋντικά μέτρα όπως: διοικητικές παρεμβάσεις για το ύψος των αγροτικών τιμών, (ιδίως μετά την αποδόμηση της Κ.Α.Π), μείωση των τιμών των εισροών ή/και εθνικές αποζημιώσεις στο όριο της κοινοτικής νομοθεσίας (όπως έγινε πέρυσι). Τα μέτρα αυτά δεν αποτελούν βιώσιμες λύσεις ούτε τα αντέχει ο ελληνικός Προϋπολογισμός, ιδιαίτερα στη σημερινή συγκυρία. Το ζήτημα είναι ότι μέσα στο σημερινό διεθνές ανταγωνιστικό περιβάλλον, χωρίς την θαλπωρή της Κ.Α.Π, σε συνθήκες δημοσιονομικής κρίσης και με δεδομένα τα δομικά προβλήματα του αγροτικού τομέα (γεωμορφολογία, μικρή κλίμακα, χαμηλό οργανωτικό και τεχνολογικό επίπεδο, γερασμένο και ελάχιστα εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό, αδύναμες συνεταιριστικές και επαγγελματικές οργανώσεις κ.α) τα αγροτικά εισοδήματα δεν φαίνεται ότι θα βελτιωθούν με βιώσιμο τρόπο τα επόμενα χρόνια, με αποτέλεσμα την αύξηση της ανεργίας στην Ύπαιθρο.
Χρειάζεται συνεπώς μία ευρύτερη στρατηγική για την ανάπτυξη της Υπαίθρου, η οποία θα υποστηρίζει, παράλληλα με τον αγροτικό τομέα, και άλλες σημαντικές δραστηριότητες που αναπτύσσονται στον χώρο της Υπαίθρου όπως: τουρισμός, βιοτεχνία, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κατασκευές, νέες υπηρεσίες αναψυχής, αξιοποίηση του περιβάλλοντος και του φυσικού πλούτου κ.λπ. Μια τέτοια στρατηγική θα περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε πολλά επίπεδα με στόχο την παρακίνηση νέων δυναμικών ανθρώπων, που θέλουν να μείνουν ή που αναζητούν καλλίτερη ποιότητα ζωής στην Ύπαιθρο, να αναλάβουν επιχειρηματικές δραστηριότητες στους τομείς που προαναφέρθηκαν (π.χ πράσινη ανάπτυξη). Συνεπώς η δημιουργία ελκυστικών προϋποθέσεων στο επίπεδο της χωροταξίας, των κοινωνικών υποδομών, του πολιτισμού κ.λπ., αποτελεί προτεραιότητα, η οποία διευκολύνεται με την επιχειρούμενη διοικητική αναδιάρθρωση και την αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων. Τα παραδείγματα άλλων χωρών είναι πολλά. Όμως μια τέτοια στρατηγική προϋποθέτει την συνεργασία και το συντονισμό πολλών Υπουργείων (Παιδείας, Υγείας, Υποδομών , Περιβάλλοντος, Πολιτισμού κ.ά) πέρα από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, πράγμα που επιβάλλει την δημιουργία ενός συντονιστικού διυπουργικού οργάνου για την ανάπτυξη της Υπαίθρου, ίσως σε επίπεδο Γραμματείας, υπό τον Πρωθυπουργό ή τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης, όπως επίσης συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

2010-01-13T05:56:00.000-08:00

ΔΗΜΟΣΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ: ΕΝΑ ΑΙΣΙΟΔΟΞΟ ΜΗΝΥΜΑ
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ", 13.1.2010

Μέσα στο σκοτεινό τοπίο της απαισιοδοξίας για τα πολλαπλά ελλείμματα εμπιστοσύνης στη χώρα μας υπάρχει ένα αισιόδοξο μήνυμα. Καταγράφεται αύξηση του βαθμού εμπιστοσύνης των πολιτών προς το ελληνικό Δημόσιο Πανεπιστήμιο σε σχέση με πέρυσι, (όπου ήταν σχετικά υψηλός), σύμφωνα με τη μέτρηση της Public Issue (βλ. Καθημερινή 3/1/10). Αν μάλιστα συγκρίνει κανείς τα επίπεδα εμπιστοσύνης προς άλλους θεσμούς, η θέση του Δημόσιου Πανεπιστημίου είναι περίοπτη. Η εξέλιξη αυτή είναι ενδιαφέρουσα γιατί δείχνει ότι το ελληνικό Δημόσιο Πανεπιστήμιο, που έχει συχνά «χλευασθεί» δίκαια ή άδικα , κυρίως από τους ίδιους τους λειτουργούς του, Καθηγητές, καταφέρνει να κερδίζει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Αυτό δεν σημαίνει ότι λύθηκαν τα προβλήματα τόσο στη διοίκηση και τη λειτουργία του, όσο και στο ζήτημα της εικόνας του προς την κοινωνία, ιδίως μετά τις πρόσφατες καταλήψεις και τις πράξεις βίας με αποκορύφωμα τον τραυματισμό και την παραίτηση του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών Καθηγητή κ. Χρ. Κίττα.
Η αύξηση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το Πανεπιστήμιο δημιουργεί τεράστιες υποχρεώσεις στους λειτουργούς του Καθηγητές να ανταποκριθούν στις προσδοκίες της ελληνικής κοινωνίας. Όλοι ξέρουμε ότι η κοινωνία στη χώρας μας πάντοτε προσβλέπει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον προς την Ανώτατη Εκπαίδευση, ως μέσο κοινωνικής ανόδου, ίσως περισσότερο από όσο μπορεί να είναι, πράγμα που προκαλεί μεγάλες στρεβλώσεις στην αγορά εργασίας. Η μέριμνα των λειτουργών των Πανεπιστημίων συνεπώς πρέπει να είναι η συνεχής βελτίωση του επιπέδου της εκπαίδευσης και της έρευνας, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται μόνο από τους ίδιους αλλά και από τα οικονομικά μέσα και το θεσμικό πλαίσιο που τους παρέχει η Πολιτεία. Η διαπίστωση αυτή δεν είναι μόνο μια απλή εκτίμηση, αλλά τεκμηριώνεται στην Έκθεση προς τη Βουλή των Ελλήνων που κατέθεσε τον περασμένο Ιούνιο 2009 η Αρχή για την Διασφάλιση της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση (ΑΔΙΠ).
Βεβαίως, η ευθύνη και οι δυνατότητες βελτίωσης από την πλευρά των λειτουργών της Ανώτατης Εκπαίδευσης τόσο στο επίπεδο της διοίκησης (Πρυτανικές Αρχές) όσο και στο επίπεδο της καθημερινής λειτουργίας και πρακτικής (μέλη ΔΕΠ κλπ) είναι μεγάλες : από τις διοικητικές μεθόδους μέχρι τις μεθόδους εκλογής των μελών ΔΕΠ, την μέθοδο διδασκαλίας και εξέτασης των φοιτητών, το επίπεδο των συγγραμμάτων και της έρευνας κ.ά. και δεν συγκαλύπτονται από την ολιγωρία, την αδιαφορία η/και την αστοχία της Πολιτείας. Τα περισσότερα ελληνικά Πανεπιστήμια πρόκειται σε μερικούς μήνες να εκλέξουν νέες Πρυτανικές Αρχές, οι οποίες θα κληθούν να διοικήσουν μέσα ένα νέο πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον. Από τις ηγετικές ικανότητές τους και προφανώς από τις θεσμικές δυνατότητες τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η βελτίωση της σημερινής κατάστασης.
Η αύξηση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τα Πανεπιστήμια μπορεί να μην είναι άσχετη με το χρόνο που έγινε η μέτρηση (Δεκέμβριος 2009) και έτσι να επηρεάστηκε από τις προσδοκίες που δημιούργησε στην ελληνική κοινωνία η νέα Κυβέρνηση της χώρας. Οι προεκλογικές δεσμεύσεις, μέσα στην αναπόφευκτη γενικότητά τους, οι καλές προθέσεις της νέας πολιτικής ηγεσίας και κυρίως η εμπιστοσύνη της προς το Δημόσιο Πανεπιστήμιο, (όπως φαίνεται και από την πρόσφατη απόφαση για τα λεγόμενα Κολέγια), πρέπει να μετουσιωθούν σε συγκεκριμένα μέτρα και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η αύξηση της χρηματοδότησης και η θέσπιση ενός νέου νόμου πλαισίου μετά από τριάντα χρόνια εφαρμογής του προηγούμενου αποτελεί ώριμο αίτημα τόσο της κοινωνίας όσο και της πανεπιστημιακής κοινότητας. Τα κρίσιμα ζητήματα του βαθμού αυτοδιοίκησης του Πανεπιστημίου σε συνδυασμό με τους τρόπους χρηματοδότησης, εξασφάλισης διαφάνειας , λογοδοσίας και πιστοποίησης της ποιότητας πρέπει οπωσδήποτε, μεταξύ πολλών άλλων, να απαντηθούν.

2010-01-13T04:12:00.000-08:00

ΜΙΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 13.1.2010

Για την Eλλάδα η δεκαετία 2000-2009 ήταν, μεταξύ άλλων, και μία δεκαετία συνταγματικών εξελίξεων. Eίχαμε δύο Aναθεωρητικές Bουλές και δύο συνταγματικές αναθεωρήσεις, αυτήν του 2001, που ήταν μία σχεδόν ολική αναθεώρηση, αφού επεκτάθηκε σε 113 συνταγματικές διατάξεις, που αφορούσαν τόσο τα θεμελιώδη δικαιώματα όσο και το οργανωτικό μέρος του Συντάγματος, και εκείνη του 2008, που τελικά περιορίστηκε σε τρεις μόνο διατάξεις, και κυρίως στην κατάργηση του επαγγελματικού ασυμβιβάστου των βουλευτών, που είχε εισαχθεί με την αναθεώρηση του 2001. Tο πρακτικό αποτέλεσμα της αναθεώρησης του 2008 είναι ότι η επόμενη αναθεωρητική διαδικασία δεν μπορεί να ξεκινήσει πριν από τις 3.6.2013, οπότε θα έχει παρέλθει η προβλεπόμενη από το Σύνταγμα πενταετία. Θεωρητικά, η Bουλή που αναδείχθηκε στις 4.10.2009 θα μπορούσε οριακά να κινήσει την αναθεωρητική διαδικασία, αν η τελευταία τακτική σύνοδός της λειτουργήσει χωρίς διακοπή και τους καλοκαιρινούς μήνες του 2013, ώστε να έχουν διεξαχθεί οι δύο προβλεπόμενες από το Σύνταγμα ψηφοφορίες πριν από τη φυσιολογική λήξη της θητείας της. Eίναι φανερό ότι τα χρονικά περιθώρια είναι πολύ στενά.
Tο πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν ακόμη ζητήματα διόρθωσης ή βελτίωσης του ισχύοντος Συντάγματος, το οποίο κλείνει το καλοκαίρι του 2010 τα 35 του χρόνια. Aυτά δεν αφορούν το συνταγματικό σύστημα των θεμελιωδών δικαιωμάτων, το οποίο είναι από τα πληρέστερα και τα πιο προοδευτικά στον ευρωπαϊκό χώρο. Στο θέμα αυτό καθοριστική υπήρξε η συμβολή της αναθεώρησης του 2001, η οποία εμπλούτισε τον συνταγματικό κατάλογο των θεμελιωδών δικαιωμάτων με «νέα» δικαιώματα (π.χ. το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, το δικαίωμα στην υγεία σε όλες τις διαστάσεις του, τα μέτρα θετικής δράσης υπέρ των γυναικών και όχι μόνον κ.λπ.), αλλά και με τη ρήτρα του κοινωνικού Kράτους (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η οποία εγγυάται, ακόμη και σε αυτήν τη δύσκολη περίοδο που διανύουμε, ένα ελάχιστο επίπεδο κοινωνικής προστασίας, όχι όμως και τα προνόμια που έχουν εξασφαλίσει από το δημόσιο ταμείο ορισμένες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων (π.χ. οι υπάλληλοι της Bουλής).
Aλλα είναι τα κρίσιμα θέματα στα οποία θα πρέπει να στραφεί η επόμενη αναθεώρηση, όποτε κι αν γίνει αυτή. Xρειάζεται οπωσδήποτε να γίνει σαφέστερη η συνταγματική διάταξη για την εσωκομματική δημοκρατία, ιδίως από τη στιγμή που ο Aρειος Πάγος αποφάνθηκε πρόσφατα ότι το Σύνταγμα δεν επιτρέπει στον κοινό νομοθέτη να θεσπίσει κανόνες για την εσωτερική δημοκρατική οργάνωση και λειτουργία των κομμάτων. Σίγουρα θα πρέπει να αλλάξει ο τρόπος εκλογής της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων και να αποπολιτικοποιηθεί, τουλάχιστον στην πρώτη φάση της, η διαδικασία για τα υπουργικά αδικήματα. Στην προοπτική της ολοκλήρωσης του σχεδίου «Kαλλικράτης» είναι πλέον αμφίβολο αν έχει νόημα η συνταγματική εγγύηση της ύπαρξης περιφερειακών κρατικών υπηρεσιών. Aλλά η μεγαλύτερη τομή στο ελληνικό πολιτικοσυνταγματικό σύστημα θα είναι ασφαλώς η ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου.

2010-01-12T01:08:00.000-08:00

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟΥ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 12.1.2010

H δημόσια συζήτηση για τη θέση των μεταναστών στην ελληνική πολιτεία είναι βαθύτατα πολιτική, κατ’ αρχάς υπό την έννοια ότι οι αντιλήψεις για τα δικαιώματα των «Άλλων» εδράζονται σε διακριτές ιδεολογικές αφετηρίες για τη δημοκρατία, το κοινωνικό κράτος και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με μια δεξιά, συντηρητική-εθνοκεντρική και ξενοφοβική προσέγγιση, οι μετανάστες αποτελούν ξένο σώμα για την ελληνική κοινωνία, «αναλώσιμο υλικό» χωρίς δικαιώματα και μέλλον στη χώρα μας, πέραν της χρησιμοθηρικής-εκμεταλλευτικής σχέσης που κρίνεται αποδεκτή με γνώμονα αποκλειστικά τα οφέλη που εισφέρουν στην οικονομία. Αντίθετα, μια αντίληψη ανοιχτή στην ενσωμάτωση των μεταναστών, στη διεύρυνση των δικαιωμάτων τους και στην αναγνώριση της αυτοτελούς αξίας τους για την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ανάπτυξη αντλεί ασφαλώς από το ιδεολογικό οπλοστάσιο της Aριστεράς. Ωστόσο, η συζήτηση για το μεταναστευτικό είναι βαθιά πολιτική και για έναν επιπλέον λόγο.

Ως τέχνη του εφικτού, η πολιτική για το μεταναστευτικό στερείται σοβαρότητας εάν δεν λαμβάνει υπόψη τα αντικειμενικά-πραγματολογικά δεδομένα του προβλήματος. Στερούνται πολιτικής σοβαρότητας απόψεις που, εν ονόματι μιας κακώς νοούμενης ιδεολογικής «καθαρότητας», υποστηρίζουν το άνοιγμα των συνόρων σε κάθε ξένο, τη νομιμοποίηση των μεταναστών άνευ όρων ή την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας με συνοπτικές διαδικασίες.

Στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη η ιδεολογική και πολιτική προσέγγιση του μεταναστευτικού φαινομένου από το κομματικό σύστημα αποτελεί το καθοριστικότερο κριτήριο για την ταξινόμηση ενός πολιτικού κόμματος στον χώρο της αντισυστημικής, άκρας Δεξιάς. Για παράδειγμα, στη Γαλλία οι ρατσιστικές-ξενοφοβικές θέσεις εναντίον της ενσωμάτωσης και αναγνώρισης βασικών δικαιωμάτων των μεταναστών έχουν απομονωθεί από τα κόμματα εξουσίας, όπως βέβαια και από την Αριστερά, ως επικίνδυνες και αντίθετες προς τον ευρωπαϊκό πολιτικό πολιτισμό. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι ο Σαρκοζί θα χαρακτηριζόταν «ανοιχτός» ή προοδευτικός ως προς το μεταναστευτικό, όμως δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει πλειοψηφικό ρεύμα στη γαλλική κοινωνία εάν δεν υποστήριζε πολιτικές ενσωμάτωσης και διασφάλισης των δικαιωμάτων, ιδίως της δεύτερης γενιάς μεταναστών.

Δεν χωρεί σήμερα αμφιβολία ότι η ελληνική οικονομία και κοινωνία θα κλυδωνίζονταν χωρίς τη συνεισφορά των μεταναστών, κυρίως σε αγροτικές, οικοδομικές ή οικιακές εργασίες. Tαυτόχρονα, σημαντικό τμήμα της ελληνικής υπαίθρου θα αποψιλωνόταν εάν δεν είχαν εγκατασταθεί μετανάστες σε παραγωγικές ηλικίες. Με αυτά τα δεδομένα, το πολιτικό δίλημμα στο μεταναστευτικό πρόβλημα είναι ξεκάθαρο. Θέλουμε οι άνθρωποι που φροντίζουν τα παιδιά και τους ηλικιωμένους γονείς μας και αναλαμβάνουν τις πιο «άχαρες» εργασίες να ενσωματωθούν στην ελληνική κοινωνία ή επιλέγουμε να ζουν ως απόβλητοι, περιθωριοποιημένοι και γκετοποιημένοι; Θα ζημιωνόταν η χώρα μας εάν κατοχυρωνόταν για τους μετανάστες δεύτερης γενιάς το δικαίωμα να αποκτήσουν, υπό εύλογες προϋποθέσεις, την ελληνική ιθαγένεια; Μήπως η συμμετοχή στις δημοτικές εκλογές αποτελεί τελικά στοιχειώδες δικαίωμα για ανθρώπους που έδωσαν ζωή σε εγκαταλελειμμένους δήμους;

Όσοι ποντάρουν σε κρυπτορατσιστικά και ξενοφοβικά σύνδρομα για να αντλήσουν εκλογικά οφέλη, σε κάθε σύγχρονη πλουραλιστική δημοκρατία απομονώνονται πολιτικά. Αποτελεί ένα μεγάλο στοίχημα εάν θα συμβεί κάτι παρόμοιο και στη χώρα μας.

2010-01-11T04:15:00.000-08:00

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 11.1.2010

Tο νομοσχέδιο του υπουργείου Eσωτερικών σχετικά με αλλοδαπούς που διαμένουν μακροχρόνια στην Eλλάδα αφορά ζητήματα καίριας σημασίας για το μέλλον της χώρας, αφού τις τελευταίες δεκαετίες διαβιοί σ’ αυτή μεγάλος αριθμός αλλοδαπών, με περαιτέρω αυξητική τάση. Aφετηρία του προβληματισμού θα έπρεπε να αποτελεί το γεγονός ότι ο γηγενής πληθυσμός αντιμετωπίζει τεράστιο πρόβλημα υπογεννητικότητας. Eπομένως η διατήρηση της θέσης της χώρας στους παγκόσμιους και τους περιφερειακούς γεωπολιτικούς συσχετισμούς και στους αντίστοιχους καταμερισμούς εργασίας απαιτεί ενεργές παρεμβάσεις, για την αντιμετώπιση της προδιαγραφόμενης μείωσης και γήρανσης του πληθυσμού. Tέτοιες θα μπορούσαν πρωτίστως να είναι παρεμβάσεις δημογραφικής πολιτικής, όπως π.χ. σοβαρά γονικά επιδόματα, και άλλες παροχές, υψηλότερες ασφαλιστικές εισφορές και φορολογικά βάρη για τους άτεκνους κ.ά. Tούτο μάλιστα αποτελεί υποχρέωση της πολιτείας σύμφωνα με το άρθρο 21 παρ. 5 του Συντάγματος, το οποίο όμως έχει μείνει γράμμα κενό. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η μεταναστευτική μας πολιτική μπορεί και πρέπει να συμβάλει στον στόχο της διατήρησης του πληθυσμού, με παράλληλη μέριμνα να πρόκειται για ανθρώπους ενσωματώσιμους στην ελληνική κοινωνία, αφού διαφορετικά αντί να αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα το επιτείνουμε.
Tο αποφασιστικό κριτήριο πολιτογράφησης λοιπόν πρέπει να είναι η δυνατότητα ενσωμάτωσης, που θα μπορούσε να διαπιστώνεται με αντικειμενικό και αδιάβλητο τρόπο, όπως ιδίως η διεξαγωγή σε τακτά διαστήματα εξετάσεων για τις γνώσεις των ενδιαφερομένων σε θέματα ελληνικής γλώσσας και ιστορίας, σε συνδυασμό με την αποδεδειγμένη διαμονή στη χώρα για αρκετό χρονικό διάστημα και τη μη ύπαρξη ποινικής καταδίκης για σοβαρά αδικήματα. Tο άρθρο 4 του νομοσχεδίου του υπουργείου Eσωτερικών καθιερώνει ωστόσο μία διαδικασία πολιτογράφησης (σε αντικατάσταση του σημερινού άρθρου 7 του Kώδικα Eλληνικής Iθαγένειας) η οποία δεν περιβάλλεται από εχέγγυα αντικειμενικότητας, αφού παρέχει διακριτική ευχέρεια για την εκτίμηση της ένταξης του αλλοδαπού στην ελληνική κοινωνία σε μια πενταμελή επιτροπή, αποτελούμενη κατά πλειοψηφία από διοικητικούς υπαλλήλους, χωρίς να κατοχυρώνεται καν η λειτουργική ανεξαρτησία των τελευταίων. Aντίθετα, για τέκνα αλλοδαπών τα οποία έχουν γεννηθεί στην Eλλάδα το άρθρο 1 του νομοσχεδίου προβλέπει ότι αυτά αποκτούν την ελληνική ιθαγένεια με απλή δήλωση των γονέων τους, υπό την προϋπόθεση ο ένας από τους γονείς να έχει πενταετή νόμιμη παραμονή στη χώρα, ή ακόμη και χωρίς αυτή, αν το τέκνο έχει παρακολουθήσει έξι τάξεις του ελληνικού σχολείου. Eτσι όμως δεν διασφαλίζεται η ενταξιμότητα του τέκνου που αποκτά την ιθαγένεια, αφού δεν απαιτείται η επιτυχής φοίτηση, αλλά απλή παρακολούθηση.
Διαφορετικό είναι το θέμα της συμμετοχής στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης, η οποία προβλέπεται για συγκεκριμένες κατηγορίες αλλοδαπών (ομογενείς, κάτοχοι άδειας διαμονής αορίστου χρόνου κ.λπ.) στα άρθρα 12-17 του νομοσχεδίου. Tούτο αποτελεί εύστοχη πολιτική επιλογή, εφόσον πρόκειται για πρόσωπα που αποδεδειγμένα μετέχουν στην τοπική κοινωνία και έχουν εύλογο ενδιαφέρον για τη διαχείριση των υποθέσεών της.
Συμπερασματικά, το θέμα του νομοθετικού καθεστώτος των αλλοδαπών και της ελληνικής ιθαγένειας χρειάζεται σοβαρή αντιμετώπιση, χωρίς ξενοφοβικά σύνδρομα αλλά και χωρίς βεβιασμένες κινήσεις. Eξίσου σοβαρή αντιμετώπιση χρειάζεται όμως και το θέμα της πραγματικής συμπεριφοράς των δημόσιων υπηρεσιών προς τους αλλοδαπούς, η οποία συχνά αποτελεί αντικίνητρο ενσωμάτωσής τους.

2009-12-30T01:12:00.000-08:00

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΨΗΦΟΥ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 30.12.2009

Tα πολιτικά δικαιώματα είναι ιστορικά προσδιορισμένα δικαιώματα. Oρισμένα κοινότοπα παραδείγματα μπορούν να τεκμηριώσουν εύκολα αυτήν την «ιστορικότητά» τους, δηλαδή την εξελιξιμότητά τους. Aς υπενθυμίσουμε, λοιπόν, ότι τον 19ο αιώνα, στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη, η ψήφος δεν ήταν καθολική αλλά περιορισμένη. H Eλλάδα, στην οποία η καθολική ψήφος καθιερώθηκε με το Σύνταγμα του 1864, αποτελούσε τότε μία εξαίρεση. Eπίσης, ότι σε μια πρώτη φάση η καθολική ψήφος δεν ίσχυε για τις γυναίκες - στην Eλλάδα μέχρι το 1952. Tέλος, ότι επί μακρόν ίσχυε το υποχρεωτικό της ψήφου, η παράβαση του οποίου συνεπαγόταν συγκεκριμένες κυρώσεις. Σήμερα, το υποχρεωτικό της ψήφου έχει σχεδόν παντού καταργηθεί ή ατονήσει και στην Eλλάδα, όπου εξακολουθεί να ισχύει, αποτελεί πλέον έναν κανόνα χωρίς νομική κύρωση.
Kάτω από αυτό το πρίσμα θα πρέπει να ειδωθεί και η παροχή δικαιώματος ψήφου στους μετανάστες, δηλαδή ως εξέλιξη των πολιτικών δικαιωμάτων, που ανταποκρίνεται στα νέα δεδομένα των σύγχρονων κοινωνιών, και όχι ως αλλοίωση αυτών των δικαιωμάτων, όπως θέλουν να την παρουσιάσουν οι πολέμιοί της. Aυτό επιβεβαιώνεται και από την εμπειρία άλλων δημοκρατικών χωρών, όπως η Iσπανία, το Bέλγιο, η Oλλανδία, η Δανία, η Σουηδία, η Nορβηγία, οι οποίες έχουν ήδη αναγνωρίσει το δικαίωμα ψήφου των μεταναστών στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Φυσικά, μια τέτοια ρύθμιση δεν αρκεί να είναι ιστορικά αναγκαία, αλλά θα πρέπει να εναρμονίζεται με το ισχύον εκάστοτε εθνικό Σύνταγμα, αφού κατά την παρούσα ιστορική φάση η αναγνώριση αυτού του δικαιώματος είναι ζήτημα εθνικού συνταγματικού δικαίου και όχι κοινοτικού ή διεθνούς δικαίου.
Oσον αφορά το ισχύον ελληνικό Σύνταγμα, η παροχή δικαιώματος ψήφου στους μετανάστες στις βουλευτικές εκλογές φαίνεται να αποκλείεται ρητά από το άρθρο 51 παρ. 3 του Συντάγματος, το οποίο προϋποθέτει τη σύνδεση του δικαιώματος της ψήφου με την ελληνική ιθαγένεια. Aυτό το εμπόδιο δεν μπορεί να παρακαμφθεί χωρίς αναθεώρηση του Συντάγματος. H συνταγματική διάταξη που αναφέρεται στις αυτοδιοικητικές εκλογές (άρθρο 102 παρ. 2 του Συντάγματος) κάνει λόγο μόνο για εκλογή των αρχών των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης «με καθολική και μυστική ψηφοφορία».
Aρα, εκ πρώτης όψεως, φαίνεται να αφήνει περιθώρια για την παροχή του δικαιώματος της ψήφου και στους μετανάστες, εάν αυτό κριθεί σκόπιμο από τον κοινό νομοθέτη. Ωστόσο, το «γραμματικό επιχείρημα» δεν είναι το μόνο, ούτε το πιο κρίσιμο. Θα πρέπει να ληφθεί περαιτέρω υπόψη ότι στην Eλλάδα οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι προεχόντως όργανα δημόσιας διοίκησης, δηλαδή δεν συγκαθορίζουν την πολιτική κατεύθυνση της χώρας. Συνεπώς, στην περίπτωση αυτή δεν θα μπορούσε να αντιταχθεί το επιχείρημα ότι η χορήγηση του δικαιώματος ψήφου στους μετανάστες επηρεάζει τη διαμόρφωση της γενικής πολιτικής της χώρας, κάτι το οποίο θα δημιουργούσε πράγματι συνταγματικό πρόβλημα με βάση το ισχύον Σύνταγμα. Aπό αυτήν την άποψη η αναγνώριση του δικαιώματος ψήφου των μεταναστών στις δημοτικές εκλογές, την οποία προανήγγειλε ο υπουργός Eσωτερικών, δεν συναντά συνταγματικά εμπόδια. H ειδικότερη ρύθμιση αυτού του δικαιώματος και οι προϋποθέσεις άσκησής του είναι ζήτημα δημοκρατικής διαβούλευσης, στην οποία έχουν λόγο και οι κοινότητες των μεταναστών.

2009-12-29T07:50:00.001-08:00

ΚΑΚΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΚΡΑΤΙΚΗ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ
Ξενοφών Ι. Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 29.12.2009

Mέσα στις γιορτές πολλοί προσφέρουν έστω λίγα χρήματα σε κάποιο ίδρυμα παιδικής προστασίας. Ποιο είναι, όμως, το τοπίο της παιδικής προστασίας σήμερα στη χώρα μας; Kατ’ αρχάς βασική αιτία για παροχή προστασίας σε ανηλίκους δεν αποτελεί πλέον η ορφάνια, αλλά η παραμέληση και η κακοποίηση. Aυτή η πραγματικότητα υπαγορεύει το αίτημα διαφοροποιημένης μέριμνας, καθώς οι ανάγκες ενός ανηλίκου, που έχει υποστεί σοβαρή παραμέληση, σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση, εκμετάλλευση ή πορνεία και έχει απομακρυνθεί με την παρέμβαση της Αστυνομίας από το οικογενειακό του περιβάλλον, μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσω εξατομικευμένης επιστημονικής προσέγγισης. H πιθανότητα μιας τέτοιας μεταχείρισης φαίνεται, όμως, να εναπόκειται στην τύχη.

Kεντρικός συντονιστικός φορέας ιδρυμάτων, MKO, Αστυνομίας και Δικαστικών Αρχών για την παιδική μέριμνα δεν υφίσταται. Aξιόπιστα συγκεντρωτικά στοιχεία για κακοποιημένα και παραμελημένα παιδιά δεν συλλέγονται, ούτε προβλέπονται ενιαίες κατευθύνσεις λειτουργίας των δομών προστασίας, που οργανώνονται υπό διαφορετικές νομικές μορφές και λειτουργούν χωρίς δεσμευτικές, επιστημονικές κατευθύνσεις. H πορεία ενός παιδιού, που ύστερα από μια καταγγελία απομακρύνεται από το νοσηρό περιβάλλον, επαφίεται συνεπώς σε τυχαίους παράγοντες. Oι εισαγγελικές Αρχές και οι κοινωνικοί λειτουργοί, που καλούνται να προστατεύσουν τα παιδιά, γνωρίζουν αυτήν την αβεβαιότητα. Kαθώς δεν λειτουργεί σύστημα αναδοχής, τα παιδιά καταλήγουν σε κάποια στέγη προστασίας ή ίδρυμα, με γνώμονα τη διαθεσιμότητα και όχι με βάση ορθολογικά κριτήρια.

Eνα παιδί που έχει κακοποιηθεί σωματικά από τους γονείς του μπορεί να βρεθεί σε έναν χώρο με ανηλίκους που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση ή μεγάλωσαν στον δρόμο και μπαίνουν για πρώτη φορά σε σχολική τάξη στα δέκα τους χρόνια ή με έφηβες που έχουν διασωθεί από την πορνεία. H στέγη, η ένδυση και η σίτιση δεν αποτελούν τη μόνη ανάγκη αυτών των παιδιών. Oι καλές προθέσεις και η διάθεση προσφοράς ενός διοικητικού συμβουλίου, η αυτοθυσία του συνήθως ανειδίκευτου και ανεπαρκούς προσωπικού, που αποτελούν την καλή εκδοχή της οργάνωσης ενός μέσου ιδρύματος, δεν συνιστούν σοβαρή προσπάθεια εξασφάλισης του μέλλοντος των κακοποιημένων και παραμελημένων παιδιών, που χωρίς ψήφο, χωρίς γονείς δεν έχουν καν φωνή που να ακούγεται από την πολιτική εξουσία.
Aν τις ημέρες των γιορτών επισκεφθεί κανείς ένα ίδρυμα, θα εντυπωσιαστεί από τα δώρα που το πλημμυρίζουν. Mπορεί ένα παιδί σε ίδρυμα να έχει περισσότερα ρούχα από εκείνο μιας οικονομικά ασθενούς οικογένειας. Δώρα που μπορεί και να το βλάπτουν, δομώντας έναν νέου τύπου ιδρυματισμό. Tο ιδρυματικό παιδί εκτίθεται σε υλικά αγαθά προσφοράς, χωρίς να αντιλαμβάνεται την αξία τους και χωρίς να καλύπτεται η πραγματική του ανάγκη, που είναι πρόσωπα που θα το διδάξουν την αξία κάθε αντικειμένου, ώστε να μπορέσει να επιβιώσει αυτοδύναμα όταν ενηλικιωθεί και βρεθεί εκτός της προστατευτικής δομής.
Aυτό που απαιτείται για τα κακοποιημένα παιδιά είναι ένα συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας και ελέγχου των δομών, με επιστημονική γνώση και κυρίως με ρεαλιστική δυνατότητα εφαρμογής. Xρειάζεται σύστημα αναδοχών και εξειδικευμένο προσωπικό, που να ακολουθεί συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Aπαιτείται, επιτέλους, η πολιτεία να ανταποκριθεί στη συνταγματική της υποχρέωση για προστασία της παιδικής ηλικίας.

2009-12-16T03:18:00.000-08:00

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 16.12.2009

Με ποιο κριτήριο αξιολογεί η κοινή γνώμη, και τελικά το εκλογικό σώμα, τις επιδόσεις μιας κυβέρνησης; Είναι διάχυτη –αλλά εσφαλμένη νομίζουμε– η αντίληψη ότι οι πολίτες αποδίδουν μεγάλη σημασία στην τήρηση των προεκλογικών υποσχέσεων ή δεσμεύσεων του κυβερνώντος κόμματος. Εξάλλου, στα δικομματικά πολιτικά συστήματα, όπως το ελληνικό, οι εκλογείς δεν ψηφίζουν τόσο με βάση το προεκλογικό πρόγραμμα των δύο μεγάλων κομμάτων που διεκδικούν την εξουσία, αλλά αποτιμώντας κυρίως το περιεχόμενο και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών που ακολούθησε η κυβέρνηση, πριν από τις εκλογές. Μάλιστα, όπως δείχνει η ελληνική εμπειρία –αλλά το φαινόμενο είναι γενικότερο–, αυτό που τελικά αποκτά μεγαλύτερη σημασία, είναι η αντίληψη που έχει διαμορφώσει το εκλογικό σώμα για την ικανότητα της κυβέρνησης να υπηρετήσει το γενικό συμφέρον.
Το κρίσιμο, λοιπόν, δεν είναι αν η πολιτική μιας κυβέρνησης ανταποκρίνεται πλήρως στο πρόγραμμα που προτάθηκε στους εκλογείς και το οποίο συνήθως αναπαράγεται, με κάποιες συγκεκριμενοποιήσεις, στις προγραμματικές της δηλώσεις κατά τη συζήτηση στη Βουλή για την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης.
Σε έναν κόσμο όπου τα κράτη γίνονται ολοένα και πιο αλληλοεξαρτώμενα και οι κυβερνήσεις τους λειτουργούν σε ένα πλαίσιο που καθορίζεται από τις αποφάσεις που λαμβάνονται από τις κυβερνήσεις άλλων κρατών, από τις διεθνείς αγορές, και επιπλέον, στην περίπτωση της Ελλάδας, από τις αποφάσεις και τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κανένα προεκλογικό πρόγραμμα δεν μπορεί να μείνει αμετάβλητο. Αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο όταν μια χώρα βρίσκεται σε κατάσταση εκτάκτου οικονομικής ανάγκης, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της Ελλάδας. Αυτό λοιπόν που προσδοκούν οι πολίτες από τη νέα ελληνική κυβέρνηση είναι πρωτίστως η αποτελεσματικότητα της πολιτικής της για να αποσοβηθεί η οικονομική καταστροφή της χώρας.
Από την άποψη αυτήν, η κυβέρνηση, η οποία άλλωστε κατά το Σύνταγμα είναι εκείνη που καθορίζει και κατευθύνει τη γενική πολιτική της χώρας, οφείλει να αντισταθεί στις πιέσεις που προέρχονται από τα άλλα κόμματα, από το ίδιο το κυβερνών κόμμα, από τα συνδικάτα, από τις συντεχνίες του δημόσιου τομέα, αλλά και από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που τη στηρίζει, στην οποία όμως θα πρέπει να δώσει έναν πιο ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής της, και να λάβει τις αναγκαίες, έστω και αντιδημοφιλείς, αποφάσεις, που υπηρετούν το γενικό συμφέρον.
Τα μέτρα που εξαγγέλθηκαν για την περιστολή των δημόσιων δαπανών είναι σημαντικά αλλά θα έπρεπε να είναι πιο δραστικά, για παράδειγμα, όσον αφορά τους υψηλόμισθους δημόσιους υπαλλήλους, ο αριθμός των οποίων είναι μεγαλύτερος απ’ ό,τι νομίζεται, και να καταλαμβάνουν και άλλες δαπάνες, για παράδειγμα, την ιδιαίτερα υψηλή, για τα ελληνικά δεδομένα, κρατική χρηματοδότηση των κομμάτων.

2009-12-15T01:38:00.000-08:00

ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 15.12.2009

H εκλογική διαδικασία για την ανάδειξη αρχηγού στη Nέα Δημοκρατία επανέφερε στο προσκήνιο την επίδραση του ιδεολογικού λόγου στις πολιτικές αντιμαχίες. Oπως επισήμαναν αρκετοί αναλυτές, η επικράτηση του Aντώνη Σαμαρά οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στην άρθρωση από την πλευρά του ενός σαφούς πολιτικού μηνύματος προς τα μέλη και τους υποστηρικτές του κόμματος, που είχε ως επίκεντρο μια παραδοσιακή, λαϊκή-κοινωνική, συντηρητική και εθνική-πατριωτική δεξιά ιδεολογία, σε αντίθεση προς τη νεοφιλελεύθερη, κεντροδεξιά και «εκσυγχρονιστική» για τα δεδομένα της δεξιάς παράταξης αντίληψη που εξέφραζε η Nτόρα Mπακογιάννη.
Aσφαλώς αυτή η διαφοροποίηση ανάμεσα στον πολιτικό λόγο των δύο βασικών διεκδικητών της κομματικής ηγεσίας δεν αποτέλεσε τον μοναδικό παράγοντα που επηρέασε τους δεξιούς ψηφοφόρους, όμως προσέδωσε μία νέα, κρίσιμη διάσταση στην εκλογική αντιπαράθεση. H ιδεολογικοποίηση της διαδικασίας υπήρξε όμως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο για την πολιτική ανάλυση, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι στη δεξιά παράταξη η καλλιέργεια του διαλόγου γύρω από ιδεολογικές αποχρώσεις υπήρξε μάλλον υποβαθμισμένη. Eίναι επίσης αξιοσημείωτο ότι τελικά επικράτησε ο πολιτικός λόγος με τη μεγαλύτερη αμεσότητα και «καθαρότητα», υπό την έννοια ότι η ιδεολογική πλατφόρμα που επεξεργάστηκε ο A. Σαμαράς δεν επιχείρησε τον εξωραϊσμό ή το «στρογγύλεμα» πάγιων και διαχρονικών αξιών και θέσεων της Δεξιάς, εν ονόματι του ανοίγματος στον λεγόμενο μεσαίο χώρο, αλλά στόχευσε στην καρδιά του ακροατηρίου που συγκροτεί την παραδοσιακή και αμετακίνητη δεξαμενή των δεξιών ψηφοφόρων. Mια παρόμοια ιδεολογικοποίηση της αντιπαράθεσης στην αντίστοιχη εσωκομματική διαδικασία που ακολουθήθηκε από το ΠAΣOK τον Nοέμβριο του 2007, δεν εμφανίζεται εκ πρώτης όψεως ορατή. Παρ’ όλα αυτά, και στην περίπτωση του ΠAΣOK δεν θα ήταν άστοχο να υποστηριχθεί ότι η επικράτηση του Γιώργου Παπανδρέου έναντι του Eυάγγελου Bενιζέλου υπέκρυπτε έως ένα σημείο την επιστροφή στις ρίζες του παπανδρεϊκού λόγου, σε αντιπαράθεση προς το πρόταγμα του εκσυγχρονισμού που είχε ηγεμονεύσει κατά την κυβερνητική οκταετία 1996-2004.
Ποικίλα πολιτικά συμπεράσματα μπορούν να συναχθούν από τις προηγούμενες παρατηρήσεις. Πρώτα απ’ όλα, ότι η εκλογική ήττα ενός κόμματος εξουσίας, ιδίως όταν πραγματοποιείται υπό όρους πολιτικής ταπείνωσης, όπως συνέβη για τη Nέα Δημοκρατία στις εκλογές του περασμένου Oκτωβρίου, προκαλεί την ανάγκη για αναμόχλευση και αποσαφήνιση ιδεολογικών ζητημάτων και για απομάκρυνση από ιδεολογήματα που συνδέονται στο συλλογικό φαντασιακό με την εκλογική αποτυχία. Eν προκειμένω, η πολιτική του μεσαίου χώρου καταδικάστηκε και υποχώρησε μπροστά σε μια ιδεολογία που συσπειρώνει και διεγείρει τα παραδοσιακά δεξιά αντανακλαστικά.
Πέρα από αυτό, όμως, μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι σύγχρονες κομματικές και πολιτικές αντιμαχίες δεν έχουν αποϊδεολογικοποιηθεί στον βαθμό που προβάλλουν αρκετές σχολές πολιτικής επιστήμης. Oι ψηφοφόροι δεν αποφασίζουν μόνο a la carte, ούτε ακολουθούν τυφλά τους κομματικούς μηχανισμούς ή τους επαγγελματίες της (τηλε)πολιτικής επικοινωνίας. Oσοι επαγγέλθηκαν την εξαφάνιση των ιδεολογιών από την πολιτική αρένα φαίνεται πως βιάστηκαν. Aπομένει, ωστόσο, να διαπιστωθεί σε ποιο βαθμό αυτές οι ιδεολογίες έχουν πράγματι αντίκρισμα στη σημερινή ιστορική πραγματικότητα ή συνιστούν κακέκτυπα «ψευδούς συνείδησης».

2009-12-14T05:29:00.000-08:00

ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 14.12.2009

Η δέσμη μέτρων για τη διαφάνεια και την καταπολέμηση της διαφθοράς που προανήγγειλε την προηγούμενη εβδομάδα ο υπουργός Δικαιοσύνης περιέχει ορισμένα εντυπωσιακά στοιχεία, άξια εξέτασης και σχολιασμού.
Το πρώτο μέτρο είναι η δήμευση των περιουσιακών στοιχείων τα οποία δεν έχουν περιληφθεί στη δήλωση «πόθεν έσχες» των πολιτικών και των άλλων υπόχρεων προσώπων, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Πρόκειται για εξαιρετικά αυστηρή κύρωση, με αμφίβολη δυνατότητα υλοποίησης, ιδίως αν τα περιουσιακά στοιχεία (π.χ. ακίνητα ή καταθέσεις) βρίσκονται στο εξωτερικό, ενώ ακόμη και για την Ελλάδα τίθεται θέμα σε σχέση με τη συνταγματική προστασία της ιδιοκτησίας.
Ούτως ή άλλως, όμως, η πρακτική αχρήστευση του «πόθεν έσχες» δεν οφείλεται στην ηπιότητα των προβλεπόμενων κυρώσεων, αλλά στην ανυπαρξία ελεγκτικού μηχανισμού. Μένει λοιπόν να δούμε αν και πώς θα υλοποιηθούν οι γενικόλογες εξαγγελίες του αρμόδιου υπουργού περί ενίσχυσης του τελευταίου. Το πιο αποτελεσματικό θα ήταν να ιδρυθεί ειδική Ανεξάρτητη Αρχή, να εξοπλιστεί με την απαραίτητη υλικοτεχνική υποδομή και να στελεχωθεί με εξειδικευμένο προσωπικό, αλλά κάτι τέτοιο μάλλον δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα.
Περαιτέρω, η νομοθετική πρόβλεψη της έκπτωσης από το κατεχόμενο αξίωμα όσων δημόσιων αξιωματούχων μετέχουν σε off shore εταιρείες αφενός θα είναι αντισυνταγματική αν πρόκειται για βουλευτές (αφού τα κωλύματα και τα ασυμβίβαστα γι’ αυτούς ορίζονται περιοριστικά στα άρθρα 56-57 του Συντάγματος) και αφετέρου στερείται ουσίας για τους υπουργούς, αφού ο πρωθυπουργός μπορεί να τους παύσει (άρθρο 37 παρ. 1 Συντ.) χωρίς να χρειάζεται αιτιολόγηση.
Θετικό μέτρο, από τις υπουργικές εξαγγελίες, είναι η παροχή κινήτρων (υπό μορφή της απαλλαγής τους από ποινικές κυρώσεις) σε όσους συμμετείχαν σε υποθέσεις κρατικής διαφθοράς και δίνουν πληροφορίες ικανές να οδηγήσουν στη διαλεύκανσή τους.
Το ζήτημα ωστόσο εδώ δεν είναι τόσο η έλλειψη πληροφοριών όσο μάλλον η απροθυμία ή η ατολμία της ποινικής δικαιοσύνης να αγγίξει «ευαίσθητες» υποθέσεις πολιτικής διαφθοράς.
Έτσι π.χ. στην υπόθεση Siemens υπάρχει εδώ και πολλούς μήνες απόφαση γερμανικού ποινικού δικαστηρίου (Ειρηνοδικείου Μονάχου), σύμφωνα με την οποία η εταιρεία αυτή δωροδοκούσε συστηματικά τα δύο μεγάλα ελληνικά κόμματα, με ονομαστική αναφορά στους ταμίες τους. Παρά το γεγονός ότι τούτο έλαβε ευρεία δημοσιότητα στη χώρα μας, η αρμόδια Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών ουδόλως φαίνεται να συγκινήθηκε ούτε δόθηκε οποιαδήποτε συνέχεια στο θέμα.
Το κυριότερο πρόβλημα ωστόσο είναι ότι, εκτός από το «πόθεν έσχες» των πολιτικών προσώπων, ανέλεγκτα μένουν στην πράξη και τα οικονομικά των κομμάτων. Το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο έχει θεσπισθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην εφαρμόζεται.
Αν το πολιτικό σύστημα επιθυμεί ειλικρινά την αυτοκάθαρσή του, τότε και ο έλεγχος των οικονομικών των κομμάτων πρέπει να ανατεθεί σε ειδική Ανεξάρτητη Αρχή ή στο Ελεγκτικό Συνέδριο, αφού άλλωστε αυτά λαμβάνουν και γενναιόδωρες κρατικές χρηματοδοτήσεις, πέρα από εταιρικές δωροδοκίες. Είναι ωστόσο αμφίβολο αν στην πραγματικότητα υφίσταται πολιτική βούληση για κάτι τέτοιο.

2009-12-01T01:50:00.000-08:00

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 1.12.2009

Τις τελευταίες εβδομάδες διαδραματίζεται μια απεγνωσμένη προσπάθεια της κυβέρνησης να περιορίσει το δημόσιο έλλειμμα και να αναθερμάνει την οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό επιχορηγήσεις, επιδόματα και αμοιβές για συμμετοχές σε διοικητικά συμβούλια και επιτροπές περικόπτονται, μισθοί και συντάξεις πάνω από ένα ύψος παγώνουν ή μειώνονται, οι στρατιωτικές δαπάνες συρρικνώνονται και η μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης τίθεται σε άμεση προτεραιότητα. Ταυτόχρονα εξαγγέλλεται ότι επιτέλους θα αξιοποιηθούν οι κοινοτικοί πόροι του ΕΣΠΑ για την προώθηση επενδύσεων και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας.
Πράγματι, θεωρείται αξιοπερίεργο πώς η προηγούμενη κυβέρνηση «κατόρθωσε» την περίοδο 2007-2009 να απορροφήσει κοινοτικούς πόρους σε ποσοστό μόλις 3% επί του συνόλου του ΕΣΠΑ 2007-2013, τη στιγμή που η οικονομία είχε ήδη εισέλθει σε ύφεση. Κατ ουσίαν η συγκεκριμένη επίδοση αποτελεί απτό δείγμα της παντελούς διοικητικής-οργανωτικής αναποτελεσματικότητας και της αδυναμίας της προηγούμενης κυβέρνησης να προωθήσει την αξιοποίηση των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων, δηλαδή του σημαντικότερου εργαλείου που διαθέτει η χώρα για την αναθέρμανση της οικονομίας και τον εκσυγχρονισμό του κράτους.
Ωστόσο, η μείωση των δημόσιων δαπανών και η αξιοποίηση του ΕΣΠΑ δεν επαρκούν. Κρίσιμο είναι παράλληλα να προχωρήσει η αναδιοργάνωση του κρατικού μηχανισμού και να περιοριστούν οι περιττές δαπάνες που προκαλεί η γραφειοκρατία, ιδίως οι περίπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες στις συναλλαγές του πολίτη και του επιχειρηματία με τη Δημόσια Διοίκηση. Σύμφωνα με μελέτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΟΣΑ, η εξοικονόμηση πόρων από τον περιορισμό της γραφειοκρατίας στη χώρα μας θα μπορούσε να ανέρχεται σε περίπου 3 δισ. ευρώ ετησίως, αφού σήμερα τα ανώφελα διοικητικά βάρη επιβαρύνουν με το 6,8% του ΑΕΠ, χωρίς να υπολογίζονται οι χιλιάδες χαμένες εργατοώρες. Το αντίστοιχο ποσοστό του κόστους της γραφειοκρατίας στα άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης ανέρχεται κατά μέσον όρο σε 3,5% του ΑΕΠ, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην πρώτη θέση μεταξύ αυτών, με σημαντικές επιπτώσεις για την επιχειρηματικότητα.
Η καταπολέμηση της γραφειοκρατικής σπατάλης προϋποθέτει ευρείες αναδιαρθρώσεις δημόσιων υπηρεσιών, κατάργηση άχρηστων υποχρεώσεων πληροφόρησης, απλούστευση και βελτίωση της νομοθεσίας, μετακινήσεις προσωπικού, εξορθολογισμό των μορφών παρέμβασης του κράτους στην ίδρυση και λειτουργία των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρομεσαίων που θίγονται αμεσότερα, αλλά και διαρκή αξιολόγηση του έργου της Δημόσιας Διοίκησης. Αφετηρία μιας τέτοιας μεταρρυθμιστικής πρωτοβουλίας αποτελεί η καταγραφή του οικονομικού κόστους που προκαλούν άστοχες νομοθετικές ρυθμίσεις και διοικητικές αγκυλώσεις, αποτίμηση της λειτουργίας όλων των δημόσιων υπηρεσιών και κατάργηση των διοικητικών επιβαρύνσεων που κρίνονται περιττές.
Δεν αρκεί, συνεπώς, η αξιοποίηση των «παγωμένων» κοινοτικών κονδυλίων, ούτε οι περικοπές σε αμοιβές και επιδόματα για να τονωθεί η αγορά και να τιθασευθούν τα ελλείμματα. Τη σημαντικότερη κυβερνητική πρωτοβουλία θα πρέπει να αποτελέσει, τελικά, η μεταμόρφωση του ίδιου του κρατικού μηχανισμού, που λειτουργεί σε ποικίλους τομείς ως εμπόδιο για την οικονομική ανάπτυξη, παράγοντας περιττά διοικητικά βάρη και απασχολώντας χιλιάδες υπαλλήλους σε αντιπαραγωγικές και κοστοβόρες διαδικασίες. Περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περίοδο, η ανάταξη της οικονομίας συνδέεται σήμερα επιτακτικά με τον μετασχηματισμό της Δημόσιας Διοίκησης, με γνώμονα μια νέα αντίληψη για τη σχέση κράτους, οικονομίας και κοινωνίας πολιτών.

2009-11-17T01:34:00.000-08:00

ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 17.11.2009

Το «έτος μηδέν» για το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης φαίνεται πως είναι πολύ πιο κοντά από ό,τι προβλεπόταν. Η μέρα που τα ασφαλιστικά ταμεία δεν θα μπορούν να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους -ιδίως συντάξεις και δαπάνες υγείας- δεν απέχει περισσότερο από μια πενταετία, όπως προκύπτει από πρόσφατες, έγκυρες έρευνες. Την ίδια ώρα το υψηλό έλλειμμα και το δυσθεώρητο δημόσιο χρέος καθιστούν δυσχερέστατη την κάλυψη των ελλειμμάτων του ασφαλιστικού συστήματος από τον κρατικό προϋπολογισμό, δεδομένου άλλωστε ότι πρακτικά η οικονομία τελεί ήδη σε καθεστώς επιτήρησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οι συναρμόδιοι υπουργοί Οικονομικών και Εργασίας έχουν αντιληφθεί την έκταση και την ένταση του προβλήματος. Οι μεσοπρόθεσμες δημοσιονομικές εξελίξεις συναρτώνται πρωτίστως από την αντιμετώπιση του ασφαλιστικού. Η απερίσκεπτη διαχείριση και αυτού του πεδίου από την προηγούμενη Κυβέρνηση, αλλά και οι έκνομες επιλογές της όπως τα δομημένα ομόλογα, σε συνδυασμό με τη διεθνή οικονομική κρίση, τον εκτροχιασμό όλων των οικονομικών μεγεθών και τη ραγδαία αύξηση της ανεργίας, αποκάλυψαν μια εφιαλτική πραγματικότητα. Μπροστά σε αυτά τα δεδομένα είναι επιβεβλημένο να ληφθούν άμεσα αποφάσεις για την αναδιάρθρωση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης και, ευρύτερα, των πολιτικών απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας.
Κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο το πώς θα διασωθεί η δημόσια ασφάλιση στη χώρα μας, αλλά και ποιος θα πληρώσει τις αλλαγές. Θα επιλεγεί, δηλαδή, εν μέσω ενός διαχεόμενου πανικού για το μέλλον της ασφάλισης, να εισαχθούν αυξήσεις στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, μείωση των παροχών, συρρίκνωση της αναδιανεμητικής λειτουργίας του συστήματος και αύξηση των εισφορών των εργαζομένων; Ή θα επιχειρηθεί ο εξορθολογισμός του συστήματος χωρίς μείζονες κοινωνικές επιπτώσεις; Και κατά πόσον εμφανίζεται εφικτή η δεύτερη αυτή επιλογή, χωρίς ταυτόχρονα να μεταφερθεί ακόμη μεγαλύτερη επιβάρυνση και ρίσκο στις μελλοντικές γενιές, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει ολοκληρωτικά η αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών, ως συστατικό στοιχείο συστημάτων με διανεμητικό χαρακτήρα όπως το ελληνικό;
Ωστόσο, πριν από οποιαδήποτε παραμετρική μεταβολή με μείζονες κοινωνικές επιπτώσεις, η πολιτεία οφείλει να λάβει μέτρα για να ενισχύσει τη χρηματοδοτική ικανότητα του ασφαλιστικού συστήματος, επιχειρώντας τομές σε τέσσερα επίπεδα: Πρώτον, αποτελεσματική καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής και της εισφοροαποφυγής. Δεύτερον, αξιοποίηση της περιουσίας των ασφαλιστικών φορέων, που σήμερα παρουσιάζει εξαιρετικά χαμηλή απόδοση. Τρίτον, έλεγχος των εξοργιστικών, περιττών δαπανών υγείας, που διογκώνονται από συγκεκριμένες συντεχνίες και ιδιωτικά συμφέροντα. Τέταρτον, προώθηση νέων πολιτικών απασχόλησης και εισδοχή όλων των μορφών εργασίας στην κοινωνική ασφάλιση.
Μόνον εφόσον επιτευχθεί εξορθολογισμός στη λειτουργία του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, μπορεί να θεωρηθεί πολιτικά και κοινωνικά νομιμοποιημένη οποιαδήποτε επιδείνωση της θέσης των ασφαλισμένων. Για τη συντριπτική πλειονότητα των συνταξιούχων το εισόδημά τους δεν αρκεί σήμερα για να διαβιούν με αξιοπρέπεια. Για τον διαρκώς αυξανόμενο στρατό των ανέργων η μέριμνα της πολιτείας είναι πενιχρή. Για τον μέσο εργαζόμενο το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης δεν προσφέρει πλέον καμία αίσθηση ασφάλειας. Η αξιοπιστία της νέας Κυβέρνησης δεν εξαρτάται λοιπόν αποκλειστικά από τη διαχείριση της δημοσιονομικής εκτροπής, αλλά εξίσου από τη διασφάλιση βασικών εγγυήσεων κοινωνικής προστασίας.

2009-11-03T02:11:00.000-08:00

ΟΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΡΟΣΛΗΨΕΙΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 3.11.2009

Σε μια περίοδο που η ανεργία καλπάζει και η φτώχεια έχει εγκατασταθεί πλέον σε ευρέα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας, οι συγκρούσεις που προκαλεί το ζήτημα των προσλήψεων στο Δημόσιο δεν εκπλήσσουν. Για χιλιάδες οικογένειες, εδώ και αρκετές δεκαετίες, όνειρο ζωής αποτέλεσε ο διορισμός στο Δημόσιο, ως επιλογή που διασφαλίζει αξιοπρεπή βιοπορισμό και σταθερή επαγγελματική εξέλιξη, ενδεχομένως χωρίς αυξημένες υποχρεώσεις για όσους δεν αντιλαμβάνονται, όπως θα όφειλαν, τη δημοσιοϋπαλληλία ως λειτούργημα. Πολύ περισσότερο σήμερα, που η οικονομική κρίση συρρικνώνει τις ευκαιρίες πλήρους απασχόλησης ή επιχειρηματικής πρωτοβουλίας στον ιδιωτικό τομέα, το παραδοσιακό όνειρο της «αποκατάστασης» στο Δημόσιο για μεγάλο αριθμό ικανών νέων ανθρώπων μετατρέπεται σε σανίδα σωτηρίας.
Βέβαια η πρόσληψη στο Δημόσιο δεν έπαψε να προσεγγίζεται από την ελληνική κοινωνία ως διαδικασία άρρηκτα συναρτημένη με την πολιτική διαμεσολάβηση, τα πελατειακά δίκτυα και τις κομματικές διασυνδέσεις. Σε μια πολιτεία που δεν εμπνέει καμία εμπιστοσύνη στον πολίτη, ούτε πείθει ότι είναι προσανατολισμένη στην προστασία, την εξυπηρέτηση και τη μέριμνα γι’ αυτόν, η αναμενόμενη αντίδραση δεν είναι άλλη από τη διάχυση της διαφθοράς, της ανομίας και των σχέσεων «συνενοχής» σε όλα τα επίπεδα διασταύρωσης κράτους και κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, ορθολογική επιλογή των πολιτών είναι να επιβιώσουν μετέχοντας στο παρασιτικό μοντέλο λειτουργίας του κράτους και της οικονομίας.
Ποιους χρειάζεται όμως το Δημόσιο; Πώς αξιοποιούνται όσοι τελικά προσλαμβάνονται; Πόσοι θα επέλεγαν να εργαστούν στο Δημόσιο εάν η απόδοση αξιολογούνταν και οι μισθοί προσδιορίζονταν με γνώμονα και την επίτευξη προκαθορισμένων στόχων; Πώς μπορεί να διασφαλιστεί τελικά τόσο η αξιοκρατία στο σύστημα προσλήψεων όσο και η κάλυψη των προκηρυσσόμενων θέσεων από τους κατάλληλους ανθρώπους, που αποτελούν δύο αλληλένδετα, αλλά διαφορετικά αιτήματα;
Ο νέος υπουργός Εσωτερικών επέδειξε τόλμη και αποφασιστικότητα παγώνοντας όλες τις προσλήψεις στο Δημόσιο μέχρι να θεσπιστεί ένα νομοθετικό πλαίσιο που θα αποκαθιστά, αν μη τι άλλο, την αξιοκρατία κατά την επιλογή δημοσίων υπαλλήλων. Δεκαπέντε χρόνια μετά την κορυφαία τομή που επέφερε ο «νόμος Πεπονή» και η ίδρυση του ΑΣΕΠ, απαιτείται ριζική αναδιοργάνωση του συστήματος προσλήψεων, αφού έκτοτε οι πελατειακές σχέσεις επικράτησαν πάλι, αφενός με την εισαγωγή δεκάδων εξαιρέσεων στο αρχικά αδιάβλητο νομοθετικό πλαίσιο και αφετέρου μέσω της πριμοδότησης «ημετέρων» και της κακής χρήσης των συνεντεύξεων.
Όμως κατά τη μεταβατική περίοδο προς την αξιακή ανασυγκρότηση του συστήματος προσλήψεων χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να μην αδικηθούν άνθρωποι που επένδυσαν δημιουργικά χρόνια προετοιμάζοντας την είσοδό τους στο Δημόσιο με βάση τα μέχρι σήμερα ισχύοντα, επιλέγοντας επί παραδείγματι χαμηλόμισθες θέσεις εργασίας ή μαθητείας προκειμένου να αποκτήσουν την προβλεπόμενη προϋπηρεσία, αντί να διεκδικήσουν περαιτέρω ακαδημαϊκά προσόντα, αφού μια τέτοια κατανομή στη μοριοδότηση είχε θεσπίσει το κράτος. Η αξιοκρατία και η επιλογή των καταλληλότερων αποτελούν υπέρτατα αγαθά, όμως η κατοχύρωσή τους χωρίς πρόβλεψη μεταβατικών ρυθμίσεων μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε άδικη ή αντισυνταγματική μεταχείριση, αλλά και σε περαιτέρω κλονισμό της εμπιστοσύνης του πολίτη προς το κράτος.

2009-10-21T06:23:00.000-07:00

Ο ΟΡΚΟΣ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΩΝΤΩΝ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 21.10.2009

Με αφορμή την άρνηση ορισμένων βουλευτών να δώσουν τον προβλεπόμενο από το άρθρο 59 του Συντάγματος θρησκευτικό όρκο, ετέθη ξανά το ζήτημα τι ισχύει στην περίπτωση αυτή, δηλαδή αν το Σύνταγμα επιτρέπει ή όχι σε όσους βουλευτές δεν επιθυμούν να δώσουν θρησκευτικό όρκο να αναλάβουν τις δεσμεύσεις που περιέχει η δόση του όρκου, επικαλούμενοι την τιμή και τη συνείδησή τους.
Το άρθρο 3 παρ. 3 του Κανονισμού της Βουλής ορίζει ότι αρνήσεις ή αντιρρήσεις για τη δόση του θρησκευτικού όρκου κατά το άρθρο 59 του Συντάγματος δεν επιτρέπονται, μπορούν όμως να διατυπωθούν πριν από τη δόση του όρκου επιφυλάξεις με γραπτή δήλωση που κατατίθεται στο προεδρείο της Βουλής. Στην πράξη, οι βουλευτές που δεν επιθυμούν να δώσουν θρησκευτικό όρκο παρίστανται στην αίθουσα κατά τη στιγμή της ορκωμοσίας, αλλά δεν υψώνουν το χέρι τους, δηλαδή τυπικά δεν ορκίζονται. Στη συνέχεια, όμως, υπογράφουν το πρωτόκολλo ορκωμοσίας, αφού διαφορετικά δεν μπορούν να αναλάβουν τα καθήκοντά τους, ούτε να λάβουν βουλευτική αποζημίωση.
Η προαναφερθείσα διάταξη του Κανονισμού της Βουλής που δεν επιτρέπει αρνήσεις ή αντιρρήσεις για τη δόση του θρησκευτικού όρκου έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το άρθρο 13 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει ότι η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός. Με βάση το άρθρο αυτό θα έπρεπε να γίνει δεκτό ότι οι βουλευτές που για οποιονδήποτε συνειδησιακό λόγο δεν επιθυμούν να δώσουν θρησκευτικό όρκο μπορούν να ορκιστούν με άλλον τρόπο, δηλαδή χωρίς αναφορά στην Αγία Τριάδα, αλλά με επίκληση στην τιμή και τη συνείδησή τους. Αλλιώς, δηλαδή, αν δεν τους παρασχεθεί αυτή η δυνατότητα, η διαδικασία της ορκωμοσίας παραβιάζει την ελευθερία της συνείδησής τους, όπως αποφάνθηκε και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην απόφασή του της 18ης Φεβρουαρίου 1999 (Μπουσκαρίνι κατά Σαν Μαρίνο). Το ίδιο ισχύει και για τον όρκο του Προέδρου της Δημοκρατίας κατά το άρθρο 32 παρ. 2 του Συντάγματος καθώς και για τον όρκο του πρωθυπουργού και των υπουργών, ο οποίος επιβάλλεται από την κοινή νομοθεσία.
Είναι ένα δευτερεύον και καθαρά εθιμοτυπικό ζήτημα αν στις διαδικασίες ορκωμοσίας των βουλευτών, του Προέδρου της Δημοκρατίας και των μελών της κυβέρνησης παρίστανται θρησκευτικοί λειτουργοί. Μια τέτοια παρουσία δεν απαγορεύεται, ούτε ενοχλεί, δεν είναι όμως υποχρεωτική.
Πιο σημαντικό είναι το «πολιτικό» περιεχόμενο του όρκου, ιδίως στην περίπτωση των μελών της κυβέρνησης. Ο πρωθυπουργός και τα άλλα μέλη της κυβέρνησης αναλαμβάνουν με τον όρκο τους το καθήκον να υπηρετούν αποκλειστικά το «γενικό συμφέρον του ελληνικού λαού», χωρίς ιδιωφελείς προσωπικούς ή κομματικούς υπολογισμούς. Η ανταπόκριση της συμπεριφοράς των μελών της κυβέρνησης στο κριτήριο αυτό δεν είναι μόνο ηθικά αλλά και πολιτικά κρίσιμη, όπως αποδείχθηκε με τον πλέον καταφανή τρόπο στις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου.

2009-10-20T01:50:00.000-07:00

Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΝΟΜΟ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 20.10.2009

Στις σημαντικότερες εξαγγελίες της νέας κυβέρνησης περιλαμβάνεται η ριζική αλλαγή του εκλογικού συστήματος, με την κατάθεση νομοσχεδίου σε άμεση προτεραιότητα. Είναι σημαντικό να επισημανθεί εξαρχής ότι ο εκλογικός νόμος δεν αποτελεί πλέον ένα εργαλείο στα χέρια της εκάστοτε κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, που προσαρμόζεται στα μέτρα της εκλογικής της στρατηγικής, αφού μετά τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001 οι νομοθετικές μεταβολές που εισάγονται στο εκλογικό σύστημα τίθενται σε ισχύ από τη μεθεπόμενη εκλογική αναμέτρηση, εκτός εάν κατά την ψήφισή τους συγκεντρωθεί αυξημένη πλειοψηφία των δύο τρίτων των βουλευτών, οπότε μπορούν να ισχύσουν άμεσα από τις επόμενες εκλογές. Αυτό σημαίνει ότι η πρωτοβουλία του ΠΑΣΟΚ να προχωρήσει το συντομότερο στην ψήφιση νέου εκλογικού νόμου δεν αποσκοπεί σε «ύποπτα» εκλογικά οφέλη, όπως συνέβη κατ επανάληψη πριν από το 2001, αλλά συνιστά πράγματι ένα εγχείρημα εκσυγχρονισμού των θεσμών.
Η αναγκαιότητα για αναδιάρθρωση του τρόπου εκλογής των βουλευτών και κατανομής των βουλευτικών εδρών δεν υποστηρίχθηκε πρόσφατα. Οι δυσλειτουργίες του ισχύοντος εκλογικού συστήματος έχουν από μακρού επισημανθεί κατά τον επιστημονικό και τον πολιτικό διάλογο. Το ΠΑΣΟΚ είχε θέσει προς συζήτηση ήδη πριν από δύο χρόνια την πρότασή του για ένα νέο εκλογικό σύστημα, που υιοθετεί αρκετά στοιχεία από το γερμανικό εκλογικό μοντέλο, διατηρώντας ωστόσο την πριμοδότηση του πρώτου κόμματος, προκειμένου να διευκολύνεται η ανάδειξη ισχυρών μονοκομματικών κυβερνήσεων. Ειδικότερα, η πλειονότητα των βουλευτικών εδρών, περίπου 180 έδρες, θα κατανέμεται σε μονοεδρικές περιφέρειες, ενώ οι υπόλοιπες έδρες θα προκύπτουν από την εκλογή με λίστα. Το πρώτο κόμμα θα ενισχύεται, πάντως, με έναν αριθμό περίπου 40 εδρών, αλλοιώνοντας την αναλογικότητα του συστήματος. Τα πλεονεκτήματα ενός τέτοιου μοντέλου είναι εμφανή. Πρώτα απ όλα, η συρρίκνωση του μεγέθους των εκλογικών περιφερειών θα περιορίσει τις εκλογικές δαπάνες των υποψηφίων, άρα και τις αθέμιτες εξαρτήσεις τους από κέντρα οικονομικής και επικοινωνιακής ισχύος. Επιπλέον, οι υποψήφιοι στις μονοεδρικές περιφέρειες θα τίθενται ενώπιον περίπου 60.000 εκλογέων, με αποτέλεσμα μεγαλύτερη εγγύτητα και προσιτότητα μεταξύ ψηφοφόρων και βουλευτών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ιδίως στις τεράστιες εκλογικές περιφέρειες των μητροπολιτικών κέντρων αυτή η σχέση έχει τα τελευταία χρόνια καταστεί «τηλεοπτική». Τέλος, μέσα από τους δεσμευμένους συνδυασμούς (λίστες) θα προκύψει η δυνατότητα να συμμετάσχουν στα ψηφοδέλτια πρόσωπα που δεν ήταν διατεθειμένα να εμπλακούν στο προεκλογικό παιχνίδι και, εν γένει, στην ενεργό πολιτική ζωή υπό όρους επαγγελματιών της πολιτικής.
Ωστόσο η μεγάλη πρόκληση ενός τέτοιου τύπου εκλογικού συστήματος συνίσταται στον μετασχηματισμό της λειτουργίας των πολιτικών κομμάτων. Προϋπόθεση για να μην αποτελέσει το νέο εκλογικό σύστημα μέσο περαιτέρω ενδυνάμωσης των κομματικών ηγεσιών εις βάρος του συνταγματικά κατοχυρωμένου αιτήματος της εσωκομματικής δημοκρατίας είναι η διασφάλιση ανοιχτών και διάφανων διαδικασιών ανάδειξης των υποψήφιων βουλευτών, με την ουσιαστική συμμετοχή της κομματικής βάσης. Στην αντίθετη περίπτωση, όχι μόνο θα διευρυνθεί η αναξιοπιστία των πολιτικών κομμάτων, αλλά θα συρρικνωθεί ακόμη περισσότερο η ικανότητα των βουλευτών και των Κοινοβουλευτικών Ομάδων να λειτουργούν ως αντίβαρα απέναντι στον εγγενή αυταρχισμό των κομματικών ηγεσιών και στις πρωθυπουργικές υπερεξουσίες.

2009-10-06T05:28:00.000-07:00

ΤΟ ΠΡΟΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 6.10.2009

Η απερχόμενη κυβέρνηση απέφυγε να αντιμετωπίσει, με βάση ένα συνεκτικό σχέδιο, χρόνιες παθογένειες του ελληνικού κράτους και της οικονομίας. Απέτυχε επίσης να εμπνεύσει και να οργανώσει συλλογικές μορφές λειτουργίας του πολιτικού συστήματος. Οι περίφημες «μεταρρυθμίσεις» υπήρξαν μια διαρκώς αναβαλλόμενη φούσκα, που συγκάλυπτε επικοινωνιακά την απραξία, τον κομματισμό και τη διαφθορά. Πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό στη Δημόσια Διοίκηση παρέμεινε αναξιοποίητο εξαιτίας πολιτικών διωγμών. Το επιστημονικό προσωπικό και οι ερευνητικοί οργανισμοί που θα μπορούσαν να εισφέρουν τεχνοκρατική υποστήριξη στο κυβερνητικό έργο υποκαταστάθηκαν από κομματικά στελέχη ή εταιρείες-συμβούλους με αμφίβολη τεχνογνωσία και σκοτεινές διασυνδέσεις. Οι πολιτικές επιλογές αξιολογούνταν με κριτήριο το κομματικό συμφέρον και τη διάκριση μεταξύ «ημετέρων» και «άλλων», παραβιάζοντας τις εγγυήσεις του κράτους δικαίου.
Έπειτα από πεντέμισι χρόνια κυβερνητικής αδράνειας και εν μέσω οικονομικής κρίσης, με διογκούμενες κοινωνικές προεκτάσεις, η νέα κυβέρνηση δεν διαθέτει πλέον χρονικά περιθώρια περισυλλογής και επεξεργασίας των επιβεβλημένων αποφάσεων. Πολιτικοί σχηματισμοί, επαγγελματικοί φορείς και εμπειρογνώμονες συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι περαιτέρω καθυστερήσεις σε τομείς όπως η Δημόσια Διοίκηση, η εκπαιδευτική πολιτική, το σύστημα υγείας, το ασφαλιστικό και, ιδίως, η οικονομική και φορολογική πολιτική, θα συνεπάγονταν την κατάρρευση κεντρικών πυλώνων της ελληνικής πολιτείας.
Όμως τη σημαντικότερη πρόκληση συνιστά σήμερα ο τρόπος λήψης των πολιτικών αποφάσεων καθαυτός και η διαδικασία νομιμοποίησής τους. Η αναζωογόνηση του κράτους και της οικονομίας προϋποθέτουν την ανάκτηση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας προς το πολιτικό σύστημα. Οι έρευνες κοινής γνώμης τα τελευταία χρόνια αναδεικνύουν μία διαρκώς αυξανόμενη απαξίωση των πολιτικών κομμάτων και άμεσων οργάνων του κράτους όπως η Βουλή, η κυβέρνηση και η Δικαιοσύνη. Η αναξιοπιστία των θεσμών και της πολιτικής μετατρέπει τις κυβερνήσεις σε έρμαια συντεχνιακών συμφερόντων και άδηλων κέντρων εξουσίας.
Απαιτείται, λοιπόν, η συγκρότηση μιας νέας συλλογικότητας σε όλα τα επίπεδα άσκησης της πολιτικής εξουσίας, ξεκινώντας από την ίδια την κυβέρνηση, ως συλλογικό όργανο, όπου, κατά το Σύνταγμα, πρέπει να διεξάγεται διάλογος και όχι να επικυρώνονται αποφάσεις που έχει ήδη λάβει ο εκάστοτε πρωθυπουργός-ηγεμόνας με έναν κλειστό, άτυπο κύκλο συμβούλων. Πολύ περισσότερο, κρίνεται αναγκαία η αναβάθμιση της λειτουργίας της Βουλής, ως του κορυφαίου πεδίου δημόσιας διαβούλευσης, ελέγχου της εξουσίας και δημοκρατικής νομιμοποίησης. Αναγκαία είναι, εξάλλου, η οργάνωση μιας νέας συλλογικότητας σε όλα τα επίπεδα της νομοθετικής παραγωγής, με διαδικασίες ανοιχτής διαβούλευσης, καθώς και ένας νέος ρόλος για την τοπική αυτοδιοίκηση, ως τον εγγύτερο προς τον πολίτη κρατικό μηχανισμό. Απαιτείται, τέλος, μια νέα κουλτούρα διαπραγμάτευσης σε όλα τα πεδία όπου προϋπόθεση για τη λήψη απόφασης αποτελεί η σύνθεση αντιλήψεων και συμφερόντων, όπως στις εργασιακές σχέσεις και στα πανεπιστήμια.
Μόνο σε ένα πλαίσιο συλλογικής λειτουργίας θα καταστεί εφικτή η επίτευξη τομών στο κράτος και την οικονομία, που όχι μόνο θα σχεδιαστούν και θα θεσπιστούν, αλλά και θα εφαρμοστούν αποτελεσματικά. Άλλωστε, αυτή ακριβώς η νέα συλλογικότητα συνιστά τον πυρήνα της έννοιας της συμμετοχικής δημοκρατίας, την οποία οραματίζεται ο νέος πρωθυπουργός.

2009-09-29T05:25:00.000-07:00

Η ΕΥΡΩΠΗ ΜΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ (;)
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 29.9.2009

Πριν από μερικές μέρες επανεξελέγη ο κ. Ζοζέ Μπαρόζο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. με την απόλυτη πλειοψηφία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Προφανώς ο κ. Μπαρόζο ψηφίστηκε όχι μόνο από την Πολιτική Ομάδα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στην οποία ανήκει, αλλά και από αρκετούς Ευρωβουλευτές της Ευρωπαϊκής Σοσιαλιστικής Ομάδας. Ο Πρωθυπουργός της Βρετανίας κ. Γκόρντον Μπράουν, αρχηγός του Εργατικού Κόμματος, το οποίο μετέχει στην Ευρωπαϊκή Σοσιαλιστική Ομάδα, δήλωσε ότι πρόκειται για μια πολύ καλή επιλογή.

Οι Έλληνες ευρωβουλευτές που ανήκουν στο ΠΑΣΟΚ, το οποίο επίσης μετέχει στην Ευρωπαϊκή Σοσιαλιστική Ομάδα δεν ψήφισε τον κ. Μπαρόζο γιατί η πολιτική του ως Προέδρου της Ε.Ε. από το 2004 και οι δεσμεύσεις του ως υποψηφίου για τη θέση αυτή, κρίθηκαν και είναι πραγματικά συντηρητικές σε μια σειρά ζητημάτων όπως: η αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, η καταπολέμηση της ανεργίας, η διασφάλιση δημοσίων υπηρεσιών καθολικής πρόσβασης κ.ά.

Βεβαίως μέσα στο προεκλογικό κλίμα που επικρατεί στη χώρα μας, το κορυφαίο αυτό ευρωπαϊκό πολιτικό γεγονός πέρασε σχεδόν απαρατήρητο. Είναι αλήθεια ,ωστόσο, ότι ακόμη και ο ενδιαφερόμενος πολίτης νοιώθει εντελώς αποπροσανατολισμένος παρακολουθώντας την ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή, όπου τα συγγενή πολιτικά κόμματα των χωρών- μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία αποτελούν τις Ευρωπαϊκές Πολιτικές Ομάδες, δεν μπορούν να συμφωνήσουν ούτε στην επιλογή του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Είναι μάλλον βέβαιο ότι αν συνεχισθεί ο σημερινή κατάσταση, όπου δεν φαίνεται να υπάρχει προοπτική για σαφείς ιδεολογικά πολιτικές επιλογές σε ευρωπαϊκό επίπεδο και συνεπώς για σαφείς πολιτικές αντιπαραθέσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ( με κορυφαίο παράδειγμα την απουσία τέτοιων αντιπαραθέσεων για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης βλ. Ελευθεροτυπία 28.3 .2009), οι ευρωπαίοι πολίτες δεν πρόκειται να ενδιαφερθούν για την Ευρώπη πράγμα που φαίνεται από την όλο και μικρότερη συμμετοχή τους στις Ευρωεκλογές.

Το ζήτημα βεβαίως είναι ότι το 80% περίπου των αποφάσεων που αφορούν στη ζωή των ευρωπαίων πολιτών λαμβάνονται άμεσα ή έμμεσα στις Βρυξέλλες και προφανώς διαφεύγουν από τον πολιτικό έλεγχο και τη δημοκρατική λογοδοσία, πράγμα που δεν θα έπρεπε να συμβαίνει σε μια δημοκρατική πολιτεία.

Επιπλέον είναι φανερό ότι, πέρα από το προαναφερόμενο έλλειμμα δημοκρατίας, και ίσως εξαιτίας του , όλες οι διαδικασίες της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, μετά την επίτευξη της Νομισματικής Ένωσης και τη μεγάλη Διεύρυνση, έχουν εξασθενήσει και σχεδόν τελματωθεί από έλλειψη πολιτικής βούλησης αλλά και ουσιαστικού ενδιαφέροντος από την πλευρά των ευρωπαίων πολιτών. Φαίνεται να επικρατούν εκείνες οι δυνάμεις που ωθούν τις ευρωπαϊκές πολιτικές να χαλαρώνουν σταδιακά και να κινούνται μεταξύ της Επικουρικότητας και της Μεθόδου Ανοικτού Συντονισμού, με απώτερη επιδίωξη την επανεθνικοποίηση και τον περιορισμό των δαπανών του Κοινοτικού Προϋπολογισμού.
Αν οι εξελίξεις αυτές επιβεβαιωθούν, η Ελλάδα μπορεί να αποδειχθεί πολλαπλά ζημιωμένη διότι: Πρώτο, η χαλάρωση της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης περιορίζει τους πόρους για την ΚΑΠ και τις πολιτικές της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, από τις οποίες η χώρα μας είχε και έχει οικονομικά οφέλη, και δεύτερο, ίσως σημαντικότερο ,η αποδυνάμωση της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εξασθενίζει τις εκσυγχρονιστικές επιδράσεις της σ’ ολόκληρη την ελληνική οικονομία, την κοινωνία και το πολιτικό σύστημα της χώρας μας, ενώ ταυτόχρονα υποβαθμίζει την γεωπολιτική της θέση της χώρας μας στην περιοχή.
Τα τελευταία χρόνια η σημερινή Κυβέρνηση δεν έδειξε να ασχολείται με τα ζητήματα αυτά. Ευτυχώς στο ΠΑΣΟΚ υπάρχει σοβαρός προβληματισμός. Όμως, στον τρέχοντα προεκλογικό διάλογο δεν υπάρχει χώρος για ευρωπαϊκά θέματα παρά μόνο για τους περιορισμούς που θέτει το Σύμφωνο Σταθερότητας της ΟΝΕ στην αύξηση των δημόσιων δαπανών.

2009-09-23T06:45:00.000-07:00

ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 23.9.2009

Η στρατηγική της Νέας Δημοκρατίας για τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου εξαντλείται βασικά στην επιδίωξη να πεισθεί το εκλογικό σώμα ότι το πολιτικό πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ είναι αόριστο και ανεφάρμοστο.
Άλλωστε δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει από την πλευρά του κυβερνώντος κόμματος μια άλλη στρατηγική για την απόσπαση της ψήφου των πολιτών, αφού δεν έχει να επικαλεσθεί κάποια θετικά πεπραγμένα, για τα οποία θα άξιζε να λάβει μια νέα εντολή από το εκλογικό σώμα. Ωστόσο, όπως όλα δείχνουν, η μάχη των εκλογών της 4ης Οκτωβρίου δεν θα κριθεί με βάση την πολιτική που διακηρύσσει η Νέα Δημοκρατία ή το ΠΑΣΟΚ κατά την προεκλογική εκστρατεία, αλλά με βάση το προηγούμενο κυβερνητικό έργο της Νέας Δημοκρατίας, το οποίο είναι το μόνο δεδομένο που μπορούν με βεβαιότητα να αξιολογήσουν οι πολίτες-εκλογείς. Εξάλλου είναι αμφίβολο αν τα πολιτικά προγράμματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στον εκλογικό ανταγωνισμό. Όχι μόνο επειδή οι πολίτες δεν μπορούν εύκολα, ούτε έχουν τον χρόνο ή το ενδιαφέρον να εκτιμήσουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που έχουν γι’ αυτούς τα πολιτικά προγράμματα των κομμάτων, αλλά κυρίως διότι έχει καταστεί πλέον πολύ δύσκολο, σε μια εποχή που οι κυβερνήσεις καλούνται καθημερινά να διαχειρίζονται κρίσεις κάθε είδους, να υπάρξει ένα προκαθορισμένο και αμετάβλητο πολιτικό πρόγραμμα.
Έτσι, τελικά, η ψήφος στις γενικές βουλευτικές εκλογές, ιδίως στα δικομματικά πολιτικά συστήματα, δεν εμπεριέχει τόσο έναν προληπτικό «υπολογισμό» του ψηφοφόρου για τη μελλοντική του ωφέλεια από την πολιτική της επόμενης κυβέρνησης όσο μια αναδρομική «κρίση» για το έργο της προηγούμενης κυβέρνησης. Αν η κρίση αυτή είναι αρνητική, ένας σημαντικός αριθμός ψηφοφόρων μετακινείται από το κυβερνών κόμμα στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης και αυτό αρκεί συνήθως για να του δώσει την εκλογική νίκη.
Απ’ ό,τι φαίνεται, αυτό που θα μετρήσει περισσότερο στις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου είναι το διάχυτο αίσθημα στην ελληνική κοινωνία -το οποίο καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις, αλλά θα μπορούσε να γίνει αντιληπτό και χωρίς αυτές- ότι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας αποδείχθηκε αναποτελεσματική σε όλα τα πεδία των δημοσίων πολιτικών και ιδίως στη διαχείριση των κρίσεων που έχουν πλέον καταστεί στοιχείο της καθημερινότητας, και εκτός αυτού ότι δεν μπόρεσε ή δεν θέλησε να γίνει κυβέρνηση όλων των πολιτών, δηλαδή αποδείχθηκε ανίκανη να υπηρετήσει το γενικό συμφέρον.
Αυτό το τελευταίο είναι ίσως και το πιο καθοριστικό για την έκβαση της εκλογικής αναμέτρησης. Επί των ημερών της Νέας Δημοκρατίας, η οποία είχε υποσχεθεί, μεταξύ άλλων, και την «επανίδρυση του κράτους», ζήσαμε την αποθέωση του «κομματικού κράτους», το οποίο σε αυτό το ανώτερο και τελευταίο στάδιό του λειτούργησε ως ένα κλειστό κύκλωμα προνομίων προς όφελος όχι τόσο των ψηφοφόρων του κυβερνώντος κόμματος όσο μιας στενής ομάδας κυβερνητικών και κρατικών αξιωματούχων, καθώς και των ακολούθων τους, των φίλων τους και των συγγενών τους. Έτσι, αυτό που ιδιωτικοποιήθηκε επί των ημερών της Νέας Δημοκρατίας δεν ήταν το κράτος, αλλά η πολιτική.

2009-09-22T02:41:00.001-07:00

Η ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 22.9.2009

Το αποτέλεσμα κάθε εκλογικής αναμέτρησης, στο πλαίσιο ενός συστήματος πλειοψηφικού δικομματικού κοινοβουλευτισμού, διαμορφώνεται κυρίως με γνώμονα δύο βασικές συνιστώσες: Αφενός τον βαθμό επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας της εκάστοτε κυβέρνησης και αφετέρου την ένταση της ελπίδας και των προσδοκιών που εμπνέουν οι αντιμαχόμενοι κομματικοί σχηματισμοί. Μια ευρεία εκλογική νίκη του ενός ή του άλλου κόμματος εξουσίας αποτελεί, κατά κανόνα, παράγωγο συνδυαστικής επενέργειας των δύο αυτών στοιχείων, δηλαδή της διάψευσης προσδοκιών ή και της οργής που προκαλεί μια παράταξη, συνήθως η κυβερνώσα, και ταυτόχρονα του κύματος ελπίδας που γεννούν ο προγραμματικός λόγος, τα πρόσωπα και οι επαγγελλόμενες πολιτικές της αντίπαλης κομματικής δύναμης. Από την άλλη πλευρά, η απογοήτευση απέναντι και στα δύο κόμματα εξουσίας συνεπάγεται την ενίσχυση των μικρών κομμάτων, που εκφέρουν κατά βάση έναν καταγγελτικό ή ενίοτε και αντισυστημικό λόγο.
Συντριπτικές νίκες, κατά τα 35 χρόνια της Γ Ελληνικής Δημοκρατίας, πέτυχαν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής το 1974, εκφράζοντας την απαίτηση για αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών, και ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1981, με την προσδοκία της Αλλαγής. Με καθαρές νίκες επικράτησαν ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης το 1989-90, με την επαγγελία της «Κάθαρσης», ο Κώστας Σημίτης το 1996 με το αίτημα του εκσυγχρονισμού, αλλά και ο Κώστας Καραμανλής το 2004, με σύνθημα τον πόλεμο κατά της «διαπλοκής» και την «επανίδρυση» του κράτους. Σε όλες τις προηγούμενες χρονικές περιόδους το διακύβευμα ήταν διαυγές και η ελπίδα στην ελληνική κοινωνία ισχυρή.
Στις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου η επικράτηση του ΠΑΣΟΚ, την οποία προαναγγέλλουν οι δημοσκοπήσεις, βασίζεται στην απογοήτευση από πεντέμισι άγονα χρόνια κεντροδεξιάς διακυβέρνησης, που σημαδεύτηκαν από ακραία κρούσματα διαφθοράς, πολιτικού αμοραλισμού και νωχελικότητας στην άσκηση εξουσίας, από μη αναστρέψιμες περιβαλλοντικές καταστροφές και επιδείνωση όλων των κοινωνικών και οικονομικών δεικτών. Όμως η ελπίδα που εμπνέει το κόμμα της Κεντροαριστεράς, όπως άλλωστε όλα τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στην Ευρώπη, εμφανίζεται περιορισμένη. Η διεθνής οικονομική κρίση δεν επιτρέπει βάσιμες προσδοκίες για βελτίωση των όρων διαβίωσης για τα μεσαία και χαμηλά κοινωνικά στρώματα. Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία δεν πείθει πλέον ότι διαθέτει τα πολιτικά εργαλεία για να διασφαλίσει τα κοινωνικά δικαιώματα των πολιτών και ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης και συνθηκών απασχόλησης για όλους. Το κοινωνικό κράτος, ως προνομιακό πεδίο πολιτικής για την Κεντροαριστερά και την Αριστερά, συνεχίζει σταδιακά να καταρρέει.
Στη μάχη της 4ης Οκτωβρίου κυριαρχεί ο φόβος για το χειρότερο. Το ΠΑΣΟΚ πέτυχε κατά τον τελευταίο χρόνο να πείσει ότι αποτελεί ένα συλλογικό υποκείμενο με σταθερό κέντρο εξουσίας και συνεκτικό λόγο. Όμως το φορτίο ελπίδας που φέρει παραμένει χαμηλό. Η σημαντική εκλογική διαφορά που αποτυπώνουν οι δημοσκοπήσεις μεταξύ ΠΑΣΟΚ και Νέας Δημοκρατίας εκφράζει πρωτίστως την αποδοκιμασία απέναντι σε μια αποτυχημένη κυβέρνηση, αλλά και την απομάκρυνση μιας κρίσιμης μάζας ψηφοφόρων από την παραπαίουσα «ανανεωτική» Αριστερά. Η Κεντροαριστερά δεν θα κυβερνήσει, συνεπώς, με κατοχυρωμένη τη δύναμη της ελπίδας. Η εμπιστοσύνη και η ανάταση που προσδοκά η ελληνική κοινωνία και οικονομία μένει να κατακτηθούν εκ των υστέρων, ως αποτέλεσμα μιας δίκαιης, αποτελεσματικής και συλλογικής κυβερνητικής πολιτικής.

2009-09-09T01:35:00.000-07:00

ΠΡΟΩΡΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 9.9.2009

Τα δύο άρθρα του Συντάγματος που επιτάχυναν τις πολιτικές εξελίξεις, δηλαδή το άρθρο 32 Συντ., το οποίο ορίζει τα σχετικά με την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας και προβλέπει την υποχρεωτική διάλυση της Βουλής και τη διενέργεια γενικών βουλευτικών εκλογών μετά την τρίτη άκαρπη ψηφοφορία, και το άρθρο 412 Συντ., το οποίο προβλέπει τη διάλυση της Βουλής με πρωτοβουλία της Κυβέρνησης και αποτέλεσε -όπως και το 2007- τη συνταγματική δίοδο για την προκήρυξη πρόωρων εκλογών, έχουν ένα κοινό στοιχείο: μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις πολιτικές δυνάμεις και ιδίως από τα δύο μεγάλα κόμματα ως μέσα για την επίτευξη των πολιτικών τους στόχων.
Το άρθρο 412 Συντ., όπως διαμορφώθηκε από τον αναθεωρητικό νομοθέτη του 1986, καθιερώνει τη διάλυση της Βουλής «αλά αγγλικά», δηλαδή δίνει τη δυνατότητα στην Κυβέρνηση να επιλέξει ελεύθερα τον χρόνο των εκλογών, με σκοπό τη διατήρηση ή την ενίσχυση του κυβερνώντος κόμματος ή ενδεχομένως -όταν η εκλογική του ήττα φαίνεται πολύ πιθανή- την αποφυγή μιας δραματικής συρρίκνωσής του. Υποτίθεται ότι η Κυβέρνηση θα πρέπει να επικαλεσθεί ως δικαιολογητική περίσταση την ανάγκη αντιμετώπισης εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας και ότι δεν επιτρέπεται η επίκληση του ίδιου θέματος για τη διάλυση της νέας Βουλής. Από τη στιγμή όμως που ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν έχει το δικαίωμα να ελέγξει αν πρόκειται για πραγματικό ή κατασκευασμένο εθνικό θέμα ή αν το ίδιο θέμα ήταν η αιτία και για τη διάλυση της προηγούμενης Βουλής, είναι φανερό ότι το άρθρο 412 Συντ. δεν μπορεί, από μόνο του, να εμποδίσει τη χρησιμοποίησή του από την Κυβέρνηση ως «όπλο» εναντίον της αντιπολίτευσης, με κίνδυνο φυσικά να λειτουργήσει ως μπούμερανγκ εναντίον της ίδιας της Κυβέρνησης.
Το ίδιο ισχύει και για το άρθρο 32 Συντ. Από νομική άποψη το άρθρο αυτό επιτάσσει η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας να γίνει με μία -οποιαδήποτε- από τις πλειοψηφίες που διαδοχικά ορίζει: από την πλειοψηφία των δύο τρίτων κατά την πρώτη ψηφοφορία στη θητεύουσα Βουλή μέχρι τη σχετική πλειοψηφία κατά την τρίτη ψηφοφορία στη νέα Βουλή. Αν υπάρχουν σοβαρές, σταθερές και αντικειμενικές ενδείξεις ότι η θητεύουσα Βουλή έχει απολέσει την αντιπροσωπευτικότητά της, η αξιωματική αντιπολίτευση, επικαλούμενη την υπέρτατη αρχή του Συντάγματος, δηλαδή την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, η οποία υπαγορεύει, μεταξύ άλλων, τη μεγαλύτερη δυνατή ανταπόκριση μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων, έχει μια επαρκή πολιτικο-συνταγματική δικαιολογία για να αμφισβητήσει τη νομιμοποίηση της θητεύουσας Βουλής να εκλέξει Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Όπως και στην περίπτωση της «κυβερνητικής» διάλυσης της Βουλής, έτσι και στην περίπτωση αυτήν, υπάρχει ασφαλώς ένας κομματικός υπολογισμός πίσω από μια τέτοια απόφαση.
Ωστόσο, οι κομματικοί υπολογισμοί αποτελούν, σε μια «δημοκρατία των κομμάτων», φυσιολογικό στοιχείο του ελεύθερου πολιτικού ανταγωνισμού. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι ότι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο η πρόωρη διάλυση της Βουλής δίνει τον λόγο στον λαό.

2009-09-08T00:51:00.000-07:00

ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΜΙΑ ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 8.9.2009

Η μεγαλύτερη πρόκληση μπροστά στην οποία θα τεθεί η επόμενη κυβέρνηση, μετά τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου, είναι ο μετασχηματισμός του κράτους και της δημόσιας διοίκησης. Μία από τις κεντρικές, αν όχι η κορυφαία μεταρρυθμιστική εξαγγελία της Νέας Δημοκρατίας το 2004 ήταν η περίφημη «επανίδρυση» του κράτους, για την οποία δεσμεύτηκαν τεράστιοι κοινοτικοί πόροι από το ΕΣΠΑ, στο πλαίσιο του προγράμματος «Διοικητική Μεταρρύθμιση». Ωστόσο, αυτές οι εξαγγελίες έμειναν στα χαρτιά. Οι κοινοτικοί πόροι έμειναν αναξιοποίητοι. Το κράτος παρουσιάζει σε πολλούς τομείς εικόνα διάλυσης, αναξιοκρατίας, ακραίας διαφθοράς ή και αποσύνθεσης, με τεράστιες επιπτώσεις για την καθημερινότητα των πολιτών, αλλά και για την ίδια τους την ασφάλεια, όπως απέδειξαν κατ’ εξοχήν οι καταστροφικές πυρκαγιές τα δύο τελευταία χρόνια.
Αξιολογώντας τις παθογένειες της δημόσιας διοίκησης διαχρονικά, βασική διαπίστωση αποτελεί ότι η δημόσια γραφειοκρατία αναπτύχθηκε κατά τρόπο υπερτροφικό, πελατειακό και αναποτελεσματικό, αποτυγχάνοντας να αντισταθεί στην υπερπολιτικοποίηση, ενώ οι λειτουργικές της ατέλειες, η χαμηλή ποιότητα των κανονιστικών ρυθμίσεων και των παρεχόμενων υπηρεσιών, των μηχανισμών ελέγχου και του ανθρώπινου δυναμικού μετέτρεψαν εντέλει τη διοίκηση από ατμομηχανή σε τροχοπέδη για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας και της κοινωνίας. Αυτές τις παθογένειες οξύνει ο γραφειοκρατικός δυϊσμός της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, γεγονός που οδήγησε στη θεμελίωση ενός ιδιότυπου, μη ορθολογικού και με περιορισμένη προβλεψιμότητα και λογοδοσία διοικητικού μηχανισμού.
Οι κυριότερες αλλαγές στις οποίες πρέπει να προχωρήσει η νέα κυβέρνηση έχουν ως αφετηρία την αναδιοργάνωση της ίδιας της λειτουργίας της κυβέρνησης σε ένα μικρό και ευέλικτο σχήμα με επιτελικό ρόλο. Εξίσου αναγκαία με την ενίσχυση του επιτελικού και ρυθμιστικού ρόλου του κράτους είναι η αναβάθμιση της ποιότητας των κανονιστικών ρυθμίσεων, αφού η πολυνομία, η κακονομία και η συνακόλουθη ανομία, σε συνάρτηση με την πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων μεταξύ των επιπέδων της διοίκησης, προκαλούν δυσχέρειες στον πολίτη και εστίες αδιαφάνειας και διαφθοράς. Απαιτείται, επίσης, η διασφάλιση της αξιοκρατίας και της αποτελεσματικότητας, καθώς και η αναβάθμιση και η συνεχής αξιολόγηση του ανθρώπινου δυναμικού. Τέλος, είναι πλέον επιβεβλημένο να εισαχθεί η μέτρηση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των δημόσιων υπηρεσιών, αξιοποιώντας σύγχρονα εργαλεία της διοικητικής επιστήμης. Ασφαλώς αυτές οι αλλαγές συνδέονται άρρηκτα με την εμπέδωση μιας νέας διοικητικής κουλτούρας, που προϋποθέτει πρώτα απ’ όλα ένα νέο ήθος πολιτικής ηγεσίας.
Απαιτείται, λοιπόν, μια θεσμική επανάσταση στη δημόσια διοίκηση, με τη συμμετοχή και τη συναίνεση των πολιτών και προς χάριν της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας. Η αναδιοργάνωση της ελληνικής δημόσιας διοίκησης αποτελεί προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη, την ενδυνάμωση του κοινωνικού κράτους και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των κοινωνικών μεταβιβάσεων, για την περιβαλλοντική και πολιτική προστασία, εντέλει για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή όλων των επιμέρους δημόσιων πολιτικών. Τα νέα προβλήματα και οι ανάγκες που καλείται να αντιμετωπίσει το κράτος μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο από μια νέα δημόσια διοίκηση, η συγκρότηση της οποίας δεν αποτελεί ουτοπία, αλλά είναι σήμερα εφικτή όσο και αναγκαία.

2009-09-07T00:53:00.000-07:00

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 7.9.2009

Το άρθρο 41 παρ. 2 του Συντάγματος προβλέπει ότι «ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διαλύει τη Βουλή με πρόταση της κυβέρνησης... για ανανέωση της λαϊκής εντολής, προκειμένου να αντιμετωπιστεί εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας». Ο Πρόεδρος, όπως προκύπτει από την οριστική διατύπωση της συνταγματικής αυτής διάταξης («διαλύει» και όχι «μπορεί να διαλύσει»), έχει υποχρέωση να δεχθεί τη σχετική πρόταση της κυβέρνησης, χωρίς καν να εξετάσει αν υφίσταται εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Κατά συνέπεια, το τι συνιστά τέτοιο θέμα και τι όχι καταλήγει να έχει θεωρητικό μόνο ενδιαφέρον.
Η πρόταση ωστόσο, σύμφωνα με το Σύνταγμα, προέρχεται από την κυβέρνηση ως συλλογικό όργανο και όχι ατομικά από τον πρωθυπουργό (ή, πολύ περισσότερο, από τον αρχηγό του κυβερνώντος κόμματος). Γι’ αυτόν τον λόγο η διάλυση της Βουλής και η διεξαγωγή πρόωρων εκλογών, την οποία εξήγγειλε ο πρωθυπουργός με τηλεοπτικό διάγγελμά του προς τον ελληνικό λαό στις 2 Σεπτεμβρίου 2009, συνιστά καταστρατήγηση του Συντάγματος.
Στην πραγματικότητα τη Βουλή δεν τη διέλυσε ούτε ο τυπικά αρμόδιος Πρόεδρος της Δημοκρατίας ούτε η ουσιαστική αρμόδια κυβέρνηση, αλλά ο αναρμόδιος πρωθυπουργός, με προσωπική του απόφαση. Το γεγονός ότι την επομένη, 3 Σεπτεμβρίου, πραγματοποιήθηκε μια ολιγόλεπτη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, η οποία επικύρωσε τυπικά την ειλημμένη και διακηρυγμένη απόφαση αυτή του πρωθυπουργού, δεν αλλάζει την παραπάνω πραγματικότητα.
Το πιο εξοργιστικό στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι ότι από αρκετές ημέρες νωρίτερα μεγάλος αριθμός υπουργών είχε ταχθεί, με δημόσιες δηλώσεις, κατά της διάλυσης της Βουλής και της διεξαγωγής πρόωρων εκλογών. Κατ’ ουσία δηλαδή η πλειοψηφία της κυβέρνησης δεν ήθελε τις πρόωρες εκλογές και πειθαναγκάστηκε να τις προτείνει, συμμορφούμενη προς τη θέληση του πρωθυπουργού.
Ολα αυτά αποτελούν ακόμη μία απόδειξη για το πόσο επιφανειακή και προσχηματική έχει καταντήσει να είναι η λειτουργία των συνταγματικών θεσμών στη σημερινή Ελλάδα. Ο πρωθυπουργός είναι ο απόλυτος άρχων της κυβέρνησης, όχι επειδή είναι πρωθυπουργός, αλλά επειδή είναι ο κληρονομικός ηγεμόνας του κυβερνώντος κόμματος, τα στελέχη του οποίου διατελούν σε σχέση υποτέλειας προς αυτόν. Ετσι, ακόμα και υπουργοί που έχουν δημόσια εκφραστεί αρνητικά για τις πρόωρες εκλογές, αναγκάζονται να τις προσυπογράψουν, γελοιοποιώντας όχι μόνο τους εαυτούς τους, αλλά -αυτό είναι το χειρότερο- και τον θεσμικό τους ρόλο.
Κάτω από τη λεπτή επιφάνεια της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας μετά βίας κρύβεται η μεσαιωνική πολιτική πραγματικότητα της αιρετής μοναρχίας, όπου στην εξουσία εναλλάσσονται οι κληρονομικοί ηγεμόνες μαζί με έναν συρφετό υποτελών του καθενός τους. Ο ρόλος του θεωρητικά κυρίαρχου λαού περιορίζεται στην επιλογή του ενός ή του άλλου από τους δύο αυτούς σχηματισμούς, οι οποίοι, αν και εμφανίζονται ως πολιτικά κόμματα, κατά βάθος είναι οικογενειακές επιχειρήσεις που εμπορεύονται ψευδαισθήσεις δημοκρατίας με σκοπό το κέρδος. Η πολιτική, η οικονομική και η κοινωνική προοπτική της χώρας όχι μόνο δεν βελτιώνεται, αλλά διαρκώς σκοτεινιάζει.

2009-08-26T01:46:00.001-07:00

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΚΡΙΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 26.8.2009

Όπως έχει σωστά παρατηρηθεί, στη σημερινή εποχή «ο πραγματικά δημόσιος χώρος είναι ο χώρος των μεγάλων κινδύνων» και το κράτος γίνεται αντιληπτό, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, «ως διαχειριστής των κρίσεων, δηλαδή ως εγγυητής ασφάλειας... από την προστασία της ζωής και της περιουσίας απέναντι στο έγκλημα, απέναντι στην πυρκαγιά, απέναντι στον σεισμό ή σε οποιαδήποτε άλλη ανθρώπινη ή φυσική απειλή, μέχρι την ομαλή λειτουργία της αγοράς...». (Ευ. Βενιζέλος, Το μέλλον της δημοκρατίας και η αντοχή του Συντάγματος, 2003, Αθήνα, Εκδ. Πόλις, σελ. 43).
Δεν είναι έτσι τυχαίο ότι και η σύγχρονη συνταγματική σκέψη προσανατολίζεται πλέον όχι μόνο προς το ιδεώδες της ελευθερίας αλλά και προς το ιδεώδες της ασφάλειας και προβάλλει ως θεμελιώδες καθήκον του κράτους την προστασία του πολίτη από κάθε είδους κοινωνικούς, τεχνολογικούς, περιβαλλοντικούς, υγειονομικούς ή εγκληματικούς κινδύνους. Μάλιστα, σε ορισμένα Συντάγματα, όπως το ελληνικό, η προστατευτική λειτουργία του κράτους απέναντι σε τέτοιους κινδύνους τυποποιείται και ως συνταγματικό καθήκον. Αυτό είναι, μεταξύ άλλων, το νόημα του άρθρου 25 παρ. 1 εδ. β του Συντάγματός μας, το οποίο ορίζει ότι όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η εκπλήρωση του καθήκοντος αυτού έχει καταστεί πλέον βασικό κριτήριο της πολιτικής και συνταγματικής αξιολόγησης της ικανότητας των κυβερνήσεων να υπηρετούν το «γενικό καλό», το οποίο στην περίπτωση των οικολογικών κρίσεων περιλαμβάνει και τα δικαιώματα των μελλοντικών γενεών. Είχε γίνει ήδη φανερό από τις πυρκαγιές της Πελοποννήσου το 2007 ότι η κυβέρνηση της ΝΔ δεν ανταποκρίνεται με επάρκεια στην αντιμετώπιση τέτοιων κινδύνων. Το εκλογικό σώμα δεν της καταλόγισε τότε πολιτική ευθύνη, δίνοντας στον Κ. Καραμανλή, -σε αυτόν κυρίως- μια δεύτερη εντολή. Οι φετινές πυρκαγιές που κατέκαυσαν τα δάση της Βορειανατολικής Αττικής έδειξαν ότι η κυβέρνηση της ΝΔ δεν βελτίωσε σε τίποτε τις επιδόσεις της στον τομέα αυτόν.
Σωστά έχει δοθεί ιδιαίτερη σημασία στο «λάθος εκτίμησης» των επιτελών του Πυροσβεστικού Σώματος σχετικά με την επικινδυνότητα της πυρκαγιάς που εκδηλώθηκε το βράδυ της Παρασκευής στη χαράδρα του Γραμματικού και από την οποία ξεκίνησε το μεγάλο κακό. Υπήρξαν όμως και «λάθη πολιτικής» που έχουν να κάνουν με την έλλειψη του απαραίτητου αριθμού πυροσβεστικών αεροπλάνων, την οργάνωση και τον ρόλο της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, την ανεπαρκή κρατική χρηματοδότηση των εθελοντικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στην πρόληψη και κατάσβεση δασικών πυρκαγιών, τη μη ενίσχυση του Πυροσβεστικού Σώματος, μολονότι αυτό έχει πλέον και την ευθύνη της δασοπυρόσβεσης. Θα ήταν λοιπόν ανεπίτρεπτη η αναζήτηση καθώς και ο καταλογισμός ευθυνών μόνο στο επίπεδο των διοικητικών οργάνων. Άλλωστε, στο ελληνικό συνταγματικό-διοικητικό σύστημα τα πολιτικά όργανα -δηλαδή οι υπουργοί- έχουν άμεση πολιτική ευθύνη ακόμη και για τα «λάθη διαχείρισης» των υφισταμένων τους οργάνων. Ωστόσο, η φετινή καταστροφή υπερβαίνει το επίπεδο της υπουργικής ευθύνης. Σε περιπτώσεις σαν κι αυτήν ανακύπτει ζήτημα πολιτικής ευθύνης του ίδιου του πρωθυπουργού.

2009-08-25T01:50:00.000-07:00

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 25.8.2009

Ας παραδεχτούμε επιτέλους ότι η μεταναστευτική πολιτική στη χώρα μας, από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα, έχει αποτύχει παταγωδώς σε όλα τα επίπεδα. Κατ αρχάς η πολιτεία έχει αποτύχει να ελέγξει τα διογκούμενα κύματα αντικανονικών μεταναστών που εκβάλλουν καθημερινά στην ελληνική επικράτεια. Εχει, επίσης, αποτύχει να υποδεχθεί σε στοιχειωδώς ανθρώπινες συνθήκες τους εξαθλιωμένους πολιτικούς πρόσφυγες και οικονομικούς μετανάστες.
Εχει αποτύχει να συγκροτήσει σοβαρούς μηχανισμούς αξιολόγησης κάθε ατομικής περίπτωσης, να χορηγήσει άσυλο σε εκείνους που κατά το Σύνταγμα το δικαιούνται και να οργανώσει αξιόπιστες λύσεις για την επαναπροώθηση στις χώρες προέλευσης ή σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης όσων προβλέπονται από διεθνείς και κοινοτικές ρυθμίσεις. Εχει αποτύχει να θεσπίσει ένα ορθολογικό σύστημα νομιμοποίησης και αξιοποίησης των μεταναστών, ώστε να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη από τη συμμετοχή τους στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Εχει αποτύχει ακόμα και να μετρήσει πόσοι είναι σήμερα οι νόμιμα και πόσοι οι παράνομα διαμένοντες μετανάστες στη χώρα μας, αφού οι διάσπαρτες συναρμόδιες διοικητικές υπηρεσίες δεν έχουν καταλήξει σε κοινά αποτελέσματα.
Ταυτόχρονα η ελληνική κοινωνία σταδιακά έχει αναπτύξει ρατσιστικά και ξενοφοβικά χαρακτηριστικά, ξεχνώντας ότι μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες η Ελλάδα αποτελούσε χώρα μαζικής εκροής μεταναστών. Αυτή η κοινωνία κατά πλειοψηφία φαίνεται ότι πλέον επιδοκιμάζει, ρητά ή σιωπηρά, τις βάναυσες «επιχειρήσεις - σκούπα», αποδέχεται το τεκμήριο επικινδυνότητας που σε πολλές περιπτώσεις έχει θεσπιστεί νομοθετικά για τους μετανάστες, δεν αντιδρά μπροστά σε εικόνες φρίκης που παρουσιάζουν οι συνθήκες κράτησης και η εξευτελιστική μεταχείριση των υποτιμητικά αποκαλούμενων λαθρομεταναστών. Στο πλαίσιο αυτό, δεν είναι μόνο τα δεξιά και ακροδεξιά πολιτικά κόμματα, αλλά και κόμματα που αντλούν ψηφοφόρους από τον λεγόμενο μεσαίο χώρο, που επιλέγουν να διευρύνουν στον προγραμματικό πολιτικό τους λόγο τις αναφορές σε αυστηροποίηση των μεθόδων καταστολής και ποινικοποίησης του μεταναστευτικού φαινομένου.
Οι μεταναστευτικές ροές προς τη χώρα μας δεν πρόκειται να σταματήσουν, αντίθετα θα ενισχυθούν περαιτέρω όσο εντείνονται οι συνθήκες ακραίας φτώχειας, περιβαλλοντικής υποβάθμισης και πολεμικών συγκρούσεων σε περιοχές της Αφρικής και της Κεντρικής Ασίας. Το πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ούτε με τη μετατροπή της χώρας μας σε φρούριο και τη διόγκωση των μηχανισμών καταστολής που παραβιάζουν κάθε έννοια δικαιώματος και ανθρώπινης αξιοπρέπειας για τους μετανάστες, ούτε με έναν ρητορικό, δημαγωγικά ηθικολογικό και συνάμα καταγγελτικό λόγο, που φαίνεται να αγνοεί ότι οι δυνατότητες υποδοχής μεταναστών δεν είναι απεριόριστες ούτε μπορεί να είναι ανεξέλεγκτες.
Η μεταναστευτική πολιτική αποτελεί, λοιπόν, άλλο ένα πεδίο στο οποίο η ελληνική πολιτεία αδυνατεί να σχεδιάσει και να εφαρμόσει το αυτονόητο. Είναι κατ αρχάς αυτονόητο ότι η πολιτική εξουσία και κάθε κρατικό όργανο οφείλει να τηρεί το πλαίσιο που θέτει το Σύνταγμα και οι διεθνείς δεσμεύσεις, προστατεύοντας τα δικαιώματα κάθε ανθρώπου που βρίσκεται στην ελληνική επικράτεια. Οφείλει να ενσωματώσει τους μετανάστες στην ελληνική κοινωνία, σεβόμενο τις πολιτιστικές και θρησκευτικές τους ιδιαιτερότητες. Οφείλει να υλοποιήσει μια γενναιόδωρη πολιτική αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας προς στις χώρες προέλευσης μεταναστών. Οφείλει, σε τελική ανάλυση, να ανακόψει τον εκκολαπτόμενο μετασχηματισμό του ελληνικού κράτους σε μια σκοτεινή, ρατσιστική δημοκρατία.

2009-08-18T08:01:00.001-07:00

ΚΑΘΑΡΣΗ ΓΙΑ SIEMENS
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ, 18.8.2009

Το πρόσφατο ένταλμα του Ειρηνοδικείου Μονάχου για την επιβολή ποινής στον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας Siemens στην Ελλάδα θέτει κρίσιμα ζητήματα σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του πολιτικού μας συστήματος. Εάν και εφόσον το ιστορικό που εκτίθεται στο ένταλμα αυτό (συνοδευόμενο από συγκεκριμένες αναφορές σε πρόσωπα, κόμματα, ημερομηνίες και ποσά) αληθεύει, τότε ενδέχεται οι ηγετικοί μηχανισμοί των δύο μεγάλων κομμάτων να λειτούργησαν, τουλάχιστον κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα 2003 - 2006, ως εγκληματικές οργανώσεις κατά την έννοια του άρθρου 187 παρ. 3 του Ποινικού Κώδικα. Και τούτο διότι είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι οι κατονομαζόμενοι στο γερμανικό ένταλμα ταμίες των δύο κομμάτων συμφώνησαν να εισπράξουν παράνομα, για λογαριασμό των κομμάτων αυτών, ποσά ύψους δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ χωρίς να έχουν προηγουμένως ενημερώσει τους αντίστοιχους αρχηγούς.
Αλλωστε τις αντιπαροχές προς τη Siemens, δηλαδή τη λήψη ακόμη και παράνομων, αλλά ευνοϊκών για τη γερμανική εταιρεία, αποφάσεων από Ελληνες δημόσιους λειτουργούς στους τομείς του επιχειρηματικού της ενδιαφέροντος, μάλλον, δεν μπορούσαν να τις εξασφαλίσουν οι ίδιοι οι ταμίες παρά μόνο η άσκηση συντονισμένης πίεσης εκ μέρους των κομματικών ηγεσιών.
Ολα αυτά θα έπρεπε να ερευνηθούν εξονυχιστικά από την ελληνική ποινική Δικαιοσύνη, αν αυτή λειτουργούσε ως όφειλε, και όχι να τα πληροφορούμαστε μέσω Γερμανίας. Το μόνο (άρσιμο) συνταγματικό εμπόδιο σε μια τέτοια διερεύνηση θα ήταν η απαίτηση παροχής άδειας από τη Βουλή για τη δίωξη των εμπλεκομένων προσώπων, εφόσον τα πρόσωπα αυτά έχουν σήμερα τη βουλευτική ιδιότητα, σύμφωνα με το άρθρο 62 παρ. 1 του Συντάγματος.
Αντίθετα δεν τίθεται καν θέμα υπαγωγής τέτοιων συμπεριφορών στο ανεύθυνο του βουλευτή (άρθρο 61 παρ. 1 του Συντάγματος), αφού δεν πρόκειται για γνώμη ή ψήφο που έδωσαν κατά την άσκηση των βουλευτικών τους καθηκόντων. Ούτε και η ποινική προστασία των υπουργών (και πρωθυπουργών) κατά το άρθρο 86 του Συντάγματος μπορεί όμως να βρει εφαρμογή εδώ, επειδή η δωροληψία, το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος και οι λοιπές αξιόποινες πράξεις, τις οποίες αφήνει να εννοηθούν το γερμανικό ένταλμα, δεν τελέσθηκαν από τα ανωτέρω πρόσωπα υπό την ιδιότητά τους ως πρωθυπουργού, υπουργού ή βουλευτή, αλλά υπό την ιδιότητα του αρχηγού ή του ταμία πολιτικού κόμματος.

Το πρόβλημα όμως, ή μάλλον ένα από τα τεράστια προβλήματα που αντιμετωπίζει η παράξενη ελληνική δημοκρατία των γόνων, είναι ότι η ποινική Δικαιοσύνη στη χώρα μας ούτε λειτουργεί γενικά όπως θα ταίριαζε σε ένα ευνομούμενο ευρωπαϊκό κράτος δικαίου ούτε είναι πραγματικά ανεξάρτητη. Ετσι λοιπόν το ενδεχόμενο να βρεθούν λειτουργοί της Θέμιδος τόσο τολμηροί ώστε να ζητήσουν από τη Βουλή την άρση της βουλευτικής ασυλίας κορυφαίων πολιτικών προσώπων, προκειμένου να διερευνηθούν οι τυχόν ευθύνες τους για το σκάνδαλο Siemens, είναι μάλλον ανύπαρκτο.
Η κάθαρση, αν υπάρξει κάποτε, θα πρέπει να προέλθει από τον κυρίαρχο λαό.

2009-08-11T01:10:00.000-07:00

ΓΚΡΕΜΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 11.8.2009

Η απόφαση του ΠΑΣΟΚ να μπλοκάρει την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, προκειμένου να προκηρυχθούν πρόωρες εκλογές, κατέστησε για αρκετές ημέρες πρωτοσέλιδο τον διάλογο των συνταγματολόγων σχετικά με το κατά πόσον η απόφαση αυτή είναι θεμιτή ή συνιστά συνταγματική εκτροπή. Από μια άποψη η συζήτηση αυτή χαρακτηρίζεται χρήσιμη, αφού επανέφερε στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας την υποχρέωση της πολιτικής εξουσίας και όλων των κρατικών οργάνων να τηρούν το Σύνταγμα ως θεμελιώδες πλαίσιο οργάνωσης της πολιτείας. Από την άλλη πλευρά, όμως, εύλογα τίθεται το ερώτημα γιατί δεν τυγχάνει της ίδιας προσοχής μια σειρά αδιαμφισβήτητων παραβιάσεων της συνταγματικής τάξης, οι οποίες σωρεύονται τις τελευταίες εβδομάδες.
Είναι αξιοσημείωτο ότι όλες αυτές οι παραβιάσεις θίγουν θεμελιώδη δικαιώματα, τα οποία προστατεύουν κάθε άνθρωπο απέναντι στην κρατική αυθαιρεσία, με πρόσχημα την ενίσχυση της ασφάλειας. Ωστόσο η εξυπηρέτηση της ασφάλειας δεν μπορεί να νομιμοποιήσει την κατεδάφιση των εγγυήσεων του κράτους δικαίου.
Οι συνταγματικές ελευθερίες δεν συμβαδίζουν με τη σταδιακή συγκρότηση ενός αστυνομικού κράτους, το οποίο παρακολουθεί τους πάντες, αδιακρίτως, συλλέγει στοιχεία χωρίς να δίνει λόγο πουθενά, θεωρεί κάθε άνθρωπο με ορισμένα χαρακτηριστικά εκ προοιμίου ύποπτο ή και ένοχο, απελαύνει νόμιμους μετανάστες ή αιτούντες άσυλο χωρίς σαφή αιτιολογία και εισβάλλει στην ιδιωτική ζωή απρόκλητα και απροειδοποίητα. Εάν γίνουν δεκτές τέτοιου τύπου παραβιάσεις εν ονόματι της ασφάλειας, τότε το επόμενο βήμα θα μπορούσε να είναι η αυθαίρετη είσοδος των δυνάμεων καταστολής σε κατοικίες, οι κατά βούληση συλλήψεις, ανακρίσεις και προσωρινές κρατήσεις, η αστυνομική βία επί δικαίους και αδίκους και η καταπάτηση του τεκμηρίου αθωότητας και των εγγυήσεων της δίκαιης δίκης.
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα επεσήμανε, κατά τα τέλη Ιουλίου, ότι με τη νομοθετική ρύθμιση για την 24ωρη λειτουργία καμερών καταστρατηγείται η συνταγματικά κατοχυρωμένη προστασία των προσωπικών δεδομένων, ενώ, όπως προκύπτει από τη διεθνή εμπειρία, τα μέτρα αυτά δεν έχουν καμία ουσιαστική συμβολή στην αντιμετώπιση της εγκληματικότητας. Επίσης σε άλλη γνωμοδότησή της αποδεικνύει ότι ο νέος νόμος για την τήρηση αρχείου γενετικού υλικού (DNA) δεν εναρμονίζεται με τις επιταγές του Συντάγματος.
Είχε προηγηθεί η ποινικοποίηση της κουκούλας, που θίγει το δικαίωμα συνάθροισης των πολιτών, η κατάργηση του τεκμηρίου αθωότητας για μετανάστες που κατηγορούνται για εγκληματικές ενέργειες και πλέον απελαύνονται άμεσα, αλλά και οι αμφίβολης συνταγματικότητας ρυθμίσεις για την «ονομαστικοποίηση» των καρτοκινητών. Οι περισσότερες από τις προηγούμενες νομοθετικές πρωτοβουλίες εκδηλώθηκαν με τροπολογίες σε άσχετα νομοσχέδια και δίχως να ληφθούν υπόψη οι αιτιάσεις που διατυπώθηκαν από διακεκριμένους συνταγματολόγους, ανεξάρτητες αρχές και οργανώσεις πολιτών. Είναι πλέον επιβεβλημένο να αναδειχθεί ότι βρισκόμαστε μπροστά στην κατεδάφιση του Συντάγματος. Ο νομοθέτης παραβιάζει συστηματικά τον πυρήνα ατομικών ελευθεριών και προλειαίνει το έδαφος για τη μετατροπή της δημοκρατίας σε αυταρχικό καθεστώς.

2009-08-10T01:16:00.000-07:00

ΥΠΟΒΑΘΜΙΖΟΥΝ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 10.8.2009

Στην έκθεσή της «Ζωντανός Πλανήτης 2008» η έγκυρη διεθνής περιβαλλοντική οργάνωση WWF κατέταξε την Ελλάδα στην 11η χειρότερη θέση παγκοσμίως, σε ό,τι αφορά το συνολικό οικολογικό της αποτύπωμα, και στη 2η θέση σε ό,τι αφορά ειδικότερα τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Με άλλες λέξεις, παρά το γεγονός ότι το Σύνταγμα (άρθρο 24 παρ. 1) διακηρύσσει ότι «η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του κράτους και δικαίωμα του καθενός», στην πράξη η κρατική πολιτική οδηγεί στο αντίθετο ακριβώς αποτέλεσμα, δηλαδή στη διαρκή υποβάθμιση του περιβάλλοντος, έως ότου φτάσουμε στην ερημοποίηση της χώρας μας.
Η καταστρεπτική αυτή πολιτική έχει δυστυχώς ασκηθεί και συνεχίζει να ασκείται από εκλεγμένες κυβερνήσεις, με σκοπό να αποσπάσουν βραχυπρόθεσμα οφέλη και αδιαφορώντας για το μακροπρόθεσμο συμφέρον του τόπου. Ετσι π.χ. παρέχεται στους αγρότες νερό για άρδευση σχεδόν δωρεάν, με αποτέλεσμα την αλόγιστη χρήση του, τη διαρκή πτώση του υδροφόρου ορίζοντα και την υφαλμύρωση των καλλιεργήσιμων εδαφών, τα οποία θα καταστούν τελικά άχρηστα. Ή ακόμα παραμελούνται τα μέσα μαζικής μεταφοράς και μειώνεται η φορολόγηση των ΙΧ, ενώ ταυτόχρονα παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με τα άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης η φορολόγηση καυσίμων. Η συνέπεια είναι να γεμίζουν οι δρόμοι από πολυτελή αυτοκίνητα μεγάλου κυβισμού, να επιδεινώνεται η ατμοσφαιρική ρύπανση και να παραπαίει η εθνική οικονομία κάτω από το υπέρμετρο βάρος του κόστους εισαγωγής οχημάτων και καυσίμων. Εξάλλου, η εκάστοτε αντιπολίτευση όχι μόνο δεν προσπαθεί καν να αναδείξει τις ζοφερές επιπτώσεις που θα έχει αυτή η κοντόφθαλμη πολιτική για το μέλλον μας, αλλά επιδίδεται συνήθως σε υποσχέσεις παροχών παρόμοιας «φιλοσοφίας».
Οι κύριοι ένοχοι είναι, βέβαια, τα δύο κόμματα εξουσίας και το επικοινωνιακό σύστημα που τα στηρίζει, με αμοιβαία κέρδη. Ο ρόλος και η συμπεριφορά τους προς τον κυρίαρχο σήμερα λαό μοιάζει με τον ρόλο και τη συμπεριφορά των αυλοκολάκων προηγούμενων αιώνων προς τον κυρίαρχο τότε μονάρχη. Ολοι αυτοί (κόμματα και ΜΜΕ σήμερα, αυλικοί στο παρελθόν) αποκρύπτουν συστηματικά από τον κυρίαρχο (λαό τώρα, μονάρχη τότε) την πραγματικότητα, με στόχο να γίνονται αρεστοί και να νέμονται την εξουσία, με τα πολλά και ποικίλα ωφελήματά της. Κανείς τους δεν σκέφτεται ότι θα φτάσει κάποτε η ώρα να πληρωθεί ο λογαριασμός.
Η ιστορική εμπειρία αποδεικνύει πως όταν αυτός που παραπλανήθηκε ήταν ένα πρόσωπο (μονάρχης), τότε ο «λογαριασμός» για το πρόσωπο αυτό ήταν συνήθως η απώλεια της εξουσίας και της ίδιας της ζωής του. Οταν αυτός που παραπλανήθηκε ήταν μια ολόκληρη κοινωνία, τότε ο «λογαριασμός» ήταν η κατάρρευση της οικονομίας, η δραματική επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου και συχνά η μετάβαση σε αυταρχικότερες μορφές διακυβέρνησης. Η χώρα χρειάζεται συνολική αλλαγή πορείας, πριν να είναι πολύ αργά.

2009-07-29T13:11:00.000-07:00

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 29.7.2009

Σε μία πρόσφατη απόφασή του (αριθμ. 590/2009) που αφορούσε το θέμα αν υφίσταται ή έχει διαλυθεί το ΔΗΚΚΙ, ο Αρειος Πάγος αποφάνθηκε ότι η εσωτερική οργάνωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων αποτελεί έναν χώρο στον οποίο δεν έχει πρόσβαση ούτε ο κοινός νομοθέτης ούτε ο δικαστής, δηλαδή ότι υπάρχει ένα είδος «κομματικού ασύλου», εντός του οποίου δεν ισχύει το κρατικό δίκαιο. Σύμφωνα με την άποψη αυτή, την οποία συμμερίζεται πάντως και ένα μέρος της συνταγματικής θεωρίας, η μοναδική πηγή ρύθμισης της εσωτερικής ζωής των κομμάτων είναι το καταστατικό τους, αλλά η τυχόν παραβίασή του από τα όργανα του κόμματος -ένα συνηθισμένο φαινόμενο στην ελληνική πραγματικότητα- δεν ελέγχεται από τα δικαστήρια, αντίθετα απ ό,τι συμβαίνει στην περίπτωση των σωματείων. Ενα κόμμα λοιπόν μπορεί να διαγράψει μέλος του χωρίς αυτό να δικαιούται να προσφύγει στα δικαστήρια για τον έλεγχο ούτε καν των τυπικών προϋποθέσεων της αποβολής του, μπορεί ακόμα να λαμβάνει αποφάσεις χωρίς να τηρούνται οι καταστατικές προβλέψεις, να απαγορεύει την ελευθερία έκφρασης των μελών του έξω από τα όργανα του κόμματος κ.λπ.
Σίγουρα, το Σύνταγμα δεν είναι μια Torah ή ένα Ευαγγέλιο που θέλει να ρυθμίσει όλες τις ατομικές και κοινωνικές συμπεριφορές. Οπως όμως έδειξε σε μία εμπεριστατωμένη ανάλυσή του ο Δ. Τσάτσος (Εσωκομματική Δημοκρατία, Αθήνα, 2008), το Σύνταγμά μας ενδιαφέρεται όχι μόνο για τα δικαιώματα των κομμάτων αλλά και για τα δικαιώματα των μελών των κομμάτων, όταν αυτά παραβιάζονται από αποφάσεις των οργάνων του κόμματος. Αλλωστε, το υποκείμενο του άρθρου 29 του Συντάγματος, στο οποίο κατοχυρώνεται ο θεσμός των πολιτικών κομμάτων, δεν είναι τα κόμματα, αλλά οι πολίτες. Κι όταν το άρθρο αυτό ορίζει ότι η οργάνωση των κομμάτων «οφείλει να εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος», αυτά ακριβώς τα δικαιώματα θέλει να προστατεύσει. Εσωκομματική δημοκρατία και προστασία των δικαιωμάτων των μελών των κομμάτων είναι ένα και το αυτό. Γι αυτό προκαλεί έκπληξη η αδικαιολόγητη ευκολία με την οποία ο Αρειος Πάγος δέχθηκε ότι η αρχή του Κράτους Δικαίου σταματάει έξω από την πόρτα των κομμάτων.
Κατά την πρώτη φάση της μεταπολιτευτικής περιόδου, η απουσία εσωτερικής δημοκρατίας στα κόμματα θα μπορούσε ίσως να γίνει ανεκτή, αφού το ζητούμενο τότε ήταν η σταθεροποίηση των κομματικών σχηματισμών και σε τελευταία ανάλυση της ίδιας της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας. Σήμερα, όμως, σε μια περίοδο όπου τα κόμματα κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς μέλη και οι εκλογές χωρίς ψηφοφόρους, η απουσία εσωτερικής δημοκρατίας στα κόμματα επιδεινώνει το έλλειμμα της κοινωνικής αντιπροσωπευτικότητάς τους και αποτελεί συγχρόνως έναν σοβαρό κίνδυνο για τη δημοκρατία, αφού από την απαξίωση των κομμάτων μέχρι την απαξίωση της εκλογικής συμμετοχής η απόσταση δεν είναι μεγάλη. Μήπως λοιπόν ήλθε η ώρα ενός νόμου που θα εγγυάται την εσωτερική δημοκρατία στα κόμματα;

2009-07-28T13:04:00.000-07:00

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 28.7.2009

Την πολιτική επικαιρότητα της προηγούμενης εβδομάδας μονοπώλησε η συζήτηση για το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών τον ερχόμενο Μάρτιο, με αφορμή τη λήξη της θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας. Αφετηρία για τον διάλογο αυτό υπήρξε το συνταγματικό του σκέλος, δηλαδή το νομικό ερώτημα εάν είναι θεμιτή η απερίφραστα δηλωμένη απόφαση του ΠΑΣΟΚ να προκαλέσει σκόπιμα πρόωρες εκλογές, μέσω της καταψήφισης οποιουδήποτε υποψηφίου Προέδρου, ή εάν η απόφαση αυτή συνιστά συνταγματική εκτροπή. Ασφαλώς η επιστημονική κοινότητα των συνταγματολόγων θα έχει την ευκαιρία να επεξεργαστεί ψύχραιμα το ερώτημα αυτό. Ομως, ανεξάρτητα από τις ερμηνευτικές απόψεις που υποστηρίχθηκαν, τα πολιτικά και ηθικοπολιτικά συμπεράσματα αυτής της αντιπαράθεσης είναι πολύ κρισιμότερα για τη στάση των κομμάτων απέναντι στο Σύνταγμα, αλλά και για τον τρόπο που διεξάγεται ο δημόσιος διάλογος στη χώρα μας.
Κατ αρχάς η απόφαση του ΠΑΣΟΚ είναι συνταγματικά επιτρεπτή, όμως υπήρξε άκαιρη και πολιτικά άστοχη, διότι ουδείς μπορεί να γνωρίζει ποια θα είναι η πολιτική συγκυρία σε οκτώ μήνες. Δεν αποκλείεται κάποιο απρόβλεπτο γεγονός να μην καθιστά εφικτή για τη χώρα ή επιθυμητή για την αξιωματική αντιπολίτευση την πρόκληση πρόωρων εκλογών. Επιπλέον είναι μία δήλωση που δυσχεραίνει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στην άσκηση των ρυθμιστικών και «εξισορροπιστικών» του πολιτεύματος καθηκόντων του. Από την άλλη πλευρά η κυβέρνηση, βασιζόμενη σε μια αμφιλεγόμενη και ισχυρά αμφισβητούμενη συνταγματική ερμηνεία για την εκλογή Προέδρου, επιχειρεί να προσάψει στην αξιωματική αντιπολίτευση θεσμική ανευθυνότητα, τη στιγμή που κατά τους προηγούμενους μήνες έχει επιδοθεί σε σωρεία κατάφωρων παραβιάσεων του Συντάγματος, με πιο πρόσφατες τις περιπτώσεις των καμερών παρακολούθησης, του ελέγχου DNA, της έκτακτης φορολογικής εισφοράς και της απέλασης μεταναστών.
Μέσα από τον διάλογο για την προεδρική εκλογή αναδείχθηκε επίσης μια συγκεκριμένη αντίληψη που εκφράζει για το Σύνταγμα ένα σημαντικό τμήμα της πολιτικής τάξης και όσων μετέχουν στη δημόσια σφαίρα. Οτι, δηλαδή, προτεραιότητα έχει η Πολιτική, ενώ η εφαρμογή των συνταγματικών δεσμεύσεων υποτάσσεται, σε τελική ανάλυση, στην πολιτική βούληση ή και σε κομματικές σκοπιμότητες. Τη στιγμή λοιπόν που διεξαγόταν μια ανοιχτή συζήτηση σχετικά με το νόημα των επίμαχων συνταγματικών επιταγών, διατυπώθηκε σε ευρεία έκταση η άποψη, ακόμα και μέσα στο Κοινοβούλιο, ότι οι συνταγματικές δεσμεύσεις αποτελούν δευτερεύον ζήτημα. Η αντίληψη αυτή είναι, αν μη τι άλλο, επικίνδυνη για τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος και για τις δικαιοκρατικές εγγυήσεις.
Μια τελευταία αλλά κρίσιμη παρατήρηση αφορά τους όρους διεξαγωγής του δημόσιου διαλόγου. Ακαδημαϊκοί δάσκαλοι με αποδεδειγμένο δημοκρατικό ήθος και διεθνές κύρος δέχθηκαν μια αβασάνιστη κριτική με ευθείες κατηγορίες και υπονοούμενα επειδή κατέθεσαν δημόσια την επιστημονική τους άποψη για ένα κρίσιμο συνταγματικό και πολιτικό πρόβλημα. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρήθηκε να αναιρεθεί μια θεμελιώδης παραδοχή της δημοκρατικής πολιτείας, την οποία ο Δ. Τσάτσος έχει συμπυκνώσει επιγραμματικά ως «επιστημονική ευθύνη της πολιτικής και πολιτική ευθύνη της επιστήμης». Ολα τα προηγούμενα συνιστούν πολύ σοβαρότερες παθογένειες του πολιτικού συστήματος από οποιαδήποτε τροπή λάβει τελικά η εκλογή Προέδρου.

2009-07-27T13:07:00.000-07:00

ΥΠΟ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 27.7.2009

Συμπληρώθηκε αυτές τις μέρες η τριακονταπενταετία από τη μεταπολίτευση του 1974 και το πολιτικό μας σύστημα μοιάζει να είναι ώριμο για να «συνταξιοδοτηθεί». Το σύστημα αυτοδιαφημίζεται, με τη βοήθεια και των ΜΜΕ, ως δημοκρατικό. Η Δημοκρατία, όμως, στον τόπο μας είναι επιφανειακή, αφού περιορίζεται στο επίπεδο του κράτους και δεν αγγίζει την πραγματική έδρα της εξουσίας, δηλ. τα πολιτικά κόμματα και τη διαπλοκή τους με το επικοινωνιακό σύστημα.
Η εσωκομματική Δημοκρατία, αν και αποτελεί επιταγή του Συντάγματος για όλα τα κόμματα (άρθρο 29), ουδέποτε λειτούργησε πλήρως, ειδικά στα δύο κόμματα εξουσίας. Τα τελευταία χρόνια όμως, μετά την εκλογή στην ηγεσία αμφοτέρων των γόνων των χαρισματικών ιδρυτών τους, η κατάσταση έχει χειροτερεύσει τόσο ώστε η εσωκομματική Δημοκρατία να έχει καταστεί είδος υπό εξαφάνιση. Οι οιονεί κληρονομικοί αυτοί αρχηγοί λαμβάνουν συνήθως τις κρίσιμες αποφάσεις μόνοι τους, χωρίς να συγκαλούν καν τα συλλογικά όργανα των κομμάτων τους, τα οποία έχουν ατροφήσει εντελώς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επικείμενη (τον Φεβρουάριο του 2010) προεδρική εκλογή, όπου ο πρωθυπουργός μόνος αποφάσισε και εξήγγειλε τη στήριξη του κυβερνώντος κόμματος για την επανεκλογή του Καρόλου Παπούλια. Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης μόνος του απάντησε με την παραδοξολογία ότι η τελευταία αρνείται να ψηφίσει Παπούλια τον Φεβρουάριο, αλλά θα τον ψηφίσει τον Απρίλιο, αφού πρώτα μεσολαβήσουν, υποχρεωτικά, βουλευτικές εκλογές. Οπως, δηλαδή, ο Λουδοβίκος 14ος της Γαλλίας κόμπαζε «το κράτος είμαι εγώ», έτσι οι δικοί μας κομματικοί ηγεμόνες υπονοούν με τη συμπεριφορά τους «το κόμμα είμαι εγώ». Οι υπουργοί, οι βουλευτές και τα λοιπά στελέχη και μέλη των κομμάτων υποβαθμίζονται, θέλοντας και μη, σε ρόλο άβουλου διεκπεραιωτή εντολών και χειροκροτητή. Για όποιον τολμήσει να διαφωνήσει, επικρέμεται πάντα η δαμόκλειος σπάθη της διαγραφής, δηλαδή του συμβολικού πολιτικού αποκεφαλισμού. Ο συμβολισμός είναι, άλλωστε, η μόνη διαφορά στη συμπεριφορά των κομματικών κληρονόμων του σήμερα από τους βασιλικούς κληρονόμους του παρελθόντος, αφού εκείνοι κυριολεκτικά αποκεφάλιζαν τους διαφωνούντες.
Το χειρότερο, όμως, είναι ότι τα δύο αυτά κόμματα έχουν χάσει, ήδη από τη δεκαετία του 1990, τη διακριτή πολιτική και ιδεολογική φυσιογνωμία τους, αποκτώντας κοινή λαϊκίστικη ιδεολογία και κοινή κλεπτοκρατική πρακτική. Η επιλογή μεταξύ τους στερείται ολοένα περισσότερο από πολιτική ουσία και έτσι οι βουλευτικές εκλογές καθίστανται, σε μεγάλο βαθμό, τελετουργία κενή περιεχομένου. Το οικογενειοκρατικό και διεφθαρμένο αυτό πολιτικό σύστημα όμως δεν μπορεί, ούτε καν να επιδιώκει, να αντιμετωπίσει τα μεγάλα εθνικά, οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που έχει μπροστά της η χώρα μας. Ετσι, όσο τα τελευταία αναπόφευκτα διογκώνονται, το σύστημα χάνει σταδιακά την ευστάθειά του και η κατάρρευσή του διαφαίνεται ως μια ισχυρή πιθανότητα, σε έναν ορίζοντα μερικών ετών. Το ερώτημα είναι αν η κατάρρευση αυτή θα οδηγήσει τον τόπο σε πιο δημοκρατική ή σε πιο αυταρχική (όπως αυτή που ευαγγελίζεται ο ΛΑΟΣ) κατεύθυνση και, βέβαια, αν θα συνοδευτεί με εθνικό κόστος ανάλογο της μεταπολίτευσης του 1974.

2009-07-21T03:00:00.000-07:00

ΘΕΜΙΤΟ ΤΟ ΜΠΛΟΚΟ ΣΤΗΝ ΕΚΛΟΓΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 21.7.2009

Η απόφαση του ΠΑΣΟΚ να δημοσιοποιήσει την πρόθεσή του να μπλοκάρει την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί άκαιρη και πολιτικά άστοχη, αλλά δεν συνιστά κατ’ ανάγκην συνταγματικό ατόπημα.
Από συνταγματική άποψη η αξιολόγηση του εύρους των επιλογών που διαθέτουν τα κόμματα και κάθε βουλευτής αυτοτελώς κατά την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας προϋποθέτει την ανάδειξη των εσωτερικών αντιφάσεων της ίδιας της συνταγματικής ρύθμισης. Πράγματι, σκοπός της διάταξης είναι να επιτευχθεί αυξημένη συναίνεση στο πρόσωπο του Προέδρου της Δημοκρατίας, χρησιμοποιώντας ως μέσο την απειλή των πρόωρων εκλογών. Όμως το μέσο αυτό είναι ατελέσφορο και μάλιστα οδηγεί στο αντίθετο αποτέλεσμα, όταν η εκάστοτε αξιωματική αντιπολίτευση θεωρήσει τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή πρόσφορη για την εκλογική της επικράτηση. Πρόκειται, δηλαδή, για ένα κλασικό παράδειγμα αποτυχημένης συνταγματικής μηχανικής.
Τα πολιτικά κόμματα και οι βουλευτές έχουν ελευθερία επιλογής να ψηφίσουν κάποιον ή να μην ψηφίσουν κανέναν για Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Από καμία διάταξη δεν προκύπτει κάτι αντίθετο. Αποτελεί δείγμα εκλέπτυνσης του πολιτικού μας πολιτισμού η ευθεία δήλωση των αληθών σκοπών της εκάστοτε επιλογής, αντί για τις πάγιες τακτικές πολιτικής υποκρισίας και συνταγματικής υποβάθμισης, τις οποίες κατ’ επανάληψη τα δύο κόμματα εξουσίας έχουν ακολουθήσει με την επίκληση προσχηματικών εθνικών ζητημάτων για την προκήρυξη πρόωρων εκλογών.

2009-07-19T02:48:00.000-07:00

ΜΗΝ ΚΑΝΕΤΕ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ "ΠΕΡΙΓΕΛΟ"
Δημήτρης Τσάτσος
Συνέντευξη στον Κωνσταντίνο Ζούλα
Εφημερίδα "Καθημερινή", 19.7.2009

Αν το ΠΑΣΟΚ χρησιμοποιήσει τον Μάρτιο την προεδρική εκλογή για να ρίξει την κυβέρνηση και ψηφίσει εκ των υστέρων τον κ. Κάρολο Παπούλια, θα καταστήσει «ερμηνευτικό περίγελο» το Σύνταγμα, καθώς θα έχει «εξόφθαλμα περιφρονήσει το βαθύτερο νόημά του», υπογραμμίζει σήμερα ο κορυφαίος Συνταγματολόγος κ. Δημήτρης Τσάτσος. Στην βαρύνουσα συνέντευξή του, ο διακεκριμένος καθηγητής και δύο φορές επικεφαλής των ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ, καταρρίπτει και το πολιτικό επιχείρημα του κ. Γιώργου Παπανδρέου ότι θα προκαλέσει εθνικές εκλογές για το συμφέρον της χώρας. «Η επίκληση του εθνικού συμφέροντος δεν μπορεί να εκτοπίσει τις πρόνοιες του Συνταγματικού νομοθέτη που, ούτως ή άλλως, το προσδιορίζουν και το προστατεύουν», επισημαίνει και συνιστά στον κ. Κάρολο Παπούλια «να αρνηθεί την «εργαλειοποίησή» του ως «σκεύος» τεχνάσματος για τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών», προκειμένου να διαφυλάξει το κύρος του Συντάγματος.

Κύριε καθηγητά υπήρξατε πάντοτε πολέμιος του Συνταγματικού άρθρου 32 § 4 που προβλέπει τη διάλυση της Βουλής και τη διεξαγωγή πρόωρων εθνικών εκλογών, αν δεν συγκεντρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός ψήφων για την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας. Το ΠΑΣΟΚ έχει προαναγγείλει ότι θα κάνει χρήση του επίμαχου άρθρου τον προσεχή Μάρτιο και θα ’θελα να μου πείτε αν εμμένετε στη θέση σας.

– Εχω σε ανύποπτο χρόνο υποστηρίξει ότι το να διακόπτεται ο βίος μιας δημοκρατικά εκλεγμένης Βουλής λόγω μη εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας είναι ρύθμιση ατυχέστατη και όχι πολύ κοντά στη δημοκρατική αρχή. Η θέση μου αυτή είναι πάγια και δεν θέτω θέμα συνταγματικότητας της εν λόγω ρύθμισης, καθώς το αν υφίστανται «αντισυνταγματικές διατάξεις του Συντάγματος» ανέκαθεν υπήρξε μεγάλο ζήτημα στη θεωρία του κλάδου μας. Η θέση μου αφορά καθεαυτή τη ρύθμιση η οποία μπορεί να μετατραπεί σε «εργαλείο» διεξαγωγής πρόωρων βουλευτικών εκλογών, κάτι που δεν ανταποκρίνεται στο βαθύτερο, αλλά σαφές νόημα του εν λόγω άρθρου. Θα παρατηρούσα μάλιστα ότι μια τέτοια επιλογή δεν μπορεί να χρεωθεί σε όλη τη Βουλή. Θα χρεωθεί μόνο στο κόμμα ή στα κόμματα, τα οποία τυχόν θα δήλωναν ότι η στάση τους στην εκλογή Προέδρου αποβλέπει στη διεξαγωγή βουλευτικών εκλογών.

Υπονοείτε, δηλαδή, ότι αν κάνει χρήση του επίμαχου άρθρου η αξιωματική αντιπολίτευση, θα έχει προβεί σε θεσμική εκτροπή, όπως υποστήριξε προσφάτως και ο συνάδελφός σας συνταγματολόγος κ. Γιώργος Κασιμάτης;

– Δεν έχω συμπάθεια στη λέξη «εκτροπή». Θα εμμείνω στην πάγια θέση μου, επιχειρώντας να την εξηγήσω και στους αναγνώστες σας που δεν έχουν βαθύτερες νομικές γνώσεις. Η περίπτωση της έκτακτης διάλυσης της Βουλής στο άρθρο 32 προβλέπεται από το Σύνταγμα στην περίπτωση εκείνη και μόνον που διαπιστώνεται πραγματική αδυναμία συμφωνίας της αυξημένης πλειοψηφίας της Βουλής στο πρόσωπο ενός των υποδεικνυομένων υποψηφίων. Ο διακεκριμένος συνάδελφος κ. Κασιμάτης, ορθώς επεσήμανε (σ.σ.: την προηγούμενη Κυριακή στο «Παρόν») ότι τα μόνα θεμιτά κριτήρια της στάσης ενός κόμματος στην εκλογή Προέδρου είναι τα «κριτήρια που αφορούν την προσωπικότητα και την πολιτική καταλληλότητα του υποψηφίου». Για να γίνω δε ακόμη σαφέστερος, θα σας έλεγα ότι το εν λόγω άρθρο του Συντάγματος δεν θέτει την προεδρική εκλογή ως εργαλείο στη διάθεση εκείνων που θέλουν, για λόγους άσχετους με το πρόσωπο του υποψήφιου Προέδρου, να επιτύχουν βουλευτικές εκλογές. Το νόημα του εν λόγω άρθρου είναι το ακριβώς αντίθετο. Οι πρόωρες εκλογές είναι αυτές που τίθενται στη διάθεση μιας προεδρικής εκλογής ως ultimum remedium. Δηλαδή, ως «έσχατο μέσο λύσης». Για τον λόγο αυτόν, θεωρώ κρίσιμη και σωστή και την παρατήρηση του κ. Κασιμάτη ότι το Σύνταγμα προσδιορίζει περιοριστικά τις περιπτώσεις πρόωρων εκλογών.

Η αξιωματική αντιπολίτευση, ωστόσο, επικαλείται ως κεντρικό επιχείρημά της για την εσπευσμένη πρόκληση εκλογών τον Μάρτιο, το εθνικό συμφέρον της χώρας…

– Δεν αμφισβητώ το εθνικό κίνητρο σε κανένα κόμμα και πολύ περισσότερο στο ιστορικό κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ομως, η επίκληση του εθνικού συμφέροντος δεν μπορεί να εκτοπίσει το προφανές νόημα του Συντάγματος, πόσω μάλλον τις πρόνοιες του συνταγματικού νομοθέτη που, ούτως ή άλλως, προσδιορίζουν και προστατεύουν το εθνικό συμφέρον.

Από τις απαντήσεις σας αντιλαμβάνομαι ότι θα θεωρούσατε συνταγματικά και θεσμικά δόκιμη μόνον την περίπτωση που το ΠΑΣΟΚ πρότεινε για πρόεδρο κάποιο άλλο πρόσωπο και όχι τον κ. Καρ. Παπούλια.

– Καίτοι με προκαλείτε, θα αποφύγω να μπω στην τρέχουσα πολιτική συγκυρία, καθώς η θέση μου, όπως σας είπα, είναι πάγια, θεσμική και, νομίζω, σαφέστατη. Προφανώς ένα κόμμα μπορεί να ματαιώσει μια προεδρική εκλογή. Μπορεί να το πράξει είτε απορρίπτοντας τον υποδεικνυόμενο, από τα άλλα κόμματα, πρόεδρο, είτε και προτείνοντας κάποιο άλλο πρόσωπο. Τότε η διάλυση της Βουλής θα έχει προκύψει για λόγους που εμπίπτουν στο νόημα του Συντάγματος. Οταν όμως εκ των προτέρων δηλώσει ότι αρχικώς δεν θα ψηφίσει τον υποδεικνυόμενο από τα άλλα κόμματα πρόεδρο, για να προκληθούν εκλογές, και μετά την επίτευξη του στόχου του θα τον ψηφίσει τότε μια σοβαρή ρύθμιση του Συντάγματος γίνεται ερμηνευτικός περίγελος, καθώς περιφρονείται εξόφθαλμα το βαθύτερο νόημά της. Εξυπακούεται, δε, ότι αν το ίδιο κόμμα ενεργήσει έτσι, χωρίς να το δηλώσει, τότε είναι θέμα πειστικότητας της εξήγησης που θα δώσει στο τέλος.

Υπάρχουν νομικές συνέπειες σε μια τέτοια περίπτωση;

– Κυρώσεις δεν προβλέπονται και ευτυχώς δεν έχουμε συνταγματικό δικαστήριο. Ομως, αν η «κοινή γνώμη» ή η «κοινωνική συνείδηση» αντιληφθεί το ερμηνευτικά παραποιητικό τέχνασμα, θα το καταγράψει. Και αυτό δεν είναι λίγο. Η καταγραφή αυτή αποτελεί ιστορικοπολιτική κύρωση. Η σημασία της ιστορικοπολιτικής κύρωσης είναι, βέβαια, μόνον τόση, όσος και ο εν τόπω και χρόνω πολιτικός πολιτισμός. Το κύρος και η ισχύς του δικαίου, ιδιαίτερα του Συντάγματος, δεν εξαρτάται από τον εξαναγκασμό ως μορφή κύρωσης αλλά από τη θέση που έχουν οι θεσμοί στη συνείδηση των πολιτών.

Αν, παρά ταύτα, η αξιωματική αντιπολίτευση εμμείνει στη διακηρυγμένη θέση της;

– Θέλω να ελπίζω πως κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί. Αν συμβεί, όμως, νομικά δεν μπορεί κανείς να παρέμβει.

Με την τροπή, πάντως, που έχουν λάβει τα πράγματα, η διαστρέβλωση του συνταγματικού πνεύματος, όπως την περιγράφετε, φαντάζει αναπόφευκτη…

– Οχι αναγκαία. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί κι ένα ακόμη ενδεχόμενο: Ο υποψήφιος Πρόεδρος να αρνηθεί την «εργαλειοποίησή» του ως «σκεύος» τεχνάσματος για τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών. Σε μια τέτοια περίπτωση, μπορεί να αρνηθεί την έτσι σχεδιασμένη υποψηφιότητά του. Βέβαια, μπορεί να βρεθεί νέος πρόθυμος να παίξει τον ρόλο του εργαλείου. Αλλά και σε αυτή την περίπτωση, η άρνηση του πρώτου θα έχει βαρύνουσα συνέπεια στο πεδίο του πολιτικού πολιτισμού. Και επιτρέψτε μου μια τελευταία παρατήρηση: Πρέπει να γίνει στη χώρα μας επιτέλους αντιληπτό ότι η παραβίαση του Συντάγματος, όπως στο θέμα που συζητάμε, δεν παύει να είναι καταδικαστέα παραβίαση επειδή μπορεί να συντελεστεί «ανενόχλητα» μιας που ούτε προβλέπονται ούτε θα μπορούσαν να προβλέπονται νομικές κυρώσεις. Η κοινωνικοπολιτική μομφή σε μια Δημοκρατία πρέπει να έχει τη σημασία της και να τη λαμβάνουν υπόψη τα μέλη του πολιτικού προσωπικού.

2009-07-15T05:47:00.000-07:00

ΟΙ ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΕΣ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 15.7.2009

Στην Ελλάδα δημοσκοπήσεις για την πρόθεση ψήφου των εκλογέων διενεργούνται πλέον όλο τον χρόνο, από τον Σεπτέμβριο έως το τέλος Ιουνίου. Αυτές που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, πριν από τις βουλευτικές εκλογές ή τις ευρωεκλογές, παρουσιάζουν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που δικαιολογεί μια ξεχωριστή ρύθμισή τους.
Πράγματι, οι δημοσκοπήσεις αυτές, ακόμη και αν διεξάγονται σύμφωνα με όλους τους κανόνες της επιστήμης και παρέχουν σωστή πληροφόρηση για την πρόθεση ψήφου των εκλογέων, επηρεάζουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τη γνησιότητα της ψήφου στις πραγματικές εκλογές. Η γνώση της πρόθεσης ψήφου των άλλων μπορεί να μεταβάλει την αυθεντική προτίμηση του εκλογέα και να τον οδηγήσει σε μια επιλογή που αλλιώς δεν θα έκανε.
Γι' αυτό, στις περισσότερες δημοκρατικές χώρες, αν και όχι σε όλες, υπάρχει μια χρονικά κυμαινόμενη απαγόρευση δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων των δημοσκοπήσεων που διενεργούνται κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου. Στην Πορτογαλία, η απαγόρευση ισχύει σε όλη την προεκλογική περίοδο, στην Ιταλία περιορίζεται στις δεκαπέντε μέρες πριν από τις εκλογές, στην Ισπανία στις πέντε μέρες πριν. Στη Γαλλία μέχρι το 2002 ίσχυε απαγόρευση επτά ημερών πριν από τις εκλογές. Όμως, ύστερα από μια απόφαση του γαλλικού Αρείου Πάγου, η οποία έκρινε, με αποφθεγματικό μάλλον τρόπο και χωρίς ιδιαίτερη επιχειρηματολογία, ότι η απαγόρευση ερχόταν σε σύγκρουση με την ελευθερία της πληροφόρησης κατά το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η απαγόρευση ισχύει πλέον μόνο για την προηγούμενη ημέρα των εκλογών και φυσικά για την ημέρα της ψηφοφορίας. Με τον ν. 2623/1998 εισήχθη και στην Ελλάδα απαγόρευση δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων δημοσκοπήσεων για την πρόθεση ψήφου των εκλογέων, κατά τις δεκαπέντε ημέρες πριν από τις εκλογές. Από όσο γνωρίζω, κανείς δεν προέβαλε, με κάποια σοβαρά επιχειρήματα, ζήτημα αντισυνταγματικότητας της απαγόρευσης αυτής.
Ο νόμος αυτός, παρά τις πρακτικές δυσκολίες της εφαρμογής του στο Ιντερνετ, ανταποκρίθηκε στον σκοπό του, δηλαδή στην προστασία, κατά το δυνατόν, της αυτόνομης διαμόρφωσης της βούλησης των εκλογέων.
Αιφνιδίως, το καλοκαίρι του 2008, η κυβέρνηση και ο τότε υπουργός Επικρατείας, επαναπαυμένοι από τις ευνοϊκές μέχρι εκείνη την περίοδο δημοσκοπήσεις και χωρίς να ακούν τη «μυστική βοή των πλησιαζόντων γεγονότων», απαγόρευσαν τη δημοσιοποίησή τους μόνο την προηγούμενη ημέρα της διενέργειας των εκλογών και την ημέρα της ψηφοφορίας (ν. 3688/2008).
Έναν χρόνο μετά, η κυβέρνηση ετοιμάζεται να επαναφέρει την απαγόρευση των δεκαπέντε ημερών, τη στιγμή που το ΠΑΣΟΚ διατηρεί και σταθεροποιεί το προβάδισμά του στις δημοσκοπήσεις που επιβεβαιώθηκε και στις ευρωεκλογές. Όπως είπαμε, η απαγόρευση είναι δικαιολογημένη κα σύμφωνη με το Σύνταγμα.
Το πρόβλημα είναι η αντίληψη του κυβερνώντος κόμματος για τη νομοθετική λειτουργία. Από την οποία απουσιάζει πλήρως η έννοια της «ουδετερότητας» του νόμου, δηλαδή του προσανατολισμού του στο γενικό συμφέρον και όχι σε ιδιωφελή κομματικά συμφέροντα.

2009-07-14T03:45:00.000-07:00

ΚΟΜΜΑΤΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΦΘΟΡΑ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 14.7.2009

Καθώς πληθαίνουν οι αποκαλύψεις για το σκάνδαλο Siemens αναδεικνύεται πόσο βαθιά έχει αλλοιωθεί όχι μόνο η λειτουργία βασικών θεσμών της πολιτείας, αλλά και οι ίδιες οι αντιλήψεις της κοινωνίας γι’ αυτούς. Πώς, δηλαδή, η κομματοκρατία και η διαφθορά εκλαμβάνονται πλέον ως κάτι δεδομένο και «φυσιολογικό».
Στο επίκεντρο της διαφθοράς και της διαστρέβλωσης των θεσμών εντοπίζεται ο τρόπος με τον οποίο αναπαράγονται και ασκούν τον θεσμικό τους ρόλο τα πολιτικά κόμματα. Αδιαφανείς χρηματοδοτήσεις, απουσία αξιόπιστων εσωτερικών μηχανισμών δημοκρατικού ελέγχου, έλλειψη ουσιαστικής λογοδοσίας για τις κομματικές δαπάνες, άδηλες ή έκνομες οικονομικές συναλλαγές, νομή της εξουσίας κατά τρόπο ώστε να αντλούνται οικονομικά οφέλη για το κόμμα, διευκολύνοντας την προεκλογική προετοιμασία του αλλά και χρηματοδοτώντας δραστηριότητες εκτός των θεμιτών σκοπών του. Ταυτόχρονα, οι υπέρογκες εκλογικές δαπάνες των υποψήφιων βουλευτών, ως αποτέλεσμα του συστήματος του σταυρού προτίμησης, τους καθιστούν ομήρους κρυφών ιδιωτικών χρηματοδοτήσεων ή «διευκολύνσεων» από κέντρα επικοινωνιακής και οικονομικής ισχύος, που ασφαλώς προσφέρουν τις ενισχύσεις τους με το αζημίωτο, προσδοκώντας στη μελλοντική «εύνοια» των πολιτικών.
Ολα τα προηγούμενα είναι γνωστά, όπως και το γεγονός ότι μέσα σε αυτή τη συμφωνία συνενοχής και συγκάλυψης ορισμένοι εκπρόσωποι της πολιτικής τάξης δεν περιορίζονται στην άντληση πόρων για τη χρηματοδότηση των εκλογικών δαπανών τους και των λοιπών αναγκών «αναπαραγωγής» τους, αλλά αυξάνουν προκλητικά την ατομική περιουσία τους. Όμως σοβαρές ενδείξεις ή αποδείξεις μέχρι πρότινος δεν υπήρχαν. Είκοσι χρόνια, ωστόσο, μετά την υπόθεση Κοσκωτά, το σκάνδαλο Siemens φέρνει στην επιφάνεια ορισμένα ίχνη για όσα οι πολίτες υποπτεύονται. Είναι μάλιστα καθοριστικής σημασίας ότι κορυφαίοι πολιτικοί ευθαρσώς δηλώνουν ότι έτσι λειτουργεί το πολιτικό μας σύστημα και ουδείς θα έπρεπε να εκπλήσσεται.
Ποιος αμφιβάλλει για τον τρόπο που χρηματοδοτούνται σήμερα τα κόμματα και οι πολιτικοί; Ποιος τους ελέγχει; Ποιος εμπιστεύεται τους εικονικούς ισολογισμούς που δημοσιεύουν τα κόμματα, όταν άλλωστε τα διπλά βιβλία αποτελούν κοινό τόπο στο πλαίσιο της παραοικονομίας; Ποιοι πείθονται από το κατ’ ουσίαν ανέλεγκτο πόθεν έσχες των βουλευτών; Πώς μπορεί να περιμένει κανείς να παρέμβει αποτελεσματικά η Δικαιοσύνη όταν ποικίλες μορφές εξάρτησης τη συνδέουν με την πολιτική τάξη;
Οι πολίτες φοβούνται το κενό εξουσίας και την ακυβερνησία. Παρ’ όλο που το βαρόμετρο της Διεθνούς Διαφάνειας αποκαλύπτει ότι 6 στους 10 Έλληνες χαρακτηρίζουν τα κόμματα διεφθαρμένα και η εκλογική αποχή ανέρχεται στο υψηλότερο επίπεδο διαχρονικά, ωστόσο το κομματικό σύστημα φαίνεται να αντέχει. Εάν όμως η υποψία καταστεί βεβαιότητα, η αγανάκτηση και η δυσθυμία των πολιτών δεν αποκλείεται να λάβουν απρόβλεπτη τροπή. Η απουσία σοβαρών μηχανισμών δημόσιου ελέγχου ενδέχεται να υποκατασταθεί, σε μια τέτοια περίπτωση, από τη δημόσια διαπόμπευση των συνενόχων. Τα κρίσιμα ερωτήματα είναι ποιοι θα ωφεληθούν από μια τέτοια «πολιτική πανδημία» και εάν υπάρχει πλέον δυνατότητα για αναδιοργάνωση των όρων διεξαγωγής της πολιτικής.

2009-07-13T05:45:00.000-07:00

ΤΟ ΑΝΗΘΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΝΟΜΙΕΣ...
Κώστας Χρυσόγονος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 13.7.2009

Η νομοθετική ρύθμιση για την περιβόητη «τακτοποίηση» των ημιυπαίθριων χώρων και των «υπογείων» είναι πια γεγονός. Ευρισκόμενη σε κατάσταση απόγνωσης για την πορεία των δημοσίων εσόδων και με το ενδεχόμενο της παύσης πληρωμών του ελληνικού Δημοσίου να πλησιάζει απειλητικά, η κυβέρνηση επιχειρεί με τον τρόπο αυτόν να βρει μια λύση απελπισίας - κάτι σαν την έξοδο του Μεσολογγίου.
Η «τακτοποίηση» είναι βέβαια ψευδεπίγραφη, αφού ακόμη και οι κυβερνητικοί «εγκέφαλοι» γνωρίζουν ότι η συνταγματική επιταγή για την προστασία του περιβάλλοντος εμποδίζει, σύμφωνα και με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, την εκ των υστέρων νομιμοποίηση των πολεοδομικών αυθαιρεσιών. Συνεπώς όσοι ιδιοκτήτες ακινήτων καταπιούν το δόλωμα της «τακτοποίησης», θα βρεθούν εσαεί εγκλωβισμένοι σε παγίδα, αφού μελλοντικές κυβερνήσεις και κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες θα μπορούν οποτεδήποτε να τους επιβάλουν νέες επιβαρύνσεις κάθε είδους για τα ακίνητα που θα δηλωθούν τώρα.
Πέρα από αυτό όμως, η «τακτοποίηση», όπως επιχειρείται, είναι και ανήθικη από την πλευρά του ελληνικού κράτους. Και τούτο διότι ακριβώς το κράτος είναι εκείνο που επέτρεψε και εξέθρεψε το εξαιρετικά διαδεδομένο φαινόμενο της πολεοδομικής αυθαιρεσίας στη χώρα μας. Το κράτος είναι εκείνο που θέσπισε ρυθμίσεις οι οποίες από τη φύση τους αποτελούσαν ανοικτή πρόκληση για τον κάθε κατασκευαστή να παρανομήσει ώστε να επωφεληθεί, όπως π.χ. η πρόβλεψη ημιυπαίθριων χώρων σε διαστάσεις ολόκληρων δωματίων ή ημιυπογείων σε σημαντικό ύψος πάνω από το έδαφος, ώστε να διευκολύνεται η αλλαγή χρήσης. Και το ίδιο κράτος είναι εκείνο που επί αρκετές δεκαετίες αδιαφορεί ή αδυνατεί να ελέγξει την εφαρμογή της πολεοδομικής (του) νομοθεσίας, δηλ. στην πραγματικότητα ανέχεται την παρανομία. Ακριβώς η παρατεταμένη αυτή ανοχή είχε δημιουργήσει σε όλους τους συναλλασσόμενους, κατασκευαστές και αγοραστές την πεποίθηση ότι μπορούν να καταστρατηγούν τη νομοθεσία ατιμώρητοι και είχε ωθήσει πρακτικά τις τιμές των συγκεκριμένων χώρων σε ύψη παρεμφερή με εκείνα των νόμιμα δομημένων μέτρων.
Σήμερα λοιπόν το ίδιο ανήθικο κράτος είναι εκείνο που έρχεται να απαιτήσει από τους τωρινούς ιδιοκτήτες να ξαναπληρώσουν στην Εφορία, για τη δήθεν «τακτοποίηση», τα ίδια μέτρα τα οποία είχαν πληρώσει ως να ήταν νόμιμα στους αδηφάγους εργολάβους, επειδή τους είχαν εξαναγκάσει οι οικονομικοί «νόμοι» της προσφοράς και της ζήτησης. Αν υπήρχε στοιχειώδης σοβαρότητα, θα όφειλε το κράτος να ελέγχει, να διαπιστώνει τις παρανομίες και τις αυθαιρεσίες και είτε να προχωρεί σε κατεδαφίσεις μέσα σε σύντομο χρόνο από την κατασκευή του ακινήτου, είτε στον καταλογισμό υψηλών προστίμων σε βάρος των πραγματικών υπαιτίων, δηλαδή των κατασκευαστών. Όμως η στοιχειώδης αυτή σοβαρότητα λείπει από το διεφθαρμένο, και κατ’ ουσίαν πολιτικά χρεοκοπημένο, κομματικό μας σύστημα και κατ’ επέκταση από το κομματοκρατούμενο ελληνικό κράτος. Επειδή όμως δύσκολα θα βρει αφελείς να σπεύσουν να δηλώσουν οι ίδιοι την αλλαγή χρήσης και να πληρώσουν κυριολεκτικά για το τίποτε (δηλαδή για τη μη νομιμοποίηση), οι ελπίδες του κράτους αυτού να διαφύγει από τη δημοσιονομική κατάρρευση μέσω... ημιυπαίθριου μάλλον θα αποδειχθούν φρούδες.

2009-07-01T06:00:00.000-07:00

ΤΟ "ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ" ΤΗΣ ΕΚΛΟΓΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 1.7.2009

Το ζήτημα της αλλαγής του τρόπου εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας απασχόλησε τόσο τη Βουλή του 1996, η οποία διαπίστωσε με πλειοψηφία 161 ψήφων την ανάγκη αναθεώρησης του άρθρου 32 Συντ., όσο και την Αναθεωρητική Βουλή του 2000, στην οποία δεν επιτεύχθηκε τελικά η απαιτούμενη πλειοψηφία των 180 ψήφων για την αναθεώρησή του. Έτσι, το άρθρο 32 Συντ., το οποίο φαίνεται ότι θα αναδειχθεί σε κλειδί των πολιτικών εξελίξεων, παρέμεινε ως είχε στο συνταγματικό κείμενο.
Το παράδοξο είναι ότι το ΠΑΣΟΚ, το οποίο έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θα αξιοποιήσει τη δυνατότητα που του παρέχει το άρθρο 32 Συντ. για να προκαλέσει πρόωρες εκλογές, στη Βουλή του 2000 είχε προτείνει την αναθεώρηση του εν λόγω άρθρου, για να μη χρησιμοποιείται η καταψήφιση του υποψηφίου Προέδρου ως τρόπος διάλυσης της Βουλής, ενώ αντίθετα η Νέα Δημοκρατία, η οποία σήμερα εγκαλεί το ΠΑΣΟΚ για καταχρηστική χρήση του άρθρου 32 Συντ., είναι η ίδια που εμπόδισε την αναθεώρησή του. Η αλήθεια είναι ότι τόσο η πρόταση του ΠΑΣΟΚ όσο και εκείνη της Νέας Δημοκρατίας είχαν περισσότερα μειονεκτήματα από αυτά που παρουσιάζει η ρύθμιση του άρθρου 32 Συντ.
Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ ήταν να μη διαλύεται η Βουλή μετά την τρίτη άκαρπη ψηφοφορία στην οποία απαιτούνται 180 ψήφοι, αλλά να επαναλαμβάνονται οι ψηφοφορίες έως ότου επιτευχθεί η αυξημένη αυτή πλειοψηφία. Επειδή μια τέτοια πλειοψηφία δύσκολα θα μπορούσε να είναι μονοκομματική, η πρόταση αυτή διασφάλιζε την εκλογή ενός προσώπου που θα συγκέντρωνε τη συναίνεση μεγάλου μέρους του πολιτικού συστήματος. Πλην όμως, υπήρχε ο κίνδυνος να αποβαίνουν συνεχώς άκαρπες οι ψηφοφορίες και η πολιτική ζωή να περιστρέφεται επί μακρόν γύρω από το παιχνίδι της προεδρικής εκλογής. Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας ήταν η άμεση εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας, η οποία όμως θα αποδυνάμωνε ουσιωδώς τον υπερκομματικό του ρόλο και θα είχε απρόβλεπτες συνέπειες στον κοινοβουλευτικό χαρακτήρα του πολιτεύματος.

Εν συγκρίσει προς τις προτάσεις αυτές, νομίζουμε ότι είναι καλύτερη η ισχύουσα ρύθμιση. Χωρίς αμφιβολία, η ρύθμιση αυτή αφήνει στις πολιτικές δυνάμεις ένα περιθώριο ελεύθερης πολιτικής αξιολόγησης σχετικά με τη σκοπιμότητα ολοκλήρωσης ή πρόωρης λήξης της κοινοβουλευτικής περιόδου.
Αυτό το αναπόφευκτο «πολιτικό στοιχείο» της προεδρικής εκλογής -με βάση το ισχύον άρθρο 32 Συντ.- το επεσήμανε με τη χαρακτηριστική του ευθύτητα ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης:

«Από την ώρα που το Σύνταγμα... προβλέπει τη δυνατότητα, επ ευκαιρία της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, να οδηγηθεί η χώρα στις εκλογές, είναι βέβαιον... ότι όλα τα κόμματα θα κάνουν χρήση αυτής της δυνατότητας, αν πολιτικά πιστεύουν ότι μπορούν να οδηγήσουν τον τόπο σε εκλογές. Όλα τα υπόλοιπα που λέγονται είναι ανάξια σοβαρής συζήτησης. Ότι δήθεν παραβιάζουμε το Σύνταγμα, ότι δήθεν υποβιβάζουμε τον θεσμό». (Πρακτικά της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, Αθήνα, 2000, σ. 280).

2009-06-30T02:32:00.000-07:00

ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 30.6.2009

Το κλείσιμο μιας ιστορικής εφημερίδας της χώρας μας θα μπορούσε να θεωρηθεί επιστέγασμα της αργόσυρτης πορείας μετασχηματισμού των ΜΜΕ και ειδικότερα της παραδοσιακής τους μορφής, που είναι οι καθημερινές πολιτικές εφημερίδες. Πώς από τη μάχη του βασικού μετόχου πριν από λίγα χρόνια φτάσαμε σήμερα στην αναγκαστική ή αυτόβουλη εγκατάλειψη ενός ισχυρού επικοινωνιακού μηχανισμού; Τι σηματοδοτεί η μετάβαση από τη σύγκρουση μεταξύ πολιτικής εξουσίας, επικοινωνιακής ισχύος και επιχειρηματικών συμφερόντων για τον έλεγχο των μέσων επικοινωνίας στην οικειοθελή αποχώρηση μεγάλων επιχειρηματιών από τον χώρο του Τύπου;
Μια πρώτη, εύκολη απάντηση θα ήταν ότι πράγματι ο Τύπος χάνει σταδιακά τη λάμψη και την επιρροή του. Τόσο στην Ελλάδα όσο και, ιδίως, στην Αγγλία, στη Γαλλία, στη Γερμανία αλλά και στις ΗΠΑ διεξάγεται μια εντεινόμενη συζήτηση για τη μείωση της κυκλοφορίας των σημαντικότερων εφημερίδων, για τα φαινόμενα κατασκευασμένων ρεπορτάζ, για τις απειλές κατά του πλουραλισμού των ΜΜΕ, για την ολοένα στενότερη σχέση του επικοινωνιακού συστήματος με την πολιτική και την οικονομική εξουσία και για τη συρρίκνωση της δημοσιογραφίας ως αυτόνομου επαγγέλματος. Υπό αυτήν την εκδοχή η υποχώρηση του Τύπου τον καθιστά μια δαπανηρή επένδυση, χωρίς να εξασφαλίζονται κατ’ ανάγκην τα αντίστοιχα «ανταποδοτικά οφέλη» για τις επιχειρήσεις.
Μήπως αυτό σημαίνει ότι το κράτος και η πολιτική εξουσία πέτυχαν να χειραγωγήσουν τον Τύπο; Υφίσταται, δηλαδή, πράγματι μια κρατική παρέμβαση στο πεδίο των ΜΜΕ και ειδικότερα του Τύπου, που υπερβαίνει τη θεμιτή, αναγκαία και συνταγματικά επιβεβλημένη παρέμβαση της πολιτείας; Μορφές χειραγώγησης του Τύπου ασφαλώς υπάρχουν και δεν είναι καινούργιες. Έχουν να κάνουν με τη διανομή της διαφημιστικής πίτας από την πλευρά του κράτους, με την παράλληλη απασχόληση ή και την άδηλη χρηματοδότηση δημοσιογράφων, αλλά και με τον ανοιχτό πόλεμο μεταξύ πολιτικής τάξης και τμήματος των ΜΜΕ που είχε ως επίκεντρο την περιβόητη συνταγματική ρύθμιση περί βασικού μετόχου, που κατέρρευσε στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.
Ενδεχομένως θα ήταν πιο εύστοχο να επιχειρηθεί η εξήγηση της υποχώρησης του Τύπου κάτω από ένα συνδυαστικό πρίσμα. Χωρίς αμφιβολία οι εφημερίδες στη μεταβιομηχανική δημοκρατία όπου κυριαρχούν τα ηλεκτρονικά μέσα πωλούν λιγότερο, άρα γίνονται και λιγότερο ελκυστικές για τους διαφημιστές. Ταυτόχρονα, όμως, η εφημερίδα ως επικοινωνιακό μέσο κατ’ εξοχήν έκφρασης γνώμης αποδυναμώνεται στην εποχή του life style, της πολιτικής απάθειας και της ιδιωτικοποίησης της πολιτικής. Ο μετασχηματισμός του Τύπου αντανακλά τον μετασχηματισμό της πολιτείας, τη συγκρότηση ενός νέου τύπου πολίτη, τη μετάβαση σε νέες μορφές πολιτικής έκφρασης και επικοινωνίας. Το πρόβλημα δεν είναι, λοιπόν, εάν το κράτος χειραγωγεί τα ΜΜΕ ή τα media χειραγωγούν την πολιτική εξουσία, αλλά ποια αυτοτελή αξία διαθέτει πλέον η ελευθερία της πληροφόρησης και του Τύπου, όταν η ίδια η λειτουργία των εφημερίδων συντελείται υπό εντελώς νέους όρους. Η σχετική συζήτηση πρέπει να γίνει πρωτίστως με πρωτοβουλία όσων έχουν ενεργό ρόλο στο πεδίο των ΜΜΕ, με γνώμονα τις αρχές της ανεξαρτησίας του Τύπου.

2009-06-16T01:46:00.001-07:00

ΑΠΟΧΗ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΣΗΣ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 16.6.2009

Το ποσοστό της αποχής στις ευρωεκλογές είναι το σημαντικότερο «εύρημα» για την κατανόηση μιας σειράς κρίσιμων μεταλλάξεων στις οποίες υπόκειται η ελληνική κοινωνία. Οι πιο αισιόδοξοι επιχειρούν βέβαια να εξηγήσουν την αδιαφορία του μισού εκλογικού σώματος είτε ως συγκυριακό φαινόμενο είτε ως απομάκρυνση των πολιτών από το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Ωστόσο, μια προσεκτικότερη ερμηνεία όλων των δεδομένων και τάσεων που καταγράφονται στις έρευνες κοινής γνώμης των τελευταίων χρόνων αποκαλύπτει ότι πίσω από την έκρηξη αδιαφορίας και απόρριψης υποβόσκει μια παγιωμένη πλέον κρίση αντιπροσώπευσης.

Τον σκληρό πυρήνα της σύγχρονης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας αποτελεί η διεξαγωγή περιοδικών εκλογών, με την απρόσκοπτη συμμετοχή πολιτικών κομμάτων και την εγγύηση ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων συλλογικής δράσης. Στο πλαίσιο αυτό δεν αρκεί, ωστόσο, η διασφάλιση της δυνατότητας συμμετοχής του πολίτη στις δημοκρατικές διαδικασίες, αλλά η επιβεβαίωση του νοήματος της πολιτικής συμμετοχής. Μια πολιτεία όπου οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν υπάρχει δυνατότητα για ουσιαστική συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων, μετατρέπεται σε ελλειμματική δημοκρατία. Οπως έχει επισημάνει ο νομπελίστας Πoλ Κρούγκμαν, εάν οι πολίτες ψήφιζαν με μόνο κριτήριο το συμφέρον τους, πιθανόν δεν θα έμπαιναν καν στον κόπο να ψηφίσουν, αφού το κόστος της προσέλευσης στην κάλπη ξεπερνάει το ενδεχόμενο αποτέλεσμα της οποιασδήποτε ψήφου στη δική τους ευημερία. Κάτι τέτοιο φαίνεται ότι συνέβη την Κυριακή των ευρωεκλογών. Όμως, εν προκειμένω οι πολίτες δεν επέλεξαν την αποχή μόνο επειδή θεώρησαν ότι ελάχιστα μπορούν να αλλάξουν στο σημερινό καταθλιπτικό πολιτικό τοπίο, αλλά και ως έκφραση απαξίωσης της πολιτικής τάξης και δυσθυμίας απέναντι στον τρόπο που λειτουργεί η πολιτεία.

Η κρίση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας επιτείνεται εξαιτίας της κρίσης του πολιτικού λόγου. Η διαρκής αποδυνάμωση της ικανότητας των πολιτικών κομμάτων να αντιπροσωπεύσουν τις κοινωνικές δυνάμεις προς τις οποίες απευθύνονται, δεν είναι μόνο αποτέλεσμα του σταδιακού μετασχηματισμού τους σε κόμματα με άμεση, εξωθεσμική ή και παρασιτική παρέμβαση στον κρατικό μηχανισμό, αλλά και συνέπεια της ανεπάρκειάς τους να αρθρώσουν πολιτικό λόγο που να υπερβαίνει μια διαμεσολαβητική-διαχειριστική λογική.

Η απόσταση ανάμεσα στους γραφειοκρατικούς μηχανισμούς των κομμάτων και στα μέλη ή τους ψηφοφόρους τους φαίνεται να διευρύνεται σταθερά. Από την άλλη πλευρά, η άμβλυνση των διακριτικών ιδεολογικών γνωρισμάτων των κομμάτων δεν σημαίνει ότι έχουν παύσει να λειτουργούν, έστω κατά τρόπο ελλειμματικό, ως θεσμοί διαμεσολάβησης της πολιτικής αντιπροσώπευσης. Όπως έχει όμως επισημάνει ο Γερμανός κοινωνιολόγος Κλάους Οφε, οι ηθοποιοί της πολιτικής σκηνής δεν δικαιολογούν τον εαυτό τους με το επιχείρημα ότι αυτοί θέλουν αυτό που κάνουν, αλλά με το επιχείρημα ότι αυτοί δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν οτιδήποτε άλλο από αυτό που κάνουν. Όσο και αν η λεγόμενη δημοκρατία των μέσων μαζικής επικοινωνίας προσφέρει νέες δυνατότητες πρόσβασης και συμμετοχής των πολιτών στη δημόσια σφαίρα, ωστόσο τείνει να εκτραπεί σε επικοινωνιακή ψευδοπολιτική.

Το ερώτημα είναι εάν την εκλογική αποχή θα ακολουθήσει η κοινωνική έκρηξη ή η επιβίωση ενός κομματικού συστήματος χωρίς πραγματική κοινωνική νομιμοποίηση.

2009-06-02T03:11:00.000-07:00

Η ΧΑΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 2.6.2009

Παρά την προεκλογική πόλωση που επιδιώκεται, ιδίως από τα δύο κόμματα εξουσίας, προκειμένου να αυξήσουν τα ποσοστά συσπείρωσης των ψηφοφόρων τους, οι δημοσκοπήσεις προβλέπουν υψηλό ποσοστό αποχής την ερχόμενη Κυριακή. Αυτό δεν οφείλεται κυρίως στην αποτελμάτωση της πορείας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, αλλά κατά βάση στη γενικευμένη δυσθυμία των πολιτών απέναντι στο ελληνικό κομματικό σύστημα και στην πολιτική τάξη. Τούτο αποτυπώνεται, άλλωστε, και στα απρόσμενα υψηλά ποσοστά που καταγράφουν οι Οικολόγοι Πράσινοι, των οποίων οι πολιτικές θέσεις δεν έχουν γίνει ακόμη ευρέως γνωστές στο εκλογικό σώμα, όμως εκπροσωπούνται από στελέχη άφθαρτα, χωρίς προηγούμενη εμπλοκή σε «βρώμικα» παιχνίδια εξουσίας.

Βρισκόμαστε, λοιπόν, μπροστά στο ενδεχόμενο ενός ρεκόρ αποχής, που μάλιστα δεν θα εκφράζει μόνο την αδιαφορία, αλλά σε έντονο βαθμό τη δυσανεξία και την αποδοκιμασία των πολιτών απέναντι σε πρόσωπα και θεσμούς. Αυτή η εκλογική στάση πιθανόν αποτελεί προπομπό μιας ευρύτερης αντι-συστημικής τοποθέτησης διευρυνόμενων τμημάτων της κοινωνίας και ασφαλώς συναρτάται με την παρατεταμένη σκανδαλολογία και τη συρρίκνωση της αξιοπιστίας της πολιτικής τάξης.

Μια τέτοια εξέλιξη δεν αποκλείεται βέβαια να θεωρηθεί θετική από όσους πρεσβεύουν τη ριζική ανατροπή του σημερινού πολιτικού-κομματικού σκηνικού και την ολική ανανέωση του πολιτικού προσωπικού, ωστόσο εγκυμονεί ταυτόχρονα σοβαρούς κινδύνους για την ομαλή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Είναι όλοι οι πολιτικοί σήμερα διεφθαρμένοι και επίορκοι; Εχουν διαβρωθεί οι θεσμοί και η πολιτική τάξη σε τέτοιο βαθμό, ώστε οποιαδήποτε συμμετοχή στα κοινά να θεωρείται εξ ορισμού ύποπτη ή μάταιη; Οσα πολιτικά πρόσωπα κατηγορήθηκαν για εμπλοκή σε σκάνδαλα κρύβουν πράγματι σκοτεινές διαδρομές και συναλλαγές;

Ο τρόπος με τον οποίο λειτούργησε η Βουλή, η κυβέρνηση αλλά και τμήμα της Δικαιοσύνης στο ζήτημα των σκανδάλων πολιτικής διαφθοράς ενίσχυσε τις υποψίες και παρείχε σοβαρά ερείσματα στους υποστηρικτές της άποψης ότι «όλα είναι σάπια». Ο θεσμός της ποινικής ευθύνης των υπουργών αποδείχτηκε διάτρητος. Οι παρεμβάσεις του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου χαρακτηρίστηκαν ως συνταγματικά απαράδεκτες. Η πρόωρη λήξη της δεύτερης Συνόδου της Βουλής εξέθρεψε ποικίλα σενάρια περί συγκάλυψης σκανδάλων. Η πολιτική τάξη λειτούργησε, εν τέλει, κατά τρόπο ώστε να υποσκαφθεί η αξιοπιστία της εν συνόλω. Ολοι πλέον εμφανίζονται δυνάμει ένοχοι, συνένοχοι ή συγκαλύπτοντες. Πώς θα μπορούσε, λοιπόν, να αποκατασταθεί η χαμένη τιμή της πολιτικής τάξης, όταν δίωξη για ποινικά αδικήματα κατά όσων διετέλεσαν μέλη της κυβέρνησης την περίοδο 2004-2007 δεν είναι πλέον επιτρεπτό να ασκηθεί λόγω παραγραφής; Θα μείνει για πάντα αναπόδεικτη και ανεξιχνίαστη η τυχόν εμπλοκή τους, όταν η τιμή τους έχει ίσως θιγεί ανεπανόρθωτα;

Την έσχατη διέξοδο (αυτο)προστασίας τόσο των «ύποπτων» πολιτικών προσώπων όσο και του συνόλου της πολιτικής τάξης προσφέρει το άρθρο 86 παρ. 5 του Συντάγματος, που προβλέπει τη σύσταση από τη Βουλή ειδικής επιτροπής για τον έλεγχο των κατηγοριών, ύστερα από αίτηση των διωχθέντων ή των κληρονόμων τους. Αυτή τη διαδικασία οφείλουν να ακολουθήσουν όσοι έχουν το θάρρος, για να αποκαταστήσουν έστω την έσχατη ώρα τη χαμένη τιμή των πολιτικών.

2009-05-23T06:03:00.000-07:00

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ
Ναπολέων Μαραβέγιας
Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 23.5.2009

Σύμφωνα με πρόσφατες μετρήσεις του Ευρωβαρομαρόμετρου (Ελευθεροτυπία 15.4.2009) μόνο το 34% των ευρωπαίων πολιτών είναι διατεθειμένοι να ψηφίσουν στις επικείμενες ευρωεκλογές της 7ης Ιουνίου 2009. Η αδιαφορία αυτή των ευρωπαίων για αυτή την εξέχουσα δημοκρατική διαδικασία οφείλεται προφανώς στο γεγονός ότι δεν έχουν πεισθεί ότι μπορούν με την ψήφο τους να διαμορφώσουν τις πολιτικές εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Φαίνεται ότι οι ευρωπαίοι πολίτες δεν ενδιαφέρονται για το γεγονός ότι οι εξουσίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχουν αυξηθεί, (δεν είναι βέβαιο ότι αυτό το γνωρίζουν όλοι), και ότι στους τομείς που έχει αρμοδιότητα η ΕΕ δεν μπορούν πλέον να ληφθούν αποφάσεις χωρίς τη συμφωνία της πλειοψηφίας των ευρωβουλευτών. Μεγαλύτερη σημασία έχει ο τρόπος που σχηματίζεται η πλειοψηφία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και λαμβάνονται οι αποφάσεις.
Είναι γνωστό ότι πλειοψηφία σχηματίζεται συνήθως χωρίς ευρωπαϊκά πολιτικό-ιδεολογικά κριτήρια και χωρίς σαφείς πολιτικές αντιπαραθέσεις, επειδή τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα (πολιτικές ομάδες) είναι τόσο ανομοιογενή στο εσωτερικό τους, που δεν μπορούν η/και δεν έχουν ισχυρή βούληση να καταρτίσουν συγκεκριμένα κοινά πολιτικά προγράμματα και συνεπώς σαφείς προτάσεις για την πορεία της Ευρώπης.
Έτσι, οι ευρωπαίοι πολίτες κρίνουν ότι είναι πολιτικά ανώφελο στις Ευρωεκλογές να ψηφίζουν τα πολιτικά κόμματα των χωρών τους, τα οποία συνήθως έχουν συγκεκριμένα πολιτικά προγράμματα για την Ευρώπη, αλλά είναι ανίσχυρα από μόνα τους, εφόσον δεν υπάρχει πολιτική προγραμματική συμφωνία με τα αντίστοιχα κόμματα και των άλλων χωρών-μελών, να σχηματίσουν πολιτική πλειοψηφία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και να καθορίσουν έτσι την πορεία της Ε.Ε
Η σημερινή οικονομική κρίση, η οποία αποτελεί για όλους τους ευρωπαίους πολίτες ένα πολύ μεγάλο και κατεξοχήν κοινό πρόβλημα, θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγή της σημερινής κατάστασης. Τα ευρωπαϊκά κόμματα θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στα σημερινά κοινά προβλήματα των ευρωπαίων πολιτών καταρτίζοντας προγράμματα χωρίς μεγάλες εθνικές κομματικές διαφοροποιήσεις αλλά με συγκεκριμένες πολιτικές προτάσεις για την έξοδο της Ε.Ε από την σημερινή κρίση.
Βεβαίως, είναι προφανές ότι στην Ε.Ε των 27, η ανομοιογένεια στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κομμάτων είναι αναπόφευκτη. Όμως, αν υπάρξει ισχυρή πολιτική βούληση, δεν μπορεί να αποκλεισθεί μια εξέλιξη, στην οποία η σημερινή οικονομική κρίση θα είναι καταλύτης, όπου οι ευρωπαίοι πολίτες θα ψηφίζουν πραγματικά ευρωπαϊκά κόμματα.
Τα κόμματα αυτά θα προτείνουν τους υποψηφίους τους σε κάθε χώρα –μέλος, οι οποίοι θα αναπτύσσουν το ενιαίο πρόγραμμά τους για την Ευρώπη. Μια ενδιαφέρουσα ιδέα θα ήταν κάθε ευρωπαϊκό κόμμα να επιλέγει ως Πρόεδρο του αυτόν που θα ήθελε να προτείνει για Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ώστε να είναι σαφέστερη η πολιτική επιλογή. Μόνον τότε οι ευρωπαίοι πολίτες θα έχουν ενδιαφέρον για την Ευρωπαϊκή Ένωση ιδιαίτερα στη σημερινή συγκυρία της οικονομικής κρίσης.
Όλα τα παραπάνω μοιάζουν σήμερα ουτοπικά. Δεν φαίνεται να υπάρχουν σαφείς ιδεολογικές και πολιτικές επιλογές και συνεπώς πολιτικές αντιπαραθέσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τη διαμόρφωση μιας κοινής ευρωπαϊκής απάντησης στην σημερινή οικονομική κρίση. Έτσι οι αποφάσεις που αφορούν άμεσα την Ε.Ε και τους ευρωπαίους πολίτες λαμβάνονται σχεδόν αποκλειστικά από τα μεγάλα Κράτη-μέλη στις διεθνείς συναντήσεις, συντηρώντας την πεποίθηση των ευρωπαίων πολιτών ότι η συμμετοχή τους στις ευρωεκλογές είναι πολιτικά ατελέσφορη.
Όμως αυτή η κατάσταση δεν πρέπει να αποθαρρύνει τους ευρωπαίους πολίτες, οδηγώντας τους στην αποχή από τις ευρωεκλογές, αλλά αντίθετα να τους ωθεί να ψηφίσουν εκείνα τα πολιτικά κόμματα που επιδιώκουν την πολιτικοποίηση και συνεπώς τον εκδημοκρατισμό της λήψης των αποφάσεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και προσπαθούν να διαμορφώσουν μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στη σημερινή οικονομική κρίση.

2009-05-20T05:21:00.001-07:00

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΑΙΣΘΗΜΑ
Χαράλαμπος Ανθόπουλος
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 20.5.2009

Σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης -και όχι μόνο στην Ελλάδα- οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έχουν αποκτήσει ακόμη μια αυθεντικά «ευρωπαϊκή» διάσταση. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπάρχει ένα σύστημα «κομματικής κυβέρνησης» αντίστοιχο με εκείνο των κρατών-μελών και δεν είναι βέβαιον ότι ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να δημιουργηθεί ακόμη και μετά τη συγκρότηση ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων.

Γι’ αυτό οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο λειτουργούν ουσιαστικά ως «ενδιάμεσες» εκλογές (mid-term elections), ενταγμένες στον εσωτερικό εκλογικό κύκλο των εθνικών πολιτικών συστημάτων. Ωστόσο, σε σύγκριση με άλλες μορφές «ενδιάμεσων» εκλογών, όπως αυτών που διεξάγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, για την ανανέωση μέρους της σύνθεσης των νομοθετικών σωμάτων, οι ευρωεκλογές έχουν κατά κανόνα χαρακτηριστικά εκλογών «δεύτερης τάξης», δηλαδή δεν θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις.

Το μοντέλο των εκλογών «δεύτερης τάξης» (second-order elections) χαρακτηρίζεται από τα εξής κυρίως στοιχεία. Πρώτον, μεγάλη αποχή σε σχέση με τις βουλευτικές εκλογές, η οποία δεν επιτρέπει ασφαλή διάγνωση ή πρόγνωση του πραγματικού συσχετισμού των πολιτικών δυνάμεων. Δεύτερον, πτώση της εκλογικής δύναμης του κόμματος που νίκησε στις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές, το οποίο υφίσταται το αναπόφευκτο «κόστος διακυβέρνησης». Αν εξαιρέσει κανείς την περίπτωση διεξαγωγής των ευρωεκλογών αμέσως μετά τις βουλευτικές εκλογές, όπου ο «μήνας του μέλιτος» των εκλογέων με τον νικητή παρατείνεται (Ελλάδα, 2004), είναι συνηθισμένο φαινόμενο στα δικομματικά συστήματα το δεύτερο κόμμα στις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές να έρχεται πρώτο στις ευρωεκλογές. Χρήσιμα πολιτικά συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν μόνο αν η ήττα του κυβερνώντος κόμματος είναι μεγάλη. Και τρίτον, προτίμηση των εκλογέων στα μικρά ή σε νέα κόμματα, η οποία πάντως μπορεί να αποδειχθεί εφήμερη.

Ωστόσο, το μοντέλο των εκλογών «δεύτερης τάξης» μπορεί να μην επαληθευθεί στην ελληνική περίπτωση. Αυτό που καθιστά πολιτικά σημαντικές τις ευρωεκλογές του 2009 στην Ελλάδα είναι το ενδεχόμενο μιας μεγάλης ήττας της Νέας Δημοκρατίας, τέτοιας που να θέτει ζήτημα ύπαρξης προφανούς δυσαρμονίας της υπάρχουσας Βουλής προς τη λαϊκή βούληση, διαπιστωμένης πλέον με βάση αντικειμενικά δεδομένα και όχι δημοσκοπικές εκτιμήσεις.

Συνυπολογιζομένου του «κόστους διακυβέρνησης», ως τέτοια ήττα, που μαρτυρεί τη δυσμενή μεταβολή του λαϊκού αισθήματος απέναντι στην κυβέρνηση, μπορεί να θεωρηθεί εκείνη που υπερβαίνει τις πέντε ή έξι ποσοστιαίες μονάδες διαφοράς από το ΠΑΣΟΚ, υπό την προϋπόθεση ότι η αποχή δεν θα είναι ασυνήθιστα μεγάλη.

Αναφερόμαστε στο ενδεχόμενο αυτό, το οποίο σύμφωνα με ορισμένες δημοσκοπήσεις φαίνεται αυτή τη στιγμή αρκετά πιθανό (βλ. τις τελευταίες δημοσκοπήσεις της Public Issue και της Metron Analysis), διότι σε μια τέτοια περίπτωση θα έχει επιβεβαιωθεί επίσημα η διάσταση ανάμεσα στη Βουλή και το εκλογικό σώμα, και ο πρωθυπουργός, έστω και αν έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής, θα είναι πολύ δύσκολο να δικαιολογήσει στην κοινή γνώμη την ανάγκη για συνέχιση και κανονική λήξη της παρούσας βουλευτικής περιόδου.

2009-05-19T00:31:00.000-07:00

ΣΚΑΝΔΑΛΑ ΚΑΙ ΑΝΕΡΓΙΑ
Ξενοφών Κοντιάδης
Εφημερίδα "ΕΘΝΟΣ", 19.5.2009

Τους τελευταίους μήνες τα σκάνδαλα πολιτικής διαφθοράς δεσπόζουν στον δημόσιο διάλογο. Παράλληλα η εντεινόμενη εκλογολογία ματαιώνει κάθε πρωτοβουλία συγκροτημένης αντιμετώπισης των σύνθετων οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων που επέφερε η διεθνής κρίση. Η σκανδαλολογία λειτουργεί ως ένα εντυπωσιακό θέαμα, με ηθικές, θεσμικές και πολιτικές προεκτάσεις, που απομακρύνει το βλέμμα από την κοινωνική δυστυχία και την παντελή απουσία αποτελεσματικών κρατικών πολιτικών για την αποτροπή ή τον μετριασμό της. Στην «κοινωνία του θεάματος», όπως έχει γράψει ο Γάλλος διανοητής Γκι Ντεμπόρ, το αληθινό μετατρέπεται σε μια στιγμή του ψεύτικου. Οι 150 χιλιάδες επιπλέον άνεργοι που σώρευσε κατά το τελευταίο εξάμηνο η οικονομική κρίση στη χώρα μας, όπως καταδεικνύουν πρόσφατα στοιχεία του ΟΑΕΔ και της ΕΣΥΕ, αποτελούν μια αμείλικτη πραγματικότητα, που σκιάζεται από την υπερχειλίζουσα δημοσιότητα των σκανδάλων.

Ομως, το οδυνηρότερο σκάνδαλο δεν είναι άλλο από τη διογκούμενη περιθωριοποίηση τμημάτων του εργατικού δυναμικού, χωρίς ορατή επιστροφή στην αγορά εργασίας ή, έστω, ικανοποιητική εξασφάλιση ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης των ανέργων, των υποαπασχολουμένων και των οικογενειών τους. Η έξαρση της μικρομεσαίας εγκληματικότητας με εμπλοκή προσώπων «υπεράνω υποψίας» είναι απόρροια της διάτρησης της κοινωνικής συνοχής. Οι συνταγματικές και θεσμικές εγγυήσεις της απασχόλησης, των συνθηκών εργασίας, της προστασίας των εργαζομένων απέναντι σε καταχρηστικούς όρους και αθέμιτες πρακτικές των εργοδοτών αποδεικνύονται ανεπαρκείς για τη διατήρηση έστω και ενός πυρήνα σεβασμού της αξιοπρέπειας στην εργασία. Η απελπισία των ανέργων τούς οδηγεί σε πελατειακές συναλλαγές, μετατρέποντάς τους σε θύματα των ψηφοθηρικών πρακτικών του κομματικού συστήματος. Η ανασφάλεια των εποχικών, προσωρινής ή μερικής απασχόλησης εργαζομένων και των απασχολουμένων σε προγράμματα stage τους καθιστά εύκολο στόχο μικροκομματικών συναλλαγών. Παράλληλα, οι εταιρείες που «νοικιάζουν» εργαζομένους, μεθοδεύοντας την αποσάθρωση θεμελιωδών κοινωνικών τους δικαιωμάτων, λίγο απέχει από το να χαρακτηριστούν ως μεσάζοντες της ανθρώπινης εκμετάλλευσης.

Η επικύρωση του τετραημέρου ως ευέλικτης μορφής απασχόλησης στη Σύνοδο της Πράγας πριν από μερικές εβδομάδες δεν έτυχε της οφειλόμενης προσοχής. Πρόκειται για κρίσιμη υποχώρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, που σε συνάρτηση με την προ πολλού εγκατάλειψη του στόχου της πλήρους απασχόλησης αναδεικνύει την απόλυτη αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ενωσης να ισορροπήσει την επιδίωξη συγκεκριμένων οικονομικών δεικτών με τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής. Η Ευρώπη, αντί να κατευθύνει και να συνδράμει τα κράτη-μέλη στην άμβλυνση των κοινωνικών επιπτώσεων της κρίσης, εμμένει στη λογιστική προσέγγιση του Συμφώνου Σταθερότητας και νομιμοποιεί την αποχαλίνωση των εργοδοτών.

Λιγότερο από τρεις εβδομάδες πριν από τις εκλογές για την ανάδειξη των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν φαίνεται να προβάλλεται επαρκώς μέσα από τον προεκλογικό πολιτικό λόγο το αίτημα για μια Ευρώπη που θα στηρίξει τα κοινωνικά δικαιώματα. Για εκείνους που βιώνουν τις συνέπειες ή τον κίνδυνο της ανεργίας, ισχυρό κίνητρο συμμετοχής στις εκλογές και αποτροπής της προσχώρησής τους σε αντισυστημικές τάσεις ή σε ακραίες κομματικές εκφράσεις δεν αποτελεί η σκανδαλολογία, αλλά η διατύπωση εφαρμόσιμων προτάσεων για ενίσχυση της απασχόλησης και των εγγυήσεων της εργασίας.